I SA/Sz 849/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Zakładu Usługowego [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 849/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od marca do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Zakład Usługowy [...] Spółka jawna z siedzibą w [...] - dalej "Skarżąca", reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że jest przedsiębiorstwem budowlanym. W związku z wydanymi decyzjami organów podatkowych (w tym zabezpieczeniami ustanowionymi na majątku) oraz prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym Skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca w zamieszczonych w formularzu oświadczeniach podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wkłady zostały podwyższone do kwoty [...] zł, wartość posiadanych przez Skarżącą środków trwałych wynosi [...] zł, a osiągnięty przez nią zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że saldo na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku obejmowało kwotę [...] zł. Skarżąca wskazała, że "nie posiada kasy". Referendarz sądowy odstąpił od wzywania Skarżącej do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w formularzu PPPr, uznając oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach za wiarygodne i wystarczające dla oceny jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Postanowieniem z dnia 5 października 2016 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." wynika, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. W ocenie referendarza sądowego ze złożonych przez Skarżącą oświadczeń o stanie majątkowym wynika, że nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. W związku z ww. okolicznościami nie można mówić o stanie niewypłacalności. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca nie wykazała, że prowadzona przeciwko niej egzekucja pieniężna, uniemożliwia partycypowania w kosztach postępowania egzekucyjnego. Bez znaczenia pozostaje także okoliczność ustanowienia zabezpieczeń na majątku Skarżącej. Zdaniem referendarza sądowego zabezpieczenie majątku nie jest równoznaczne z tym, że Skarżąca z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki. W ocenie referendarza sądowego przeciwko wiarygodności oświadczenia Skarżącej przemawia to, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała dodatnie saldo na rachunku bankowym w wysokości [...] zł i nie wykazała, że nie może tymi środkami swobodnie dysponować. Ponadto podkreślił, że o dobrej kondycji finansowej Skarżącej świadczy wartość kapitału zakładowego (podwyższenie wkładów), aktywów trwałych, zysk za poprzedni rok obrotowy. Informacje te są istotne z punktu widzenia oceny przesłanek prawa pomocy, mają one wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych, a zatem są środkami, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 14 października 2016 r. Nie zgadzając się ze stanowiskiem referendarza sądowego Skarżąca wniosła sprzeciw na postanowienie z dnia 5 października 2016 r. domagając się jego zmiany. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżąca nie spełniła przesłanki zastosowania zwolnienia, tj. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż wniosek został udokumentowany w wystarczający sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, konstytucyjnego prawa do sądu. Stosownie do brzmienia art. 245 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, takiej jak spółka jawna, prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że stosownie do art. 252 § 1 in principio p.p.s.a. sąd oceniając wniosek takiej jednostki o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy natomiast rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie NSA w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12, postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że użyty w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ogólnikowe stwierdzenie, że strona nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności i ewentualnie przedstawione dokumenty, powinny uzasadnić wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa ww. przepisie. Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistniałe okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wykluczone jest przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o oświadczenie i przekonanie strony, że powinna zostać zwolniona z kosztów sądowych. Ponadto rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, a także inną jednostkę organizacyjną nieposiadająca osobowości prawnej inaczej niż w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym prawo pomocy może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania i nie jest w stanie ich zdobyć w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo przyjął, że brak jest podstaw aby twierdzić, że działalność Skarżącej jest nierentowna. Wskazać bowiem należy, że Skarżąca na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała dodatnie saldo końcowe na rachunku bankowym w wysokości [...]zł i nie wykazała aby środkami tymi nie mogła dysponować. Ponadto fakt, iż kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł , a wkłady zostały podwyższone do kwoty [...] zł oraz, że wartość aktywów trwałych spółki według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiła [...], zysk [...]zł, zdaniem Sądu pozwalają na sfinansowanie udziału Skarżącej w niniejszym postępowaniu. Ww. dane stanowiły również podstawę do odstąpienia od wzywania do uzupełnienia wniosku w zakresie stanu majątkowego i dochodów. Podkreślenia wymaga, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Podstawową zasada, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest cel tej instytucji, którym jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w tym wpisu od skargi. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie referendarz sądowy zauważył, że pomimo wskazanych problemów (w tym prowadzonych egzekucji i ustanowionych na majątku spółki zabezpieczeń) działalność gospodarcza jest kontynuowana przez Skarżącą, co wynika ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o stanie majątkowym oraz zapisy widniejące w Krajowym Rejestrze Sądowym. Nie wykazano również, aby wobec Skarżącej zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, czy naprawcze, tym samym nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że istnieją podstawy do przyznania prawa pomocy. Uwzględnienie powyższego prowadzi do wniosku, że negatywna ocena referendarza sądowego odnośnie wniosku Skarżącej jest w pełni prawidłowa. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1-§ 3 p.p.s.a., postanowił jakw sentencji.