I SA/Sz 999/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia 10% zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2005, 2006, 2007 i 2008 wraz z odsetkami oraz odmowy umorzenia pozostałej części zaległości p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący M. i Z. R. w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali na: kredyt konsumpcyjny w PKO BP O/N. i jego miesięczną ratę w kwocie [...] zł, kredyt inwestycyjny w BOŚ O. i jego miesięczną ratę w kwocie [...] zł, pozostałą z tego tytułu kwotę do spłaty w wysokości [...] zł, utrzymywanie dwojga uczących się dzieci oraz przeznaczanie renty Z. R. w całości na leki i rehabilitację poudarową. Ponadto wykazano koszty związane z utrzymaniem mieszkania: czynsz, opał w kwocie [...] zł, telefon w kwocie [...] zł, gaz w kwocie [...] zł, prąd w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają wnioskodawcy oraz ich córka A. i syn S.. Córka A. R. odbywa aplikację adwokacką (I rok), nie pracuje, a S. R., jak podano, jest studentem studiów dziennych we W.. W oświadczeniu o stanie majątkowym wykazano posiadanie nieruchomości w M. przy ul.[...] , opisując ją jako obiekt letni z wyodrębnioną częścią mieszkalną o pow. [...] m kw., wskazano też, że jest on obciążony hipoteką na rzecz Banku BOŚ w O., wykazano także posiadanie udziału w ½ nieruchomości w O. (nieużytek). Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) skarżący nie wykazali. W rubryce formularza dotyczącej dochodów rodziny wpisano wynagrodzenie za pracę na ½ etatu M. R., w kwocie [...] zł, dochód z wynajmu pokoi w miesiącach lipiec, sierpień w wysokości [...] zł rocznie oraz rentę Z. R. w kwocie [...] zł brutto. Ponadto skarżąca M. R. wyjaśniła, że cały dochód z wynajmu pokoi przeznaczany jest na spłatę kredytu do Banku Ochrony Środowiska w O. i PKO BP w N. oraz oświadczyła, że w prowadzeniu gospodarstwa domowego pomagają matka i brat Z. R., mieszkający oddzielnie. W związku z wezwaniem pełnomocnika skarżących do nadesłania dodatkowych dokumentów, dotyczących sytuacji materialnej rodziny, złożono pismo procesowe z dnia [...] r., w którym wyjaśniono między innymi, że posiadane wcześniej mieszkanie w Namysłowie zostało sprzedane w dniu 15 lutego 2010 r. za kwotę [...] zł (dowód: kopia aktu notarialnego Rep A Nr[...]), a uzyskane ze sprzedaży środki pieniężne zostały rozdysponowane następująco: - kwota [...] zł na spłatę kredytu w Banku Ochrony Środowiska w O. (raty za miesiące II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X), - kwota [...] zł na wkład własny przy zakupie mieszkania we W. + kwota [...] zł na koszty notarialne (dowód: kopia aktu not. Rep.[...] ), - kwota [...] zł na wpłatę na studia syna S. R. (dowód: kopia dowodu wpłaty), - pozostała kwota ok. [...] zł wykorzystywana jest na bieżąco np.: na koszty egzaminu na aplikację córki, na I ratę opłaty za aplikację (dowód: kopia dowodu wpłaty), a także częściowe utrzymanie syna S.R. , który otrzymuje stypendium socjalne w wysokości [...] zł i stypendium żywieniowe w wys. [...] zł oraz na rehabilitację poudarową i neurologiczną Z. R.. Odnośnie sytuacji mieszkaniowej skarżący oświadczyli, że po sprzedaży mieszkania w N. przy ul. [...] do miesiąca sierpnia 2010 r. mieszkali w M., gdyż w roku 2009/2010 M. R. przebywała na rocznym urlopie zdrowotnym, a syn S., wówczas uczeń[...] klasy L.O., mieszkał u babci S. R. w miejscowości Ś.. Natomiast od miesiąca września i nadal skarżący mieszkają w N. przy ul. [...] w domu użyczonym przez S. R. (dowód: wystawione przez Urząd Miejski w D. w dniu [...] potwierdzenie zameldowania na pobyt stały i czasowy M. R. pod ww. adresami). Wskazano także, że S. R. (matka Z. R.) mieszka stale pod innym adresem (Ś.), nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego oraz, że od czerwca 2011 r. M. i Z. R. zamierzają osiedlić się na stałe w M.. Ponadto skarżący oświadczyli, że w związku z tym, iż mieszkają w użyczonym mieszkaniu nie są w stanie przedstawić rachunków za opłaty, wskazując, że koszty jego utrzymania wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, a także, że przeznaczana na nie jest cała pensja M. R. (dowód: zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków M. R.). Złożone oświadczenie zawiera również wyjaśnienie w zakresie pomocy udzielanej w utrzymaniu przez matkę skarżącego S. R., która to pomoc polega na częściowym dostarczaniu artykułów spożywczych i środków chemicznych. Natomiast pomoc brata Z. R. polega na dostarczaniu odzieży i pomocy naukowych dla uczących się dzieci. Skarżący oświadczyli także, że nie posiadają kont ani lokat bankowych, wskazując, że konto M. R. zostało zablokowane przez komornika sądowego w 2008 r. i nadal (dowód: zawiadomienie Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. P. o zajęciu rachunku bankowego w BOŚ w O. o nr[...] ). W piśmie z dnia [...] r. zawarto także wyjaśnienie odnośnie wykazanego zadłużenia kredytowego, z którego wynika, że na dzień 18 stycznia 2011 r. M. R. posiadała kredyt konsumpcyjny w PKO BP O. N. (jako dowód przedstawiono kopię harmonogramu spłaty rat), który został spłacony kolejnym kredytem udzielonym przez ten sam bank w związku z nabyciem mieszkania we W.. W związku z tym, oświadczono, że na dzień 2 lutego 2011 r. M. R. posiada kredyt w kwocie [...] zł, z czego [...] zł na sfinansowanie zakupu mieszkania, a [...] zł na koszty okołokredytowe. W dalszej części wyjaśniono, że raty tego kredytu w kwocie[...] zł będą spłacane począwszy od lipca 2011 r. Odnośnie dochodów z wynajmu pokoi w M. wskazano, że jest on opodatkowany w formie karty podatkowej, w związku z tym podatnik nie jest zobowiązany do składania zeznań podatkowych. Wyjaśniono dalej, że uzyskana w 2010 r. kwota [...]zł została rozliczona następująco: 1) kwota [...] zł na wydatki związane z działalnością gospodarczą w M. i na utrzymanie czteroosobowej rodziny, a w tym: - [...] zł na użytkowanie wieczyste gruntu, - [...] zł na podatek od nieruchomości, - [...] Zł na energię elektryczną, - [...] zł na wodę, - [...] zł na środki czystości i pranie, - [...] zł na inne wydatki (ZUS, podatek US, paliwo, telefon), 2) kwota [...] zł na spłatę kredytu do BOŚ w O. (dowód: wyciąg z banku dotyczący spłaty kwoty [...] zł ). Odnośnie udziału w nieruchomości w O. wyjaśniono, że nieruchomość ta o pow. [...] ha została zakupiona jako wyrobisko po byłej żwirowni i jest to nieużytek, który samoczynnie się zrekultywował. Jest to nieruchomość niezabudowana, niewykorzystywana w żaden sposób i nie przynosząca żadnych pożytków. Dodatkowo, wyjaśniono, odnośnie nieruchomości w M. i kredytu inwestycyjnego w BOŚ udzielonego w 2005 r. na jej rozbudowę i modernizację, że z winy firmy wykonującej prace budowlane nie dopuszczono do użytkowania 12 pomieszczeń, w związku z tym dochód z prowadzonej działalności gospodarczej nie zabezpieczał spłaty rat kredytu, co z kolei zmusiło skarżących do spłacania tych rat pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży mieszkania w Namysłowie. Ponadto wskazano, że wcześniejsza całkowita spłata kredytu inwestycyjnego była konsekwencją tego, że w związku z brakiem zapłaty przez skarżących za wadliwe prace budowlane komornik przystąpił do opisu i oszacowania nieruchomości (dowód: kopia 1 strony protokołu opisu i szacowania nieruchomości sporządzonego przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. P. z dnia [...] .) . Do akt sprawy przedłożono także: - dwie kopie aneksów nr 2 i 3 z 2008 r. i 2009 r. do umowy kredytu w BOŚ w O., - kopię zaświadczenia Uniwersytetu W. z dnia [...] r. o ukończeniu przez A. R. studiów, kopię Uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej we W. z dnia [...] r. w sprawie A. R. o jej wpisie na listę aplikantów adwokackich, - zaświadczenie Uniwersytetu W. z dnia[...] . zaświadczające, że S. R. jest studentem I roku kierunku prawo, studiów wieczorowych oraz kopię umowy pomiędzy uczelnią a wyżej wymienionym o warunkach wnoszenia opłaty za studia niestacjonarne, - kopie odcinków przekazu pocztowego świadczeń rentowych Z. R. wypłaconych w miesiącach od lipca 2010 r. do grudnia 2010 r. w kwocie [...] zł, – dowody pobierania przez Z. R. leków ratujących życie w postaci kopii karty informacyjnej leczenia szpitalnego Z. R. z dnia 24 lutego 2009 r. oraz faktur VAT za zakup leków z listopada 2010 r. (na kwotę [...] zł), z grudnia 2010 r. (na kwotę [...] zł) i ze stycznia 2011 r. (na kwotę [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu (referendarza sądowego) pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżących nie może zostać uwzględniony. Skarżący nie wykazali bowiem, że spełniają warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Złożony przez skarżących wniosek jest kolejnym wnioskiem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych rozpoznawany w kolejnej zawisłej przed tutejszym Sądem ich sprawie. Skarżący jak dotychczas wskazują na trudności finansowe wynikające z obciążenia ich spłatą kredytów bankowych, z wysokich kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny i niewystarczających na ten cel dochodów uzyskiwanych z renty, z wynagrodzenia za pracę M. R. oraz dochodów z działalności gospodarczej w zakresie wynajmu pokoi w sezonie letnim. Z oświadczeń wynika też, że w utrzymaniu stale pomaga im rodzina – brat i matka Z. R. W ocenie referendarza sądowego twierdzenie skarżących o braku środków pieniężnych na pokrycie należnych kosztów postępowania nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. W postępowaniu o udzielenie prawa pomocy brane są pod uwagę szeroko rozumiane możliwości finansowe i zarobkowe całej rodziny, wniosek powinien także wskazywać na przyczyny niewykorzystywania tych możliwości. Skarżący uzyskują stałe dochody z renty, wynagrodzenia za pracę, z wynajmu pokoi w sezonie letnim oraz posiadają znaczny majątek w postaci nieruchomości w M. (z informacji pochodzącej z Internetu wynika, iż prowadzony Ośrodek Wypoczynkowy R. ma pow. [...] ha), z wyodrębnioną częścią mieszkalną o pow. [...] km kw., nieruchomość O. (niewykorzystywaną a stanowiącą potencjalne źródło uzyskania dodatkowych dochodów), nowozakupione mieszkanie we W.o pow. Ok.[...] m kw. Powyższe wskazuje, że sytuacja materialna jest dobra, a posiadany majątek (nie wykazano dlaczego w części niewykorzystywany – chodzi o nieruchomość w O.) i związane nim możliwości zarobkowe znacznie przewyższają możliwości przeciętnego obywatela. Skarżący uzyskali w 2010 r. dodatkowe dochody w kwocie [...] zł ze sprzedaży mieszkania w N.. Okoliczność ta dodatkowo przemawia za tym, aby uznać, że stać ich na poniesienie kosztów sądowych, skarżący dysponowali bowiem znacznymi środkami pieniężnymi. Argument całkowitego rozdysponowania powyższych środków na różne cele - na spłatę kredytu w BOŚ w O., na wkład na zakup kolejnego mieszkania pomimo zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych w M., ale i na utrzymanie rodziny – przemawia za uznaniem, że istniała realna możliwość aby zabezpieczyć środki również na koszty zainicjowanej kolejnej sprawy sądowej. W ocenie referendarza sądowego, taka możliwość wygospodarowania odpowiedniej kwoty istniała również z dochodów uzyskanych z wynajmu pokoi w kwocie [...] zł za lipiec i sierpień 2010 r., kosztem rezygnacji z wydatków nie będących niezbędnymi. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący oświadczyli, że kwota tych dochodów dotąd stanowiła zabezpieczenie spłaty rat kredytowych wynoszących [...] zł miesięcznie, ale kredyt został przecież spłacony – według oświadczenia strony – w ratach od miesiąca lutego do października 2010 r., kwotą [...] zł pochodzącą ze sprzedaży mieszkania w N.. W tej sytuacji twierdzenie skarżących o braku środków pieniężnych należy uznać za subiektywne odczucie, które nie może stanowić przesłanki do uzyskania dofinansowania kosztów sądowych. Referendarz sądowy nie może wprawdzie zweryfikować oświadczenia skarżących w zakresie braku środków z tego tytułu, bowiem skarżący pomimo wezwania nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych twierdząc, że poza zajętym rachunkiem w BOŚ w O., takowych nie posiadają, jednakże na wydruku internetowym strony, na której oferują pokoje do wynajęcia w M. widnieje numer rachunku bankowego M. R. ([...] ) związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazany jako konto, na które dokonywane są wpłaty zaliczek pieniężnych za pobyt w Ośrodku Wypoczynkowym R. w M.. Odnośnie wspomnianej wyżej możliwości rezygnacji z pewnych wydatków w celu uiszczenia kosztów sądowych, należy wskazać, że skarżący mają na utrzymaniu dwoje uczących się dorosłych dzieci i ponoszą z tego tytułu wydatki związane z ich edukacją. Wykazano, że córka A. po zakończeniu studiów nie pracuje, rozpoczęła aplikację adwokacką, a syn Szymon uczy się na odpłatnych studiach wieczorowych. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, wobec trwających od dłuższego czasu trudności finansowych rodziców – jak twierdzą – istnieją podstawy aby dorosłe dzieci wsparły rodziców i podjęły pracę w celu choćby minimalnego odciążenia budżetu domowego na poziomie pozwalającym zaoszczędzić kwotę [...] zł na wpis sądowy. Tym bardziej, że jak dotychczas, konsekwencją tych problemów jest wskazywanie na stałe korzystanie z pomocy innych członków rodziny (matki i brata Z. R.), prowadzących oddzielne gospodarstwo domowe. Skarżący opisując swoją sytuację rodzinną poza ogólnym stwierdzeniem, że dzieci kontynuują naukę i pozostają na ich wyłącznym utrzymaniu nie wspomnieli czy podjęcie przez dzieci nawet czasowego zatrudnienia jest faktycznie niemożliwe. Nie podano żadnych okoliczności świadczących o istnieniu przeciwwskazań do podjęcia pracy. Odnosząc się do kolejnego argumentu dotyczącego spłaty kredytów przede wszystkim należy wskazać, że co do zasady okoliczność ta nie może wpływać na udzielenie prawa pomocy, brak jest bowiem podstaw aby opłacanie innych zobowiązań traktować z pierwszeństwem przed obowiązkiem poniesienia należnych kosztów sądowych. Niezależnie od tego należy zwrócić jednak uwagę, że sytuacja skarżących w zakresie ich obciążenia spłatą kredytów na dzień złożenia wniosku w rzeczywistości przedstawiała się inaczej niż to wykazali w złożonym przez siebie pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniu majątkowym, co czyni ich oświadczenie mało wiarygodnym. Wskutek podjętych działań inwestycyjnych (sprzedaż w dniu [...] r. mieszkania w N.) uległa ona zmianie. Jak wynika z późniejszych oświadczeń, złożonych na wezwanie referendarza sądowego, skarżący w dacie [...] r. nie spłacali już rat kredytu inwestycyjnego wynoszącego [...] zł miesięcznie. Kredyt ten bowiem został całkowicie spłacony z dniem [...] r. środkami pochodzącymi ze wspomnianej sprzedaży mieszkania w N.. Wykazany we wniosku kredyt konsumpcyjny w PKO BP opłacany w ratach miesięcznych po [...] zł również został spłacony w styczniu 2011 r. w związku z kolejnym kredytem zaciągniętym w tym banku na zakup mieszkania we W.. Raty nowego kredytu w wysokości[...] zł będą spłacane dopiero od lipca 2011 r. Na chwilę obecną skarżący nie mają zatem żadnych realnych obciążeń kredytowych. Reasumując, należało zatem uznać, że rodzina skarżących znajduje się w dobrej sytuacji majątkowej i posiada możliwości finansowe. Nie niski dochód rodziny przede wszystkim z prowadzonej działalności gospodarczej, nawet przy uwzględnieniu stałych wydatków na utrzymanie rodziny nie daje podstaw do przyjęcia, że rodzina nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej w kwocie [...] zł jak i ewentualnych, dalszych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Wobec powyższego, stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.