I SA/Sz 914/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A.-K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S.z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości za 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca (40 lat), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie[...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jej sytuacja materialna jest ciężka, jest osobą bezrobotną poszukującą pracy, pozostającą bez środków do życia, na utrzymaniu mamy emerytki. Skarżąca oświadczyła w dniu 8 grudnia 2010 r., że nie zamieszkuje wraz z mężem, podając, że jej małżeństwo "uległo zmianie". Również na urzędowym formularzu PPF (z 22 grudnia 2010 r.) wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z matką emerytką otrzymującą świadczenie w wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ona i matka skarżącej nie posiadają żadnego majątku (ruchomego i nieruchomości) i oszczędności. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do referendarza sądowego należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia merytoryczną ocenę wniosku. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze powyższe, zobowiązano skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, tj.: - oświadczenia czy nadal pozostaje w związku małżeńskim oraz - w przypadku pozostawania w związku małżeńskim - do złożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów małżonka (zaświadczenia pracodawcy lub deklaracje podatkowe dotyczące podatku dochodowego za październik 2010 r. lub III kwartał 2010 r.), - w przypadku separacji czy rozwodu – do złożenia dokumentu potwierdzającego powyższe, - kopii zeznania podatkowego skarżącej za 2009 rok o wysokości osiągniętego dochodu, - wykazu posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z tych rachunków za okres od 1 września 2010 r. do 30 listopada 2010 r., - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny w okresie ostatnich trzech miesięcy , - dokumentów potwierdzających posiadanie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z prawem/bez prawa do zasiłku, - zaświadczenia właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżąca korzysta/nie korzysta z pomocy społecznej i jaka była ewentualna pomoc w okresie ostatnich sześciu miesięcy, - dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury matki skarżącej (np. odcinek przekazu pocztowego za ostatnie dwa miesiące), w terminie 10 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że nadal pozostaje w związku małżeńskim z A. I. A. A. i wyjaśniła, że przebywa on za granicą RP i nie mógł wystąpić do urzędu skarbowego o deklaracje podatkowe dotyczące podatku dochodowego. Skarżąca dodała, że jej mąż nie podjął pracy z powodu oczekiwania na kartę pobytu w Polsce przez okres 9 miesięcy. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada konta bankowego. W odpowiedzi na wezwanie przedłożyła nadto kopię swojego zeznania podatkowego za 2009 r. PIT-36 z wypełnioną jedynie rubryką K "podatek z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych..." – wpisano wartość [...] zł, zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o niekorzystaniu przez skarżącą z pomocy społecznej, zaświadczenie ZUS potwierdzające, że wysokość świadczenia matki skarżącej w okresie od 1 listopada do 31 grudnia 2010 r. wyniosła netto[...]. Skarżąca przedłożyła również zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające, że była zarejestrowana jako bezrobotna w okresie od 21 października do 21 listopada 2010 r. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała w sposób dostatecznie przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca, nie korzystając z pomocy społecznej i nie posiadając statusu osoby bezrobotnej (poszukującej pracy) utrzymuje, że pozostaje na utrzymaniu matki emerytki, której świadczenie wynosi miesięcznie netto [...] zł. Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie przedłożyła tylko takie dokumenty, które mają potwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącej i jej rodziny jest zła. Zaznaczyć należy, że pomimo pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem Jordani (k. 54 akt administracyjnych), dopiero na wezwanie referendarza, skarżąca przekazuje dane dotyczące jego osoby, nie podając jednak informacji o sytuacji finansowej męża. Podnieść w tym miejscu, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I Cz 37/67, opubl. LEX nr 6155 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach o sygn. akt II FZ 43/05, I FZ 403/05, I FZ 826/05, że małżonkowie mają obowiązek – wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Dlatego też oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Jak wyżej wskazano, w aktach brak jest jakichkolwiek oświadczeń i dokumentów, których analiza umożliwiłaby dokonanie oceny sytuacji majątkowej współmałżonka wnioskodawczyni. Z przesłanych informacji nie sposób ustalić czy mąż skarżącej uzyskuje dochody i jaka jest ich wysokość. Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła również dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem trzyosobowej rodziny, co mogłoby pomóc w ocenie realnych możliwości finansowych skarżącej i jej rodziny. Jak już wskazano wyżej, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z przedłożonych dokumentów i dodatkowych oświadczeń, nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Wskazać w tym miejscu należy, jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w w/w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 niepubl., że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 ustawy było możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 ustawy formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 ustawy jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawę prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Stwierdzić zatem należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak na wstępie.