I SA/Sz 9/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. A.A. (zwany dalej "Skarżącym"), reprezentowany przez doradcę podatkowego, w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie został ostatecznie ustalony w kwocie [...] zł (vide: zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Sądu z dnia 24 maja 2016 r. – k. 71 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie oraz w trzech pozostałych sprawach z jego skarg zawisłych przed tutejszym Sądem o sygn. akt I SA/Sz 8/16, 10/16 i 11/16. Wysokość wpisów przekracza możliwości płatnicze Skarżącego, co z pewnością spowoduje konieczność ich odrzucenia z powodu nieopłacenia. Taka sytuacja prowadziłaby do pozbawienia Skarżącego prawa do sądu oraz rzetelnej i sprawiedliwej oceny zaskarżonej decyzji przez Sąd. W oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżący podał, że posiada: oszczędności w wysokości [...] (zajęte przez urząd skarbowy), samochód ciężarowy [...] oraz 21 "drobnych" maszyn szwalniczych (pojazd i maszyny zajęte przez Urząd Skarbowy w S.). Źródłem utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza, z której aktualnie nie uzyskuje dochodów ([...] zł) oraz funkcja prezesa zarządu, w związku z którą otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto, aktualnie zajęte przez Urząd Skarbowy (od 22 stycznia 2016 r.). Dodatkowo Skarżący wskazał, że ponosi koszty najmu pokoju mieszkalnego w S. w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na zobowiązanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, w tym dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie Skarżącego (w tym koszty najmu pokoju mieszkalnego) w okresie ostatnich trzech miesięcy, Skarżący nadesłał: – zeznanie podatkowe (PIT-37) o wysokości dochodu w 2015 r., w którym Skarżący zadeklarował przychód z działalności wykonywanej osobiście [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł; - zeznanie podatkowe (PIT36L) o wysokości dochodu w 2015 r., w którym Skarżący zadeklarował przychód z działalności gospodarczej [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł; – zaświadczenie L. Spółki z o.o. w S. z dnia 23.06.2016 r. o wysokości wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu uchwalonego w kwocie netto [...] zł, a wypłaconego za kwiecień 2016 r. w kwocie [...] zł, za maj 2016 r. w kwocie [...] zł oraz zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 22 stycznia 2016 r. o zajęciu ww. wynagrodzenia do kwoty [...] zł; – zestawienie obrotów i sald za kwiecień 2015 r., maj 2015 r., czerwiec 2015 r.; – wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów (sumy) prowadzonej działalności B. A.A. za okres od stycznia do czerwca 2016 r. z zaewidencjonowanymi (narastająco) przychodami [...] zł, wydatkami [...] zł; – deklaracje VAT- 7 B. A.A. za kwiecień i maj 2016 r.; – wyciągi z dwóch rachunków bankowych Skarżącego w Banku [...] związanego z działalnością gospodarczą A.A.B. za okres od 1 marca 2016 r. do 21 czerwca 2016 r., z saldem końcowym w kwocie [...] zł i kwocie [...] zł; – skierowane do Skarżącego trzy zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 27 lutego 2015 r. i z dnia 15 stycznia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, na kwoty [...] zł, ostatnie do kwoty [...] zł; – skierowane do Skarżącego zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 15 stycznia 2016 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę do kwoty [...] zł; – oświadczenie Skarżącego o stanie rodzinnym, z którego wynika, że ma żonę i troje dzieci, które mieszkają w P.; żona nie pracuje, a dzieci uczęszczają do szkoły; Skarżący łoży na ich utrzymanie kwotę ok. [...] miesięcznie; - oświadczenie Skarżącego co do lokalu położonego w B. pod adresem: [...], z którego wynika, że jest to wynajmowane mieszkanie, w którym przebywa, kiedy jest w N.; koszty tego lokalu to [...] miesięcznie; Skarżący oświadczył także, że w związku z prowadzoną działalnością wynajmuje mieszkanie w S., w tym pomieszczenie do użytku prywatnego, za kwotę [...] zł miesięcznie, na podstawie umowy słownej z właścicielem nieruchomości, w której prowadzi działalność gospodarczą. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny, stanowisko judykatury oraz przede wszystkim okoliczności faktyczne, uznano, że Skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionej sytuacji wynika bowiem, że Skarżący uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej i nie można mówić o zagrożeniu jego płynności finansowej, nawet w sytuacji prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Fakt prowadzenia postępowań egzekucyjnych (zajęcia rachunków bankowych, oszczędności, wynagrodzenia) w związku z zobowiązaniami podatkowymi i związanymi z działalnością gospodarczą pozostaje bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Przychody Skarżącego, które obiektywnie świadczą o rozmiarach prowadzonej działalności gospodarczej i możliwościach płatniczych zadeklarowane za 2015 r. to kwota aż [...] zł. Za okres od 1 stycznia 2016 r. do 4 czerwca 2016 r. Skarżący zaksięgował przychody w wysokości [...] zł, zaś w 2014 r. zadeklarował przychód w wysokości [...] zł, (koszty [...] zł, dochód [...] zł). W ocenie referendarza sądowego, już z samego zestawienia wysokości wymaganych kosztów sądowych nawet we wszystkich prowadzonych obecnie przez Skarżącego sprawach (łączna kwota [...] zł w sprawach I SA/Sz 8/16, 9/16, 10/16, 11/16) z Jego przychodami za wskazane okresy działalności wynika, że nie spełnia On przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zatem prawo pomocy nie może zostać Jemu przyznane. Oczywistym bowiem jest, że wysokość przychodów wielokrotnie przekracza wysokość wszystkich wpisów we wszystkich czterech sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Nie jest zatem prawdą, że Skarżący z działalności gospodarczej uzyskuje dochody w kwocie [...] zł i znajduje się w złej sytuacji finansowej. W rzeczywistości bowiem obraca znacznymi środkami pieniężnymi, o czym świadczą roczne zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7, zapisy w księdze podatkowej, a także oświadczenia samego Skarżącego, w tym zawarte w sprzeciwie wniesionym do sprawy I SA/Sz 10/16, gdzie przyznał, że obraca środkami pieniężnymi poza rachunkiem bankowym, który jest zajęty. Ponadto przeczy temu oświadczenie w zakresie ponoszonych wydatków, które poza wykazywaną kwotą [...] zł za najem pomieszczenia mieszkalnego w S. zostało uzupełnione o kwotę [...] na utrzymanie żony i dzieci oraz koszty wynajmu mieszkania w B. [...]. Dodatkowo podnieść należy, że składane oświadczenia budzą wątpliwości co do ich kompletności i prawdziwości. Skarżący nie przedstawił wcześniej (na druku PPF) swojej sytuacji rodzinnej, a dopiero po otrzymaniu wezwania referendarza sądowego ujawnił, że ma rodzinę w P., na którą łoży środki pieniężne – niepracującą żonę i troje uczących się dzieci. Nie została wyjaśniona sytuacja majątkowa rodziny, brak jest bowiem bliższych danych, jak i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej małżonki. Nie ujawniał także, że utrzymuje drugie wynajmowane mieszkanie w B. Nie ulega wątpliwości, że obie te okoliczności są istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy i powinny być brane pod uwagę przy ocenie zdolności płatniczych wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym strony. W interesie strony jest podanie wszystkich koniecznych danych do rozpoznania jej wniosku, to wyłącznie strona ma obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Składanie niepełnych oświadczeń w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności złożonego przez wnioskodawcę wniosku. Powyższe powoduje, że uwzględnienie żądania strony, nawet w części, nie jest możliwe. Reasumując, jak już wyżej wskazano, częściowe prawo pomocy ma wesprzeć osoby, których konieczne utrzymanie doznałoby uszczerbku w sytuacji pokrycia kosztów postępowania sądowego. Skarżącego nie można zaliczyć do takich osób, ze względu na wysokość przychodów z działalności gospodarczej. Skarżący nie wykazał zatem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, strona poprzez swoje działanie powinna zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Skoro Skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skarg, od których uiszcza się wpis sądowy (np. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1537/15, postanowienie NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 559/16 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy w pełni podziela pogląd, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego – jakim z pewnością jest Skarżący - powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych, a nie próbować przerzucić ciężar finansowania działalności w tym zakresie na Skarb Państwa. Na marginesie, należy odnotować, że Skarżący – chociaż podnosi, że nie ma środków pieniężnych - samodzielnie podjął decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika i jest w stanie wygospodarować na to środki i to w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Zauważyć należy, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej. Prowadzenie spraw sądowych związanych z tą działalnością jest bowiem elementem tej działalności i dlatego wymaga zabezpieczenia środków na ten cel na równi z koniecznością zapewnienia środków na inne wydatki. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.