I SA/Sz 91/08

Dnia 15 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za kwiecień 2005 r. oraz określenia wysokości odsetek p o s t a n a w i a przyznać O. H. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił O. H. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2009r., sygn. akt I FZ 402/09. Zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2009 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 1.500 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie przewidzianym do uiszczenia wpisu skarżący pismem z dnia 21 grudnia 2009 r. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, iż jego obecna sytuacja rodzinna i finansowa nie pozwala mu na poniesienie jakiejkolwiek opłaty sądowej, nawet w części bowiem uległa ona jeszcze pogorszeniu, gdyż nie posiada on obecnie żadnego majątku ani źródła stałych dochodów. Utrzymuje się z drobnych prac dorywczych i skromnej pomocy rodziny. W ostatnim czasie pogorszył się jego stan zdrowia z uwagi na wykrycie schorzenia neurologicznego w związku z czym podjął starania o przyznanie mu renty inwalidzkiej. Do pisma dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w Myśliborzu I Wydział Cywilny z dnia 28 lipca 2008 r. odejmujące dłużnikowi O. H. zarząd nieruchomości rolnej zabudowanej budynkiem gorzelni, magazynem zbożowym, zbiornikiem na melisę i dwoma budynkami gospodarczymi oraz budynkiem stodoły i cielętnika położonej w P. zaś zarządcą opisanej nieruchomości ustanowiające nabywcę T. N., zaświadczenie Urzędu Statystycznego z dnia [...] o wykreśleniu z rejestru numeru REGON nadanemu Przedsiębiorstwu H O. H. z dniem 31 grudnia 2004 r. oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] o wymeldowaniu O. H. z budynku nr [...] w P. z uwagi na opuszczenie miejsca pobytu stałego trwającego ponad 3 miesiące. W dniu 25 stycznia 2010 r. O. H. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego obecna sytuacja finansowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w jakiejkolwiek wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na brak jakichkolwiek oszczędności, utratę stałych dochodów spowodowaną zaprzestaniem działalności gospodarczej nastąpiło drastyczne pogorszenie się sytuacji finansowej skarżącego. W konsekwencji utracił cały majątek przez sprzedaż licytacyjną dokonaną przez komornika sądowego w M. Skarżący wskazał, że obecnie nie posiada żadnego majątku ani źródła stałych dochodów, a utrzymuje się z zasiłku chorobowego i skromnej pomocy rodziny. W związku ze znacznym pogorszeniem się stanu zdrowia, skarżący podjął starania o przyznanie mu renty inwalidzkiej. Został też wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy z żoną – D. H. (lat ...) oraz córką – W. H. (lat ...), które mieszkają w K., miejscowości oddalonej o 60 km od jego miejsca pobytu. Zaznaczył przy tym, że od 15 stycznia 2003 r. posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej w związku z czym nie ma informacji o jej sytuacji majątkowej. W części dotyczącej majątku i dochodów, skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, żadnych zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Jego dochody stanowi kwota ok. 300-310 zł miesięcznie z tytułu zasiłku chorobowego. Do wniosku skarżący dołączył odpis postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 28 grudnia 2009 r., sygn. akt SZ.XII NS-REJ-KRS/015027/09/838 o wpisaniu O. H. do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Pismem z dnia 2 lutego 2010 r. Sąd wezwał O. H. do przedłożenia w terminie 10 dni, licząc od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie akt oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach spawy, następujących dokumentów i oświadczeń: - wyjaśnienia wskazującego obecne miejsce pobytu skarżącego z uwagi na fakt wymeldowania go z lokalu w P., - dokumentu, z którego wynika fakt oraz wysokość otrzymywanego zasiłku chorobowego, - dokumentu potwierdzającego istnienie rozdzielności majątkowej pomiędzy nim a jego żoną, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, czynsz, wydatki na żywność, leki) z ostatnich 3 miesięcy, - wyjaśnienia, gdzie zamieszkuje małżonka oraz córka skarżącego, jaki jest ich tytuł prawny do zamieszkiwanej nieruchomości/lokalu oraz uzyskiwanych przez małżonkę skarżącego dochodach, - odpisu zeznania podatkowego za 2008 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym a w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za 2009 r. - odpisu zeznania podatkowego za 2009 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, * zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wyrejestrowaniu go z systemu płatności rolnych jako producenta rolnego, * zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o tym, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i czy pobiera z tego tytułu zasiłek oraz w jakiej wysokości, - wyjaśnienia, czy skarżący posiada rachunek bankowy, a jeżeli tak, to do przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego z ich stanem za okres od 1 listopada 2009 r. do 1 lutego 2010 r., - zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o korzystaniu/nie korzystaniu przez wnioskodawcę w bieżącym roku kalendarzowym z pomocy społecznej, - oświadczenia o wyniku działań podjętych przez skarżącego, w celu uzyskania renty inwalidzkiej; przy czym w przypadku uzyskania orzeczenia w tej kwestii wnioskodawca powinien nadesłać Sądowi odpis tego orzeczenia; - dokumentów obrazujących aktualny stan postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącego (np. zaświadczenie o aktualnym stanie zadłużenia, postanowienie o zakończeniu postępowaniu egzekucyjnego) oraz potwierdzających zbycie (zlicytowanie) całego majątku skarżącego, w tym gorzelni oraz gospodarstwa rolnego. Odpowiadając na powyższe wezwanie pismem z dnia 26 lutego 2010 r. O. H. wskazał, że obecnie zamieszkuje "kątem" u znajomych w miejscowości K., graniczącej z P. Odnośnie wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków oświadczył, iż takiego wykazu nie prowadzi, jak również nie zbiera paragonów z dokonanych wydatków na żywność. Kwoty, które otrzymuje z KRUS oraz drobna pomoc rodziny zaspokajają tylko w sposób minimalny jego niezbędne potrzeby bytowe i wydatki na leki. Z uwagi na fakt zamieszkiwania u znajomych nie ponosi kosztów energii elektrycznej, wody i czynszu, a w zamian pomaga im w miarę swoich możliwości w gospodarstwie rolnym. Podał także, że jego małżonka wraz z córką mieszka w miejscowości K. i posiada własną nieruchomość zbudowaną budynkiem mieszkalno-gospodarczym jednakże z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada on wiedzy na temat dochodów uzyskiwanych przez żonę. Wskazał także, że nie posiada zeznań podatkowych za 2008 ani za 2009 rok, gdyż z uwagi na wyrejestrowanie działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2004 r. nie składa zeznań podatkowych i nie rozlicza się z urzędem skarbowym. Podał, iż w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa niestety nie otrzymał zaświadczenia o wyrejestrowaniu go z systemu płatności jako producenta rolnego, gdyż otrzymał informacje, że Agencja nie ma możliwości wyrejestrowania kogokolwiek z systemu, ponieważ jeśli ktoś się raz zarejestruje to pozostaje w systemie na zawsze. Otrzymał jedynie zaświadczenie o nieotrzymaniu w latach 2007 - 2009 płatności bezpośrednich. Wskazał, że nie posiada rachunku bankowego od wielu lat z uwagi na zaprzestanie działalności gospodarczej i brak stałych dochodów. Nie otrzymał zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej ponieważ nie korzysta w bieżącym roku i nigdy nie korzystał z pomocy społecznej z uwagi na świadomość faktu, iż są ludzie bardziej potrzebujący takiej pomocy. Odnośnie działań podjętych w celu uzyskania renty oświadczył, iż zebrał stosowną dokumentację i wykonał już wiele niezbędnych badań oraz otrzymał od lekarza prowadzącego stosowną dokumentację celem skierowania na komisję lekarską, co ma nastąpić w najbliższym czasie tj. około 2-3 tygodni. Odnosząc się natomiast do wezwania dotyczącego wykazania aktualnego stanu postępowania egzekucyjnego skarżący podał, iż w związku z nieobecnością w Kancelarii (z powodu choroby) Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. L. W. prowadzącego postępowanie egzekucyjne z majątku - nieruchomości nie udało mu się uzyskać dokumentu o aktualnym stanie postępowania egzekucyjnego. Wskazał, iż pracownica sekretariatu poinformowała go jedynie, iż w dalszym ciągu nie został sporządzony ostateczny plan podziału kwoty z licytacji z uwagi na toczące się postępowanie sądowe pomiędzy wierzycielami przed Sądem Okręgowym w Szczecinie i może mu wydać tylko wstępny plan sporządzony na inną okoliczność. Do pisma dołączył: - zaświadczenia lekarskie ZUS ZLA (18 sztuk) za okres od 19 listopada 2008 r. do 21 maja 2009 r. oraz od 5 sierpnia 2009 r. do 31 stycznia 2010 r., - decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 września 2009 r. przyznającą mu zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy za okres od dnia 5 sierpnia 2009 r. do 15 września 2009 r. w wysokości 420 zł, - akt notarialny z dnia 15 stycznia 2003 r. Rep. A nr 223/2003 "Umowa majątkowa małżeńska", na postawie którego O. H. i D. H. wyłączyli wspólność majątkową małżeńską majątku nabytego przez nich w czasie trwania związku małżeńskiego, - zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z (wpływ do Urzędu Skarbowego w M. 18 lutego 2005 r.), - zgłoszenie identyfikacyjne/zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej NIP-3 (wpływ do Urzędu Skarbowego 18 lutego 2005 r.), z którego wynika data zakończenia działalności gospodarczej w dniu 31 grudnia 2004 r., - zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu z siedzibą w D. z dnia 26 lutego 2010 r., zaświadczające, iż skarżący nie ubiegał się w latach 2007-2009 o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i nie otrzymał w tych latach ww. płatności, - zaświadczenie z Urzędu Pracy w M. z dnia 26 lutego 2010 r. stwierdzające, iż skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, - zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 1 lutego 2010 r., - wynik badania diagnostycznego "NMR" z dnia 12 grudnia 2009 r., - wynik badania z Poradni Neurologicznej "EMG" z dnia 13 stycznia 2009 r., - wynik prześwietlenia "RTG" z dnia 5 grudnia 2008 r.), - Pismo Komornika Sądowego L. W. z dnia 28 listopada 2008 r. Pismem z dnia 4 marca 2010 r. skarżący podtrzymał swój wniosek o zwolnienie go o kosztów sądowych w całości i wyjaśnił dodatkowo, iż posiadane przez niego nieruchomości zostały zbyte na licytacji komorniczej a uzyskane w ten sposób kwoty nie zaspokoją wszystkich wierzycieli. Do pisma dołączył: - zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Myśliborzu z dnia 2 marca 2010 r. stwierdzające, iż w sprawach egzekucyjnych przeciwko O. H. sprzedano w dniu 21 kwietnia 2008 r. w drodze licytacji nieruchomości dłużnika: nieruchomość położoną w B. przy ul. F., Kw [...] za kwotę [...] zł, która została podzielona zgodnie z planem podziału i wypłacona wierzycielom oraz nieruchomość położoną w P., Kw [...] za kwotę [...] zł, która nie została dotąd podzielona zaś roszczenia wierzycieli przekraczają uzyskaną kwotę. Innego majątku podlegającego zajęciu skarżący nie posiada; - zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 2 marca 2010 r. o nieskorzystaniu przez skarżącego z pomocy społecznej Ośrodka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż prawomocnym postanowieniem z dnia [...], utrzymanym w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. akt I FZ 402/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił O. H. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym kolejny wniosek strony o przyznacie prawa pomocy powinien więc być oceniany w świetle art. 165 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy Sąd uznał, iż jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, uzasadniając rozstrzygnięcie zgodnie z jego wnioskiem. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z kolei wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony, Sąd poddaje ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Kryteria tej oceny stanowią wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie ( przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r.(GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Oceniając złożony przez O. H. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując znajdujące się w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia skarżącego należy stwierdzić, że skarżący wykazał, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania i w jego przypadku zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z oświadczenia skarżącego oraz złożonego formularza wynika, że obecnie uzyskuje on dochody w wysokości ok. 300 zł z tytułu zasiłku chorobowego, cierpi na przewlekłe schorzenia neurologiczne wymagające leczenia operacyjnego, mieszka u znajomych, dodatkowo otrzymuje pomoc od krewnych. Ponadto posiadane przez niego nieruchomości w B. i P. zostały sprzedane w drodze licytacji, a jak wynika z planu podziału kwoty uzyskanej z licytacji oraz pisma komornika nie wystarczy ona nawet na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Co prawda skarżący nie wykazał wydatków ponoszonych na swoje miesięczne utrzymanie należy jednak uznać, iż kwota 300 zł jest w całości przeznaczana na jego utrzymanie. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, co potwierdza jego trudną sytuację materialną. Powyższe okoliczności świadczą o tym, iż skarżący faktycznie znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej, niepozwalającej mu obecnie pozyskać odpowiednich środków na prowadzenie sprawy sądowej zaś z posiadanych środków nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.