I SO/Sz 1/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych R. B. M. w dniu [...] r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) złożyła na urzędowy, formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawczyni podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z nią pozostaje małoletnia córka L. M.. W oświadczeniu majątkowym R. B. M. wpisała samochód osobowy marki [...] z 1998 r. o wartości ok. [...] zł, żadnego innego majątku nie wykazała. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wykazano wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto. Wnioskodawczyni, będąc wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej, nadesłała: 1. kserokopie zeznań podatkowych za 2009 r. PIT-36L i PIT-37, w których zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, podatek do zapłaty w kwocie [...] zł, przychody ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w kwocie [...] zł i nadpłatę w kwocie [...] zł; 2. sumaryczne zestawienie z księgi przychodów i rozchodów (kpir) za 2010 r., z którego wynika, że w roku ubiegłym osiągnęła przychody z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, poniosła wydatki na zakup towarów handlowych i materiałów w kwocie [...] zł, pozostałe wydatki w kwocie [...] zł; 3. zestawienie z kpir za miesiąc styczeń 2011r. i luty 2011 r., z którego wynika wartość zakupionych w tym okresie towarów handlowych i materiałów w kwocie [...] zł; 4. zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia [...] r., w którym pracodawca K. T. B. S. Sp. z o.o. zaświadcza, że R. B. M. pracuje na stanowisku prezesa Spółki, jest zatrudniona na czas nieokreślony, a jej wynagrodzenie miesięczne wynosi "0" zł; 5. wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni w PKO BP z dnia 14 marca 2011 r., zawierający zestawienie operacji z okresu od 15 grudnia 2010 r. do 10 marca 2011 r. oraz saldo końcowe w kwocie [...] zł, a także elektroniczne zestawienie operacji na rachunku bankowym w [...] za okres od 14 grudnia 2010 r. do 14 marca 2011 r., z którego wynika, że w okresie tym na konto wpływało wynagrodzenie od [...] D. w W. w kwotach po [...] zł w grudniu 2010 r. i styczniu 2011 r. i lutym 2011 r. po [...] zł oraz zasilane było inne konto wnioskodawczyni prowadzone w tym samym banku; 6. kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. [...] , stanowiącego umowę przeniesienia własności nieruchomości, będącej własnością R. B. M., w celu zabezpieczenia wykonania zobowiązania, dotyczącą nieruchomości położonej w T. podzielonej na działki o nr [...] o łącznej pow. [...] kw.; 7. kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep[...] , stanowiącego umowę o wyłączenie wspólności ustawowej pomiędzy R. B. M. i jej mężem S. M.. Wnioskodawczyni w piśmie z dnia [...] r. wyjaśniła także, że pozostaje w związku małżeńskim, ze względu na rozdzielność majątkową małżeńską nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, małżonkowie mieszkają wspólnie w domu należącym do męża wnioskodawczyni, mąż utrzymuje córkę Lenę i łoży na utrzymanie nieruchomości. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nigdy nie korzystała z pomocy społecznej, a w zakresie rachunków bankowych, że poza kontami w [...] i [...] nie posiada kart kredytowych ani lokat. Natomiast odnośnie posiadanej nieruchomości w T. i przeniesienia jej własności na zabezpieczenie pożyczki wnioskodawczyni wskazała, że od grudnia 2008 środki z pożyczki zostały wykorzystane. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Współdziałanie to jednak nie oznacza, że strona może ograniczyć się wyłącznie do wypełniania wezwań sądu (referendarza sądowego). Powinna ona także w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne i prawidłowo udokumentowane dane, które pozwolą przychylić się do wniosku. Zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawczyni nie wykazała, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. W formularzu podała jedynie ogólnikowe dane, z których wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnią córką, nie posiada majątku, a jej miesięczny dochód z umowy o pracę to kwota [...] zł brutto. Przedstawione we wniosku dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej rodziny oraz możliwości płatniczych. Natomiast strona wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów, określonych w wezwaniu z dnia [...] r. nie wywiązała się należycie z nałożonego zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, niejasne i nie poddają się weryfikacji, a to z kolei, uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazania wymaga, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów uprawdopodabniających, że jej miesięczne dochody wynoszą [...] zł brutto i stanowi je wyłącznie wynagrodzenie z jednej umowy o pracę. Z przedłożonego zaświadczenia pracodawcy K. T. B. S. Spółki z o.o. wynika, że skarżąca pracuje w tej Spółce na stanowisku prezesa, a jej wynagrodzenie z tego tytułu wynosi "0" zł. Skarżąca nie przedłożyła innego zaświadczenia, a z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że otrzymuje także wynagrodzenie od innego podmiotu (kwoty [...] zł i [...] zł).Dodać w tym miejscu także należy, że w formularzu w ogóle nie wykazano dochodów z działalności gospodarczej. Powyższe świadczy, że oświadczenia wnioskodawczyni o źródłach utrzymania i wysokości dochodów są niepełnie i niewiarygodne i nie jest możliwa ich weryfikacja. Wnioskodawczyni nie przedstawiła także wykazu ponoszonych przez nią wydatków na swoje konieczne utrzymanie. Złożony formularz nie zawiera żadnych informacji na ten temat, trudno też zatem stwierdzić, czy wykazana kwota [...] zł brutto, o ile taką faktycznie dysponuje, wystarcza na jej utrzymanie. Nie sposób zatem sprawdzić, czy wnioskodawczyni jest w stanie, kosztem rezygnacji z wydatków, których nie można uznać za uzasadnione, zaoszczędzić kwotę [...] zł. Tyle bowiem wynoszą koszty sądowe na obecnym etapie sprawy. Z dodatkowego oświadczenia, zawierającego wyjaśnienie odnośnie sytuacji rodzinnej, wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, mieszka z mężem ale nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż utrzymuje dziecko i będące jego własnością mieszkanie. Wnioskodawczyni nie podała żadnych informacji o wydatkach na mieszkanie, córkę ani też o wysokości dochodów męża i jego majątku, powołując się na rozdzielność majątkową miedzy małżonkami. Należy wskazać, że fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę zdolności wnioskodawczyni do poniesienia kosztów sądowych. Z punktu widzenia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotne natomiast są wspólne zamieszkiwanie z małżonkiem oraz obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, mąż skarżącej zwolniony jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Wobec tego, wnioskodawczyni powinna zatem podać informacje dotyczące małżonka, aby umożliwić dokonanie oceny, czy posiada on wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawczyni nie podała również pełnej i jasnej informacji o swoim stanie majątkowym. Pomimo wezwania w tym zakresie, nie wyjaśniła bowiem czy dysponuje nieruchomością położoną w T., jak wynika z akt sprawy, podzieloną na [...] działek o łącznej powierzchni [...] m kw. Wnioskodawczyni oświadczyła, że własność przedmiotowej nieruchomości została przeniesiona na zabezpieczenie zawartej umowy pożyczki w 2008 r. i środki z pożyczki zostały do tego czasu wykorzystane. Nie wyjaśniła natomiast, czy nastąpiło zwrotne przeniesienie własności tej nieruchomości na wnioskodawczynię w związku ze spłatą wymienionego zobowiązania (co miało mieć miejsce do dnia 30 czerwca 2009 r.) i czy jest ten majątek i w jaki sposób przez nią wykorzystywany. Zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawczyni nie podaje również pełnej informacji o posiadanych kontach bankowych. Analiza nadesłanego wyciągu z rachunku w [...] prowadzi do wniosku, że w ramach tego rachunku istnieje subkonto o innym numerze, z którego wyciągu wnioskodawczyni nie przedłożyła. Reasumując, należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wypełniła ciążącego na niej obowiązku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nieprzedłużenie wszystkich dokumentów i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących stanu majątkowego całej rodziny nie pozwala przychylić się do wniosku. Wykonanie nałożonego zobowiązania jedynie wybiórczo i nieprzedstawienie pełnych danych, oznacza brak współdziałania strony z rozpoznającym wniosek referendarzem sądowym i nie pozwala uznać, że strona znajduje się w trudnej sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (art. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki wnioskodawczyni nie przedstawi pełnej informacji o sytuacji majątkowej swojej i męża oraz o ich możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.