III FSK 3044/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej N. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 października 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 589/20 w sprawie ze skargi N. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od N. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 7 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 589/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę N. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 26 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego polegającą na zajęciu wierzytelności pieniężnej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniosła N. K. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 89 w zw. z art. 45 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez utrzymanie przez Sąd w mocy zaskarżonego postanowienia, podczas gdy zgodnie z kierowanymi przez skarżącą wnioskami z 19 lipca 2018 r. oraz 17 maja 2018 r. skarżąca nie posiada tytułu prawnego do środków znajdujących się na przedmiotowych rachunkach w kwocie 90 287,67 zł, która stanowi sumę należności omyłkowo wpłacanych na rachunki bankowe należące do skarżącej przez kontrahentów D. sp. z o. o.; 2) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie przez Sąd w mocy zaskarżonego postanowienia, mimo że organy prowadziły przedmiotowe postępowanie w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej w związku z dokonaniem zajęcia wierzytelności, do której skarżąca nie posiada tytułu prawnego, o czym Naczelnik Urzędu Skarbowego był wielokrotnie informowany; 3) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 77 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez utrzymanie przez Sąd zaskarżonego postanowienia, podczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego nie ustosunkował się w postanowieniu do wszystkich zarzutów zawartych w skardze oraz nie wyjaśnił zasadności przesłanek, jakimi kierował się w załatwieniu sprawy, w konsekwencji czego brak jest możliwości zweryfikowania prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez organ; 4) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez utrzymanie przez Sąd w mocy zaskarżonego postanowienia, podczas gdy organ egzekucyjny dokonał przedmiotowego zajęcia będąc niewłaściwy miejscowo. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto na podstawie art. 209 i 210 § 1 w zw. z art. 203 pkt 1 P.p.s.a. skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zgodnie z art. 176 § 2 P.p.s.a. zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, o oddalanie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, stosownie do złożonych przez strony postępowania oświadczeń, zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu, na podstawie art. 89 u.p.e.a., innej wierzytelności pieniężnej -kwoty z tytułu odsetek od środków znajdujących się na depozycie imiennym w Urzędzie Skarbowym w B. Zobowiązana wniosła skargę na czynność egzekucyjną polegająca na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. podnosząc, że nie posiada tytułu prawnego do środków znajdujących się na wskazanych rachunkach bankowych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kontrola jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Przewidziany w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Sąd I instancji uwzględniając, że istota żądania strony opiera się na zaprzeczeniu przez zobowiązaną posiadania tytułu prawnego do zajętej wierzytelności prawidłowo zaaprobował stanowisko organów podatkowych, które uznały, że zaskarżona czynność została dokonana zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zaś skarga na czynność egzekucyjną nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. Osoba trzecia roszcząca sobie prawa do zajętej rzeczy (prawa majątkowego) może bronić swych praw zgłaszając wniosek o wyłączenie danej rzeczy spod egzekucji. Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Zatem trafna jest ocena Sądu I instancji, który przyjął za organem administracji publicznej, że dopiero złożenie przez osobę trzecią wniosku o wyłączenie skutkuje stosownie do art. 38 § 3 u.p.e.a. zaniechaniem dalszych czynności w stosunku do prawa majątkowego, którego wyłączenia żądano. Ponieważ w sprawie wniosek osoby trzeciej nie został złożony organ egzekucyjny był uprawniony i zobowiązany do zastosowania art. 89 u.p.e.a. poprzez zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z rachunków bankowych skarżącej. Zgodnie z art. 45 § 1 u.p.e.a. (zarzut doprecyzowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej) organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o odstąpieniu od czynności egzekucyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w żaden sposób z powołanego przepisu nie wynika, i strona tego nie wyjaśniła, aby organ egzekucyjny po uzyskaniu informacji o zajęciu należności stanowiącej własność podmiotu trzeciego obowiązany był do odstąpienia od dokonania danej czynności egzekucyjnej. Błąd co do osoby zobowiązanego oznacza sytuację, w której czynności egzekucyjne prowadzone są w stosunku do osoby, która nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1 pkt 20 u.p.e.a. W pozostałych przypadkach chodzi o okazanie dowodu stwierdzającego wykonanie obowiązku, jego umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie, odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenie na raty należności pieniężnych. Zakres tego przepisu nie obejmuje złożenia dowodu potwierdzającego, że wierzytelność pieniężna do której skierowana została egzekucja należy do osoby trzeciej. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 89 w zw. z art. 45 § 1 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Jak wyżej wyjaśniono organ egzekucyjny nie miał żadnych podstaw do odstąpienia od zajęcia spornych wierzytelności. Oświadczenie zobowiązanej, że prawo majątkowe (wierzytelność pieniężna) nie stanowią jej własności, na gruncie powołanych wyżej przepisów nie może skutkować odstąpieniem od zajęcia. Tylko stosowny wniosek osoby trzeciej może wywołać taki skutek. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa jest ocena Sądu I instancji, który stwierdził, że zaskarżony akt administracyjny nie narusza art. 107 § 3 w zw. z art. 77 i 11 K.p.a. Organ egzekucyjny przeanalizował zaskarżoną czynność egzekucyjną, poprawność jej wykonania, odniósł się do zarzutów skarżącej. Organ wyjaśnił charakter skargi na czynności egzekucyjne konkludując prawidłowo, że skarga nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. Odnosząc się do zarzutu art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 u.p.e.a. należy aprobująco powtórzyć za Sądem I instancji, że zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny może zostać podniesiony jedynie w trybie art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. a nie art. 54 u.p.e.a (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 141/16; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy. Bogusław Woźniak (spr.) Jolanta Sokołowska Dominik Gajewski