I SA/Sz 830/11

Dnia 4 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 830/11, odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 26 października 2011 r. skarżący R. M., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. We wniosku tym skarżący podał, że jest emerytem, jego miesięczny dochód z emerytury wojskowej wynosi [...] brutto ([...] zł netto), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (ur. [ ...] r.), którą utrzymuje (skarżący oświadczył, że jest zobowiązany płacić alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie). Ponadto skarżący wskazał, że jest osobą chorą, orzeczeniem Wojskowej Komisji Lekarskiej nr [....] z dnia 30 października 2006 r. został zaliczony do III grupy inwalidzkiej. Oświadczył, że na leczenie wydaje miesięcznie [...] ł, a na utrzymanie lokalu mieszkalnego [..] zł. W oświadczeniu majątkowym skarżący podał, że posiada jedynie udział w ½ działki o powierzchni [...] ha; innego majątku, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.) nie wykazał. Referendarz sądowy, pismem z dnia 25 listopada 2011 r., zobowiązał skarżącego w trybie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a.", do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej. Pismo to doręczono skarżącemu w trybie przepisu art. 73 p.p.s.a. Skarżący wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie wyjaśnił wątpliwości związanych z sytuacją majątkową i rodzinną. W złożonym sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący wyjaśnił, że nie był w stanie uzupełnić braków formalnych ze względu na chorobę, zakwestionował jednocześnie zasadność żądania danych dotyczących rodziny, majątku oraz stanu zdrowia. Pismem z dnia 16 lutego 2012 r., Sąd zobowiązał skarżącego do nadesłania dodatkowych enumeratywnie wskazanych dokumentów i oświadczeń, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. W wyznaczonym terminie skarżący nie udzielił żadnej dopowiedzi na wezwanie Sądu. W tym stanie sprawy, postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 830/11, Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, że skarżący, uchylając się od przedłożenia żądanych dokumentów i oświadczeń, nie wykazał istnienia przesłanek przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym prawie do wniesienia zażalenia doręczono stronie w dniu 10 kwietnia 2012 r. Wobec niewniesienia przez R. M. zażalenia na postanowienie z dnia 4 kwietnia 2012 r., orzeczenie to stało się prawomocne, a w dniu 14 maja 2012 r. skarżącemu doręczono ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego należnego od wniesionej skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w dniu 21 maja 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), skarżący złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który – na wezwanie Sądu – uzupełnił na urzędowym formularzu PPF. Z przedmiotowego formularza wynika, że skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, w skład jego majątku wchodzi wyłącznie (cyt.) "[...] h ziemi w połowie części rolnej", zaś jedyny dochód strony stanowi emerytura w kwocie [...] zł. Jako spoczywające na nim obciążenia skarżący wskazał obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł wobec małoletniej córki oraz koszty: utrzymania lokalu (skarżący nie wskazał kwoty), na leczenie stałe – [...] zł, studiów – [...] zł. Pismem z dnia 2 lipca 2012 r., Sąd wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację strony. W terminie do przedłożenia żądanych dokumentów skarżący przesłał do Sądu pismo z dnia 9 lipca 2012 r., w którym wniósł o wyłączenie jawności postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy. Skarżący stwierdził bowiem, że nie widzi podstawy prawnej, aby strona przeciwna miała jego dane prywatne w szczególności orzeczenia lekarskie, rachunki bankowe itp. Z uwagi na powyższe, pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r., Sąd działając na podstawie art. 6 p.p.s.a., wyjaśnił stronie, że w przypadku postępowania o przyznanie prawa pomocy wszelka dokumentacja w tym zakresie, przesyłana przez wnioskodawcę i gromadzona przez Sąd, jest dołączana do akt sądowych sprawy. Wskazano również, że Sąd nie przesyła kopii tych dokumentów innym podmiotom (skarżonemu organowi), rozstrzygnięcie w sprawie zainicjowanej wnioskiem zapada na posiedzeniu niejawnym, zaś postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy Sąd doręcza wyłącznie stronie, która złożyła wniosek. Wobec tego, Sąd ponownie wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów i oświadczeń, obrazujących jego sytuację majątkową, finansową i rodzinną – w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Strona została zobowiązana do nadesłania: – dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury (np. zaświadczenie organu emerytalnego, kopia decyzji o ostatniej waloryzacji świadczenia, odcinek przekazu pocztowego, wyciąg z rachunku bankowego); – odpisu orzeczenia o zaliczeniu skarżącego do III grupy inwalidzkiej; – odpisu zeznania podatkowego za 2011 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; – wyciągów posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; – dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, leczenie oraz potwierdzających opłacanie alimentów z okresu ostatnich dwóch miesięcy; – dodatkowego oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, wyjaśniającego, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy mieszka z żoną lub innymi osobami (poza córką), czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, czy żona lub inne osoby partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości, a także o wysokości ewentualnych dochodów i stanu majątkowego żony. Wezwanie Sądu zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 sierpnia 2012 r. W wyznaczonym przez Sąd terminie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, lecz wniósł pismo z dnia 27 sierpnia 2012 r., w którym ponownie zażądał wyłączenia jawności postępowania dowodowego dotyczącego przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania tego wniosku, postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że strona nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki do przyznania tego rodzaju zwolnienia. Z uwagi na niewniesienie przez skarżącego środka odwoławczego, orzeczenie to stało się prawomocne. Pismem z dnia 21 maja 2012 r., uzupełnionym następnie na urzędowym formularzu PPF, R. M. wystąpił z ponownym wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W takiej sytuacji Sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 4 kwietnia 2012 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 p.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia. Wskazać przy tym należy, że w literaturze i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że znajduje się w sytuacji, która przemawia za przyznaniem jej wnioskowanego zwolnienia. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Natomiast jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a., którego konstrukcja zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 - opublikowane w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. R. M., składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazał, że w jego przypadku nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej ani nie wykazał istnienia nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jego zdolności płatniczych. Podkreślenia wymaga, że skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W nadesłanym formularzu zasadniczo powtarza podane wcześniej informacje (jedyne różnice polegają na niewykazaniu córki jako osoby pozostającej ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz na wskazaniu obciążenia finansowego w postaci kosztów studiów), zaś wezwany do nadesłania dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową i osobistą w celu porównania i oceny, czy w sytuacji skarżącego wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska sądu zajętego w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2012 r., nie przedstawił żadnych dokumentów, wnosząc w to miejsce o wyłączenie jawności postępowania dowodowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Tymczasem, jak to już wyjaśniono skarżącemu w piśmie z dnia 1 sierpnia 2012 r., przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości wydania orzeczenia w zakresie wyłączenia z akt sądowych dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wpadkowego o przyznanie prawa pomocy. Celem ochrony prywatności wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, ustawodawca zastrzegł jedynie, że postanowienia w tej materii zapadają na posiedzeniu niejawnym (art. 258 § 2 pkt 7, art. 260 p.p.s.a.) oraz że doręcza się je stronie, która złożyła wniosek i jej tylko przysługuje zażalenie (art. 252 § 3 p.p.s.a.). W tych warunkach, uznając, iż skarżący nie wykazał, że - po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy - jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w tymże postanowieniu, stwierdzić należało, iż nie zachodzą określone w art. 165 p.p.s.a. przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w tym zakresie, co oznacza konieczność oddalenia jego wniosku o orzeczenie takiej zmiany. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, na podstawie art. 165 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.