I SA/Sz 885/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2010 r. wniosku P. K. reprezentującego małoletniego M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych P K. reprezentujący małoletniego M. K., w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, przedłożonych dokumentów, a także z akt sprawy wynika, co następuje. Małoletni M.K. ma [...] lat, wraz ze swoją [...] – letnią siostrą M. K. pozostaje na utrzymaniu rodziców: ojca P. K. i matki B. K.. Czteroosobowa rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez rodziców skarżącego, z ich wynagrodzeń za pracę, wynoszących łącznie [...] zł brutto miesięcznie. Wynagrodzenie P. K. jest obciążone egzekucją i alimentami na rzecz dzieci. Z przedłożonego zaświadczenia pracodawcy P. K. wynika, iż jego średnie miesięczne wynagrodzenie (po ww. potrąceniach) wynosi około[...] –[...] zł netto (k. 24). Matka skarżącej – B. K. otrzymuje średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości około [...] zł (zaświadczenie Zespołu Szkół [...] w M. z dnia 17 lutego 2010 r. – k. 25), jest to dochód netto wypłacany B. K. po potrąceniu przez pracodawcę zaciągniętych w zakładzie pracy pożyczek (kserokopia umowy pożyczki oraz zaświadczenie pracodawcy – k. 61 i 62). Z dochodów B. K. spłacana jest także pożyczka zaciągnięta na wyposażenie mieszkania, w miesięcznych ratach w kwocie [...] zł. Z przedłożonego przez P. K. oświadczenia wynika, że zadłużenie z tytułu umowy pożyczki jest spłacane na bieżąco, co potwierdzają wyciągi z rachunku bankowego (k. 38-54.), a na dzień 29 stycznia 2010 r. stan zadłużenia z tego tytułu wynosił [...] zł. Wskazano także, że pozostałe zadłużenia rodziny, tj. małoletnich M. i M. K., związane z przyjęciem spadku (sygn. sprawy sądowej I NS 12/07) w kwocie [...] zł, a także P. K. w kwocie [...] zł, związane z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą (zaświadczenie Burmistrza Miasta W. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dnia 1 lutego 2005 r. k. 35), nie są spłacane. Dodatkowo P. K. oświadczył, że jest zadłużony z tytułu alimentów na rzecz M. i P. K. w kwocie [...] zł, który to dług od maja 2009 r. jest stopniowo spłacany wraz z bieżącymi alimentami, co potwierdzają wyciągi z rachunków bankowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż konieczne wydatki związane z utrzymaniem, ponoszone z dochodów B. K. i z pomocą jej rodziców, tj. na opłaty mieszkaniowe, w tym energię elektryczną, gaz, telefon, abonament za telewizję, opłaty za pobyt i wyżywienie w przedszkolu M. K. stanowią miesięcznie kwotę średnio około [...] zł. W oświadczeniu majątkowym wykazany został odziedziczony przez skarżącego M. K. udział (1/4) w mieszkaniu własnościowym o pow. [...] m kw., obciążony w stopniu przewyższającym jego wartość. Jak wynika z akt sprawy, w mieszkaniu tym zamieszkuje matka i siostra P. K.. Rodzice skarżącego nie posiadają majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). P. K. wskazał, że w związku z brakiem własnego mieszkania skarżący i jego rodzina mieszkają u dziadków (rodziców B. K.). Prowadzący ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe P. K. w deklaracji PIT-37 za 2008 r. zadeklarował przychody ze stosunku pracy i innych źródeł w łącznej kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w kwocie [...] zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w kwocie [...] zł. Natomiast, B.K. w rocznym zeznaniu za 2008 r. wykazała, łączne przychody ze stosunku pracy i działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w kwocie [...] zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w kwocie [...] zł, odliczenia od podatku w kwocie [...] zł, nadpłatę podatku w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie – p.p.s.a) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy w tym miejscu wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są ograniczone i nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ubiegający się o taką pomoc, winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, zasadami doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Analiza złożonego przez P. K., działającego w imieniu małoletniego skarżącego M. K., wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wykazała, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego w tej sprawie wynoszącego [...] zł, a przede wszystkim sytuację finansową rodziców skarżącej, na których utrzymaniu pozostaje ona wraz ze swoją siostrą M, wysokość uzyskiwanych przez rodziców dochodów (po potrąceniach w kwocie około [...] zł), brak majątku poza odziedziczonym udziałem w nieruchomości, którym rodzina skarżącego nie może w chwili obecnej swobodnie dysponować oraz znaczne zadłużenie rodziny, należy stwierdzić, że zostało wykazane należycie, iż utrzymujący M. K. rodzice, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek uwzględniono również, iż w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie wszczęte zostało postępowanie sądowe ze skargi siostry skarżącego M.K., co powoduje wzrost kosztów sądowych, a co za tym idzie wzrost obciążenia finansowego dla budżetu domowego rodziny skarżącego. Reprezentujący dzieci P. K., wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie złożył w obu skarżonych sprawach tak więc łączna suma ciążących na rodzicach skarżącego M. K. wpisów sądowych ([...] zł) była brana pod uwagę, przy rozpoznawaniu wniosku. Końcowo należy wskazać, że jak wynika z akt sprawy, M. K., jego rodzice i siostra zamieszkują wspólnie z dziadkami, którzy pomagają finansowo w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Rozpoznającemu wniosek nie jest znane, źródło i wysokość dochodów dziadków skarżącego, jednakże mając na uwadze fakt, iż skarżący i jego rodzice otrzymują od nich już znaczną pomoc (w postaci udostępnienia mieszkania, współfinansowania kosztów utrzymania), nie można wymagać, aby uzyskano od nich środki pieniężne również na koszty niniejszego postępowania sądowego. Stanowiłoby to bowiem przekroczenie granic obowiązku wynikającego z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mówiącego o wzajemnym wspieraniu się najbliższych członków rodziny (dzieci i rodziców) oraz kłóciłoby się z zasadami współżycia społecznego. Dlatego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.