I SA/Sz 806/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. B.j o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę T. B.j na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. W dniu 12 lutego 2010 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając swój wniosek skarżąca wskazała, iż poniosła już duże wydatki finansowe w czasie trwania postępowania podatkowego i po zapłaceniu podatku po przegranej sprawie wyczerpała swoje zaoszczędzone środki w związku z czym obecnie brakuje jej na opłacenie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego wyroku. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem [...], posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz sklep o powierzchni [...]m2.. Źródłem utrzymania małżonków są dochody ze sklepu w kwocie 5.500 zł brutto miesięcznie oraz emerytura męża w wysokości 1.730 zł co daje łącznie kwotę 7.230 zł miesięcznie brutto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną. Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności, czy prawidłowe wypełnienie formularza. Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony dotyczących jej stanu majątkowego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy. Skarżącej nie można uznać bowiem za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Ocena jej stanu majątkowego, dochodu i sytuacji życiowej dokonana w oparciu o treść złożonego przez nią formularza, pozwala bowiem na ustalenie, iż wbrew stanowisku skarżącej jest ona w stanie ponieść koszty postępowania oraz koszty ustanowienia adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wykazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie wraz z mężem, z którym łącznie osiąga dochody w wysokości 7.230 zł miesięcznie, co daje 3.615 zł na osobę miesięcznie. Zadaniem Sądu dochód taki jest wystarczający do tego aby ponieść koszty postępowania zwłaszcza, że skarżąca nie wykazała aby posiadała również jakieś długi, zmniejszające jej dochód. Dodatkowo należy wskazać, iż dochód skarżącej pochodzi z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w postaci sklepu o powierzchni [...] m2, należącego wraz z domem o powierzchni [...] m2 do wspólnego majątku skarżącej i jej męża. Skarżąca nie wykazała aby miała inne osoby na utrzymaniu. Według skarżącej za zasadnością przyznania jej prawa pomocy przemawia fakt, iż poniosła już do tej pory duże wydatki finansowe związane z prowadzonym postępowaniem podatkowym i sądowym, co uszczupliło posiadane oszczędności. Należy wskazać, iż zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8). Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 w zw. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.