I SA/Sz 813/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący Ł. R., w dniu 13 lipca 2015 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że posiada bardzo trudną sytuację finansową, wszelkie środki pieniężne przeznacza na utrzymanie mieszkania i rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnim synem F.R. W oświadczeniu majątkowym skarżący nie wykazał żadnego majątku. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisał wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto. Pismem z dnia 30 lipca 2015 r. skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację rodzinną i finansową, w wykonaniu zobowiązania nadesłał: 1. Kopię PIT-11 za 2014 r., w którym wykazano, przychód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód wysokości [...] zł; 2. Kopię aktu notarialnego rep A nr [...] z [...]r. stanowiącego umowę o częściowy podział majątku wspólnego, z którego wynika, że skarżący ustanowił ustrój rozdzielności majątkowej z małżonką M.R., że wspólność majątku przekształciła się we współwłasność w częściach ułamkowych w udziałach po [...] części, a także, że skarżący wyzbył na rzecz żony prawa własności lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w S.; 3. Oświadczenie skarżącego z 30 lipca 2015 r., że wysokość miesięcznego wynagrodzenia za miesiące maj, czerwiec, lipiec 2015 r. wyniosło [...] zł netto, zaś pracodawcą jest firma [...] S. i T. ul. [...], S., [...]; 4. Oświadczenie skarżącego z dnia 11 sierpnia 2015 r., że pozostaje w związku małżeńskim z M.R., żona jest jedynym właścicielem nieruchomości, zaś skarżący w miarę możliwości finansowych dokłada się miesięcznie ok. [...] zł do rachunków oraz wyżywienia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Współdziałanie to jednak nie oznacza, że strona może ograniczyć się wyłącznie do wypełniania wezwań sądu (referendarza sądowego). Powinna ona także w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne i prawidłowo udokumentowane dane, które pozwolą przychylić się do wniosku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się także, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera, bowiem dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku wnioskodawca ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu z dnia 30 lipca 2015 r. Określonego tym wezwaniem sposobu wykazania spełnienia przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie mogą zastąpić gołosłowne oświadczenia skarżącego w zakresie wysokości wynagrodzenia oraz wydatków utrzymania jego dwuosobowego gospodarstwa domowego ani nadesłane dokumenty źródłowe. Należy bowiem podkreślić, że rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się sytuacja rodzinna, a także wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi tj. rodzaj i wysokość ponoszonych stałych wydatków. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna zatem wyjaśnić jakie aktualnie uzyskuje dochody cała rodzina oraz określić ich wysokość, ponadto określić wysokość jak i rodzaj ponoszonych stałych kosztów utrzymania rodziny. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim, prowadzi gospodarstwo domowe z synem, otrzymuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie i ponosi wydatki w wysokości [...] zł, dokładając się do utrzymania mieszkania żony. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia z ostatnich sześciu miesięcy. Pominął milczeniem wezwanie o wyciągi bankowe (co uniemożliwia potwierdzenie oświadczenia o braku oszczędności oraz stwierdzenie jakimi środkami pieniężnymi faktycznie obraca). Zamiast rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. przedłożył informację PIT-11, która stanowi jedynie informację o kwotach przychodów osób zatrudnionych, wystawianymi przez konkretnych płatników, a zatem nie może uprawdopodobnić wysokości przychodów ze wszystkich źródeł przychodów określonych w rocznym zeznaniu podatkowym, w tym ewentualnych przychodów uzyskanych u innego pracodawcy, z pozarolniczej działalności gospodarczej, czy też innych źródeł. Skarżący nie wykonał także zobowiązania do przedłożenia dokumentów dotyczących małżonki. W kontekście powyższego wskazać należy, że przy ocenie możliwości finansowych skarżącego nie ma znaczenia ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami. Małżonkowie są bowiem zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Jak wyżej wskazano, z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Dz. U. z 2015r. poz. 583, dalej k.r.o.) oraz przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. Dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącego, że nie posiada majątku. Skarżący oświadczył, że mieszkanie przekazał żonie i to potwierdził przedłożoną umową o częściowym podziale majątku. Oświadczył także, że dokłada się do opłat za mieszkanie i wyżywienia miesięcznie w kwocie [...] zł, co oznacza, że mieszka z rodziną pod adresem S. ul. [...]. Tymczasem w skardze jak i na formularzu jako adres zamieszkania wskazuje: S. ul. [...]. Skarżący nie wyjaśnił dlaczego w takiej sytuacji podaje inny adres zamieszkania, pomimo tego, że był wzywany o uzupełnienie oświadczeń o swojej sytuacji mieszkaniowej. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że skarżący – chociaż podnosi, że nie ma środków pieniężnych poza przeznaczanymi na utrzymanie mieszkania i rodziny - samodzielnie podjął decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m.in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, iż na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.