I SA/Sz 797/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Dyrektor ZUS", "organ egzekucyjny") w K., będący w przedmiotowej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym, prowadził wobec M. R. (dalej: "zobowiązany", "strona", "skarżący") postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2022 r. o numerach: T[...] i [...] Przedmiotowymi tytułami wykonawczymi objęto należności z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za styczeń 2022 r. W toku prowadzonego postępowania, zawiadomieniami z [...] lipca 2022 r., organ egzekucyjny zajął świadczenie zobowiązanego z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu doręczono skarżącemu w trybie art. 43 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.") - [...] lipca 2022 r. Pismami z [...] i [...] lipca 2022 r. zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne związane z ww. zajęciem. Powołując się na art. 45 ust 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskie (Dz. U. 1997 r. nr 78 poz. 483, dalej: "Konstytucja RP"), wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. bez podstawy prawnej wystawił tytuł wykonawczy, czym naruszył wyżej wskazany przepis. W ocenie zobowiązanego, egzekucja ze świadczenia może być podjęta dopiero po uprawomocnieniu się wyroku właściwego sądu w sprawie. Postanowieniem z [...] lipca 2022 r., nr [...], organ egzekucyjny oddalił skargę na powyższą czynność egzekucyjną. Pismem z [...] sierpnia 2022 r. zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Wskazał w nim, że zapadłe rozstrzygnięcie nie odnosi się do zarzutów zawartych w pismach z [...] i [...] lipca 2022 r., a podjęte przez organ egzekucyjny działania są sprzeczne z art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Zawnioskował o to aby organ odwoławczy zapoznał się z zawiadomieniem z [...] czerwca 2021 r., nr [...] i wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich. Końcowo, zobowiązany wskazał, że w każdym przypadku egzekutor nie może zostawić emeryta bez żadnych środków do życia i powinien mieć na względzie kwotę wolną od zajęcia. Postanowieniem z [...] września 2022 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej" "organ", "organ odwoławczy") w S. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wskazał, że zaskarżona czynność została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej: "u.p.e.a."). Następnie, po przytoczeniu stosownych przepisów, organ odwoławczy wyjaśnił, że zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonane zawiadomieniami z [...] lipca 2022 r. mieści się w katalogu środków egzekucyjnych przewidzianych w u.p.e.a. Przepis art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a. przewiduje bowiem stosowanie egzekucji należności pieniężnych ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Skierowane do zobowiązanego i do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu sporządzone zostało zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 lipca 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1314), wobec czego nie stwierdzono również uchybień formalnych zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. W zakresie podniesionej w zażaleniu kwestii uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, organ przywołał art. 7 u.p.e.a., wyjaśniając jednocześnie, że egzekucja - będąca przymusowym wykonaniem zobowiązań – zawsze jest dla dłużnika niedogodnością, jednakże podjęcie postępowania egzekucyjnego jest spowodowane brakiem dobrowolnego realizowania zobowiązań wynikających z przepisów prawa. Z przepisów u.p.e.a. nie wynika, które ze środków egzekucyjnych są mniej lub bardziej uciążliwe. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie posiadał wiedzy na temat innych składników majątku dłużnika, z których możliwym było przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Dodatkowo organ wskazał, że kwestię egzekucji i potrąceń świadczeń regulują przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 504). O należnościach podlegających potrąceniu stanowi przepis art. 139 ust 1 pkt 3 powołanej ustawy. Z kolei, o granicach potrąceń mówi art. 140 ust. 1 pkt. 1, z którego wynika, że potrącenia, o których mowa w art. 139 mogą być dokonywane, z zastrzeżeniem art. 141, w następujących granicach świadczeń alimentacyjnych, o których mowa w art. 139 ust 1 pkt 3 - do wysokości 60% świadczenia Zgodnie komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lutego 2022 r. (M.P. z 2022 r. poz. 260) od 1 marca 2022 r. kwota wolna od potrąceń wynosi [...] zł. Z informacji przekazanej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. wynika, że po potrąceniu zasądzonych alimentów pozostawała kwota, która po uwzględnieniu kwoty wolnej - umożliwiała dalszą egzekucję. Pismem z [...] października 2022 r. zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie tutejszego organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, w zakresie, w którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji. Zobowiązany wniósł też o odstąpienie zajęcia świadczenia emerytalnego. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie w treści w ogóle nie odnosi się do podniesionego zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 w związku z art. 174 Konstytucji RP. W ocenie skarżącego, nie może być tak, że akty prawne niższego rzędu mogą być (są) sprzeczne z ustawą zasadniczą. Brak poszanowania Konstytucji narusza nie tylko zasadę praworządności i zasadę legalizmu, ale może być objawem anarchizacji życia prywatnego, a w tym społecznego. Końcowo skarżący zawnioskował o pochylenie się nad wyżej wymienionym zagadnieniem prawnym i uwzględnienie jego stanowiska. Odpowiadając na zarzuty zgłoszone w skardze, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, wnosząc o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że Sąd nie ma podstaw prawnych do zobowiązania organu do odstąpienia od zajęcia świadczenia emerytalnego, o co wnosi skarżący w skardze, weryfikuje bowiem zaskarżone postanowienie, jak wskazano powyżej, pod katem zgodności z przepisami prawa. Ta weryfikacja doprowadziła Sąd do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że skarga na czynność egzekucyjną uregulowana została w art. 54 § 1 i nast. u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1) oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (art. 54 § 1 pkt 2). Zgodnie zaś z art. 54 § 2 u.p.e.a., skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Należy wyjaśnić, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedopuszczalne jest również stosowanie środków egzekucyjnych wobec osoby niepodlegającej jurysdykcji polskich organów administracyjnych, zwłaszcza korzystających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może też polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę (tak trafnie P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54). Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 3 u.p.e.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że postępowanie wszczęte skargą na czynności egzekucyjne stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kontrola jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Przewidziany w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zob. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3044/21 (tak, np. WSA w Białymstoku w wyroku z 15 grudnia 2021 r., I SA/Bk 487/21; wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd" wyjaśnić należy, że prawo skarżącego na gruncie ww. regulacji konstytucyjnej jest realizowane poprzez prawo do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. , z którego to prawa skarżący skorzystał. Zobowiązany nie został więc pozbawiony możliwości przedstawienia swoich racji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok, a zatem względu nie doszło też do naruszenia art. 174 Konstytucji RP. Z kolei, jeżeli chodzi o zasadność i zgodność z prawem dokonanej egzekucji wyjaśnić należy, że zgodnie a z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. nieopłacone należności z tytułu składek podlegają egzekucji administracyjnej. Mając na uwadze powyższe nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, że organ egzekucyjny działał w przedmiotowej sprawie bezprawnie. Środek egzekucyjny zastosowany w niniejszej sprawie został przewidziany w treści art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a., który stanowi, że środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję przeprowadza się ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej. W myśl art. 7 u.p.e.a.: § 1 organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie; § 2 organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Sąd stwierdza, że został też zachowany tryb przewidziany do jego zastosowania środka egzekucyjnego z art. 79 u.p.e.a., który stanowi: "Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych (§ 1). § 2. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń. § 3. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu. § 4. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób; 2) wzywa organ rentowy, aby: a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości, b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli; 3) poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2." Egzekucja, będąca przymusowym wykonaniem zobowiązania, jest dla zobowiązanego niedogodnością. W sprawie organ wybrał środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, który uznać należało za najwłaściwszy i skuteczny. Jak trafnie podkreślił organ odwoławczy, podjęcie postępowania egzekucyjnego jest spowodowane brakiem dobrowolnego realizowania przez skarżącego zobowiązań, tj. należności z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za styczeń 2022 r. Kwestię egzekucji i potrąceń świadczeń regulują przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 504). O należnościach podlegających potrąceniu stanowi przepis art. 139 ust 1 pkt 3 powołanej ustawy. Z kolei, o granicach potrąceń mówi art. 140 ust. 1 pkt. 1, z którego wynika, że potrącenia, o których mowa w art. 139 mogą być dokonywane, z zastrzeżeniem art. 141, w następujących granicach świadczeń alimentacyjnych, o których mowa w art. 139 ust 1 pkt 3 - do wysokości 60% świadczenia Zgodnie komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lutego 2022 r. (M.P. z 2022 r. poz. 260) od 1 marca 2022 r. kwota wolna od potrąceń wynosi [...] zł. Organ wskazał, że po potrąceniu zasądzonych alimentów pozostawała kwota, która po uwzględnieniu kwoty wolnej - umożliwiała dalszą egzekucję. Podkreślić w tym miejscu należy, że kwota należności głównej podlegającej egzekucji wynosiła [...] zł. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje więc, że działania organu egzekucyjnego związane z zajęciem wierzytelności ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego skarżącego, a także z renty socjalnej, przeprowadzono zgodne z prawem. Stwierdzając że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę, uznając ją za bezzasadną.