I SA/Sz 92/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M R o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 25 listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca oraz za sierpień 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca M R, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że obecnie od 1 grudnia 2015 r. prowadzi działalność w zakresie fryzjerstwa damsko – męskiego na wydzierżawionym stanowisku w P, za które opłaca czynsz [...] zł plus koszty za energię, wodę, gaz. Na rozpoczęcie działalności skarżąca zaciągnęła kredyt w Polskiej Fundacji Mikropożyczkowej "[...]" w kwocie [...] zł, korzystając z okresu karencyjnego do spłaty. Skarżąca oświadczyła, że nie otrzymała jeszcze dochodu z własnej działalności, a tylko poniosła nakłady. Wnioskodawczyni wskazała, że w okresie od 01- 04/2015 r. pracowała w zakładzie fryzjerskim jako stażysta za wynagrodzeniem z powiatowego urzędu pracy w kwocie [...] zł miesięcznie brutto, a od 05-11/2015 – jako fryzjerka na podstawie umowy zlecenia za wynagrodzeniem [...] zł brutto ([...] zł netto). Ponadto otrzymuje zasiłek rodzinny na [...] N. Skarżąca wskazała, że jej [...] R R jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. W 2012 r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu i przebył sześć poważnych operacji, ostatnią w 2015 r., a więc ww. okresie nie uzyskiwał żadnych dochodów poza dodatkiem z pomocy społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie. Nie otrzymywał renty ani też nie mógł się zarejestrować jako osoba poszukująca pracy ze względu na niezdolność do pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] i [...]. W oświadczeniu majątkowym podał, że posiada udział wynoszący ¼ w domu o pow. [...] m kw., o wartości [...] zł, stanowiący przedmiot współwłasności z 4 osobami, w tym z mężem, działkę zabudowaną domem o pow. [...] ha, samochód marki [...] rok prod. [...] o wartości [...] zł. W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i wydatków skarżąca podała, że na budowę domu zaciągnięty został kredyt w wysokości [...] zł, który jest spłacany przy pomocy rodziny i udziałowców ([...][...]). Wydatki rodziny to: raty kredytu [...] zł ([...] zł/4 osoby), ubezpieczenie domu [...] zł ([...] zł/ 4 osoby), opłata za internet [...] zł, czynsz dzierżawny [...] zł, opłata za energię elektryczną [...] zł za 2 miesiące. Do wniosku skarżąca przedłożyła: kopię decyzji PUP w P z 25.09.2014 r. o przyznaniu stypendium stażowego w kwocie [...] zł brutto; kopię decyzji OPS w B z 8.10.2015 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko do 31.10.2016 r. w kwocie [...] zł i dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...]` zł, kopię informacji PIT-11 za 2015 r. (w której ujęto przychód z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł). W dniu 9 lutego 2016 r. skarżąca uiściła tytułem wpisu od skargi kwotę [...] zł. W dniu 16 marca 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 marca 2016 r. nadesłała następujące dokumenty: 1. zaświadczenie OPS w B z 15.03.2016 r., zaświadczające, że skarżąca i jej rodzina w 2015 r. i dotychczas nie otrzymywali żadnych świadczeń z zakresu ustawy o pomocy społecznej i nie ubiegali się o jej przyznanie; 2. zaświadczenie PUP w P z dnia 28.08.2015 r., oraz decyzję z dnia 28.08.2015 r. zaświadczające, że RR jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 28.08.2015 r. bez prawa do zasiłku; 3. decyzję OSP z 10.04.2014 r. odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na [...]; 4. decyzję OSP w B z 3.12.2013 r. przyznającą [...] zasiłek pielęgnacyjny do dnia 30.11.2014 r.; 5. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 25.06.2014 r. o uznaniu [...] skarżącej za niezdolnego do pracy do 30.06.2015 r.; 6. decyzję ZUS z 30.07.2014 r. o odmowie przyznania prawa do renty [...] skarżącej wraz z kartą przebiegu zatrudnienia; 7. wyciąg z pkpir za miesiąc 12/2015 r. (przychody [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł), za miesiąc 01/2016 r. (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł) i za 02/2016 r. 2016 r. (przychody [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł), 8. wyciągi z rachunku bankowego małżonków w [...] za okres od 1.09.2015 r. do 29.02.2016 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł, a także z konta związanego z działalnością gospodarczą skarżącej z saldem końcowym w kwocie [...] zł, Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) i winno być udzielane wyjątkowo – przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze oraz złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty, stwierdzić należało, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym nie może zostać uwzględniony. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Z poczynionych ustaleń wynika, że sytuacja skarżącej nie jest taka trudna jak podaje, a nie ulega wątpliwości, że o zasadności wniosku decydują obiektywne okoliczności, nie zaś subiektywne odczucia wnioskodawcy. Skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z mężem i córką. Posiada dom o pow. [...] m kw. o wartości [...] zł, nie posiada oszczędności. Rodzina utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej wykonywanej przez skarżącą. Nadto otrzymuje zasiłek rodzinny na dziecko. Wprawdzie z oświadczeń strony wynika, że działalność ta nie przynosi spodziewanych dochodów, niedawno zostało rozpoczęta, a więc generuje póki co wydatki, to w ocenie referendarza sądowego, nie jest to żadna nadzwyczajna okoliczność, przemawiająca automatycznie za przyznaniem prawa pomocy. Odnotowana strata (w miesiącu grudniu 2015 r.) jest tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto ponoszenie nakładów na działalność, czy spłata zobowiązań (kredytów, podatków), zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym – nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi, a w konsekwencji również nie mogą uzasadniać skorzystania z instytucji prawa pomocy. Takie zaś stwierdzenie byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla stwierdzenia, że budżet państwa, a tym samym pośrednio ogół obywateli winien sfinansować koszty sądowe, a skarżąca w tym czasie posiadane środki pieniężne będzie inwestować w prowadzoną działalność, czy spłatę kredytu hipotecznego na budowę domu. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe (co wynika z wyciągów bankowych), a nadto finansuje swoją działalność, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku tj. w sytuacji ubóstwa, osobom, dla których, z uwagi na różne nadzwyczajne okoliczności związane z wiekiem, stanem zdrowia, sytuacją osobistą, zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Chodzi o takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, iż nie jest ona w sanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Z przedstawionej natomiast przez skarżącą sytuacji, uzupełnionej analizą wykazanych wydatków i uzyskiwanych dochodów wynika, że wnioskującej nie grozi niedostatek. Referendarzowi sądowemu nie umknęły uwadze podnoszone okoliczności dotyczące bezrobocia [...] skarżącej i przyczyn jego powstania (wypadek komunikacyjny, operacje, niezdolność do pracy, okresowe pobieranie zasiłku, odmowa przyznania renty). Okoliczności te zostały udokumentowane. Nie można negować, że była to bardzo trudna sytuacja dla rodziny, generująca również dodatkowe obciążenie finansowe, powodująca, że to na skarżącej wyłącznie spoczywał ciężar utrzymania rodziny. Niemniej jednak na dzień wydania niniejszego postanowienia, strona w sposób wiarygodny nie potwierdziła aby niezdolność do pracy jej [...] trwała w dalszym ciągu. Nie potwierdziła aktualnym dokumentem także, że [...] jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. Przedłożone w tym zakresie dokumenty – zaświadczenie z PUP i decyzja PUP pochodzą z sierpnia 2015 r., nie są zatem aktualne (przyjmuje się bowiem, że zaświadczenie takie jest ważne przez trzy miesiące). Dodatkowo wątpliwości w zakresie stanu bezrobocia i braku dochodów przez [...] skarżącej wzmacnia okoliczność, stwierdzona na podstawie analizy wyciągów ze wspólnego rachunku bankowego małżonków, wpływu na to konto w dniu 15 lutego 2016 r. kwoty [...] zł od R R, pod tytułem "SWOJE". W konsekwencji, powyższych ustaleń, wniosek skarżącej nie może zostać uwzględniony, gdyż istnieją wątpliwości co do kompletności i wiarygodności podanych danych. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać zatem należy, że wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodów z działalności gospodarczej, rodzina posiada majątek, pozostał niewyjaśniony status męża skarżącej, co nie pozwala przyjąć, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że na obecnym etapie postępowania wnioskodawczyni nie jest zobowiązana do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Wnioskodawczyni uiściła wpis sądowy od skargi wynoszący w niniejszej sprawie [...] zł, a zatem uznano, że przy wysokości środków jakimi dysponuje będzie w stanie ponieść ewentualne koszty sądowe samodzielnie. Zaznaczyć należy, że ewentualne pozostałe koszty sądowe będą w wysokości niższej niż dotychczas poniesiony koszt wpisu sądowego od skargi (100,00 zł - opłata kancelaryjna za ewentualny odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, czy [...] zł - wpis sądowy od ewentualnej skargi kasacyjnej), a ponadto mogą się pojawić w sprawie, bądź też nie wystąpić w ogóle, co też w części zależy od działań samej wnioskodawczyni. Natomiast co do wniosku, o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w kontekście konstytucyjnego prawa stron do ochrony ich interesów w postępowaniu sądowym, należy zgodzić się z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, nie tracąc jednocześnie z oczu okoliczności związanej z etapem na jakim znajduje się postępowanie sądowoadministracyjne, a co za tym idzie istnienia procesowej konieczność działania w sprawie pełnomocnika. W tym aspekcie bierze się pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Podkreślić również należy, w myśl art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie a stosownie do art. 6 sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (...) niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.