I SA/Sz 800/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M M o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz odmowy rozłożenia na raty zaległości w tym podatku za 2010 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 10 sierpnia 2011 r. M M wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz odmowy rozłożenia na raty zaległości w tym podatku za 2010 r. wraz z odsetkami W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. Z wniosku wynika, iż skarżący zawiesił działalność gospodarczą i zaprzestał jej prowadzenia, po długim okresie pozostawania na zwolnieniu lekarskim. Zły stan zdrowia jest powodem wykonywania pracy w niepełnym wymiarze. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, iż posiada nieruchomość opisaną jako "obiekt" położoną w K przy ul. B 1, a w oświadczeniu o dochodach kwotę 350 zł wynagrodzenia za pracę. Nie wykazano żadnych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), ani wartościowych rzeczy ruchomych. Pismem z dnia 28 października 2011 r. skarżący został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej p.p.s.a.), między innymi do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji rodzinnej i finansowej, a zobowiązanie to obejmowało: zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, w tym kart kredytowych z ostatnich trzech miesięcy; wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; dodatkowe oświadczenie dotyczące miejsca zamieszkania skarżącego; czy nadal wynajmuje lokal mieszkalny, czy mieszka u członków rodziny lub innych bliskich osób, czy ze skarżącym mieszkają inne osoby – dziecko, matka dziecka, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a także o wysokości dochodów tych osób i wysokości ponoszonych przez te osoby wydatków na opłaty mieszkaniowe; oświadczenie czy skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów, w jakiej wysokości, czy wywiązuje się z tego obowiązku wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności; zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w 2011 r.; odpis rocznego zeznania podatkowego za 2010 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; dodatkowe oświadczenie dotyczące posiadanej nieruchomości, określonej jako "obiekt ul. B 1, K", wskazującego na jej powierzchnię i funkcję (użytkowa, mieszkaniowa), w jaki sposób jest wykorzystywana przez skarżącego czy inne osoby, czy jest wynajmowana, czy skarżący uzyskuje z tego tytułu środki pieniężne wraz z dokumentami potwierdzającymi wym. okoliczności. Skarżący, w wykonaniu powyższego zobowiązania oświadczył, że nadal wynajmuje mieszkanie i mieszka sam. Nie jest zobowiązany do płacenia alimentów, nie korzysta z pomocy społecznej, w utrzymaniu pomagają mu rodzina i przyjaciele. Wyjaśnił także, iż nieruchomość położona w Kołobrzegu to pokoje gościnne i zaplecze gastronomiczne, ponadto wskazał, że została ona wynajęta, od momentu zawieszenia działalności gospodarczej skarżący nie otrzymuje z tego tytułu żadnych korzyści finansowych. Skarżący przedłożył także: - zaświadczenie "X" Sp. z o.o. w K z [...] 2011 r., stwierdzające, iż miesięczne zarobki skarżącego z pracy na ¼ etatu wynoszą [...] zł brutto, a średnie wynagrodzenie netto wraz z wypłacanym ekwiwalentem za pranie odzieży roboczej wynosiło [...]zł, - faktury za energię elektryczną za sierpień 2011 r. i październik 2011 r. na kwoty [...] zł i [...] zł, - fakturę za wynajem lokalu usługowo-mieszkalnego położonego w S Plac Z wystawioną przez PHU "M" Sp. z o.o. z dnia 30 września 2011 r. na kwotę [...] zł, - kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2010 r. PIT-36L, w którym zadeklarował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...]zł. Postanowieniem dnia 21 listopada 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, iż znajduje się obecnie w bardzo ciężkiej sytuacji, tym samym ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania jest niemal niemożliwe, o czym świadczą załączone do sprawy dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności, czy prawidłowe wypełnienie formularza. Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed Sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony dotyczących jej stanu majątkowego. Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji. Mając bowiem na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącego stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw dla przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie skarżący, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., został wezwany przez referendarza sądowego do złożenia dokumentów, które odzwierciedlać będą sytuację materialną strony. Skarżący zobowiązanie to wykonał lecz ograniczył się jedynie do nadesłania takich oświadczeń i dokumentów, na podstawie których, zdaniem Sądu, nie można określić jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych. Jak wynika z akt sprawy skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą z dniem 17 maja 2010 r. na okres 24 miesięcy. Obecnie pracuje w wymiarze ¼ etatu w "X" Spółce z o.o z siedzibą w K z miesięcznym wynagrodzeniem brutto [...] zł ([...] zł netto), wynajmuje lokal usługowo-mieszkalny, w którym mieszka sam, a jego wydatki to kwota [...] zł czynszu za wynajem oraz opłaty za energię elektryczną w wysokości ok. 15 zł za dwa miesiące, jest również właścicielem nieruchomości położonej przy ul. B 1 w K o wartości ok. [...]zł – obecnie, według oświadczenia skarżącego, wynajmowanej. Skarżący korzysta z pomocy rodziny i przyjaciół. Oprócz posiadania ww. nieruchomości skarżący nie wykazał innego majątku oraz posiadania oszczędności. Skarżący ma jedno dziecko i nie płaci alimentów, nie będąc do tego zobowiązanym. Z zeznania podatkowego za 2010 r. wynika, iż osiągnął za 2010 r. przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł a więc poniósł stratę w wysokości [...] zł. Zdaniem Sądu przestawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej są niekompletne i niewiarygodne. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Wskazać należy, iż jest to całoroczny obiekt hotelowy z 43 lub 52 miejscami noclegowymi oraz restauracja. W związku z tym, nawet jeżeli skarżący nie prowadzi na tym obiekcie osobiście działalności gospodarczej lecz ją wynajmuje, to fakt ten potwierdza realną możliwość uzyskiwania z tego tytułu dochodu i nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, iż nie przynosi mu ona korzyści finansowych. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, kto wynajmuje ww. nieruchomość lub prowadzi w niej działalność gospodarczą, jakie dochody w związku z tym są uzyskiwane. Powyższe informacje, według Sądu, mają istotne znaczenie dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, skutkującej przyznaniem mu prawa pomocy. Biorąc pod uwagę majątek skarżącego w postaci wyżej opisanej nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Niewyjaśniona pozostała zatem kwestia wysokości uzyskiwanych dochodów z tytułu wynajmowania przedmiotowej nieruchomości. Oświadczenie, iż nieruchomość jest wynajmowana i nie przynosi korzyści finansowych należy uznać za zbyt lakoniczną i niewyjaśniającą w sposób jasny i zupełny takiego stanu rzeczy. Jak to już wyżej wskazano, skarżący nie wyjawił, a tym bardziej nie uwiarygodnił w jakikolwiek sposób, komu tę nieruchomość wynajął, na jakich warunkach, za jaką odpłatnością czy też na jaki okres. Brak szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii powoduje niemożność rzetelnej oceny złożonego wniosku. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien oceniać wykazywaną sytuację wnioskodawcy na podstawie rzetelnych, kompletnych oraz w pełni wyczerpujących oświadczeń i dodatkowych dokumentów. Według Sądu wątpliwości budzi również oświadczenie skarżącego dotyczące nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Wskazać bowiem należy, iż pomimo zawieszenia przez niego działalności gospodarczej na stronach internetowych występuje on jako pomiot aktywny. Ponadto, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki pocztowej w dniu 2 listopada 2011 r. (k. 22), odebrał ją pracownik K P. Podobnie skarżący nie wyjaśnił dostatecznie swojej sytuacji rodzinnej. Jak wynika z akt sprawy ma on jedno dziecko, na które nie płaci alimentów. Według oświadczenia nie posiada on żadnych osób we wspólnym gospodarstwie domowym na utrzymaniu i korzysta z pomocy rodziny i przyjaciół. Skarżący jednak nie wyjaśnił, kto należy do kręgu osób bliskich skarżącego, od kogo otrzymuje wsparcie i w jakiej wysokości. W skardze do tut. Sądu, w której wnosi o uchylenie decyzji SKO odmawiającej umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości oraz rozłożenia jej na raty skarżący powołuje się na trudną sytuację finansową zagrażającą dalszej egzystencji jego i jego rodziny, zaś wskazując na istnienie przesłanki ważnego interesu podnosi, iż zostanie ona spełniona w sytuacji, gdy po zapłaceniu podatku nie będzie dysponował wraz z rodziną środkami na wyżywienie, mieszkanie, ubranie oraz inne niezbędne potrzeby życiowe. Również ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki pocztowej, zawierającej odpis postanowienia z dnia [...] r., wynika, iż odebrał ją X, będący szwagrem skarżącego (k. 51). W związku z powyższym należy uznać, iż oświadczenia skarżącego dotyczące jego sytuacji rodzinnej nie pozwalają na dokonanie oceny czy skarżącego stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący pomimo wezwania nie nadesłał wyciągów z posiadanych rachunków bankowych jak również wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków. Powyższe wątpliwości prowadzą do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy, poza wykazanym majątkiem w postaci nieruchomości, nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny. Natomiast bez dokładnego ustalenia całokształtu stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Wobec powyższego uznać należy, że strona nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja jest zła. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów skarżącego i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych. Dopiero bowiem zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżącego stać na poniesienie kosztów sądowych, czy jest w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Natomiast bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów potwierdzających twierdzenia skarżącej, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.