I SO/Sz 4/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. B Z w dniu 2 grudnia 2015 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się na urzędowym formularzu PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymuje się dzięki pomocy rodziny, przyjaciół znajomych, jak również różnego rodzaju drobnych dorywczych prac. W związku z tym środki pieniężne jakimi dysponuje w miesiącu są niewielkie i nie stanowią kwoty stałej. Wnioskodawca nie ponosi stałych kosztów utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca wpisał, że brak jest innych osób w gospodarstwie domowym; w oświadczeniu o stanie majątkowym, że nie posiada nieruchomości, oszczędności papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wartościowych przedmiotów. Wykazał wierzytelności w postaci weksli o wartości [...] zł, a także zobowiązania na łączną kwotę [...] zł. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwaniem z dnia 10 grudnia 2015 r., referendarz sądowy zobowiązał go do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - zaświadczenie z właściwego urzędu pracy, potwierdzającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; - dodatkowe oświadczenie o wysokości środków pieniężnych otrzymanych przez wnioskodawcę z prac dorywczych w październiku i listopadzie 2015 r., a także o wysokości pomocy finansowej otrzymanej od rodziny, przyjaciół i znajomych w miesiącu październiku i listopadzie 2015 r.; w przypadku pomocy rodziny – oświadczenie od kogo jest otrzymywana taka pomoc (stopień pokrewieństwa); - dodatkowe oświadczenie wnioskodawcy w zakresie miejsca zamieszkania, wskazującego jaki tytuł prawny posiada do zajmowanego lokalu mieszkalnego, czy go wynajmuje (kopię umowy najmu), czy mieszka u rodziny (ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa), czy mieszka z innymi osobami (z kim), czy partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości; - wykaz miesięcznych wydatków wnioskodawcy na konieczne utrzymanie; - dokumenty potwierdzające stan zadłużenia wnioskodawcy na dzień 10 grudnia 2015 r.; - zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, zaświadczające czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w 2015 r.; - wyciągi z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokumentu, potwierdzającego likwidację rachunków bankowych w tym okresie; - kopię rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym lub zaświadczenie z urzędu skarbowego, że wnioskodawca nie składał zeznania podatkowego z ubiegły rok podatkowy. Wnioskodawca w zakreślonym dziesięciodniowym terminie ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył, nie udzielił także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek B Z, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych. Natomiast wnioskodawca, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń pismem z dnia 10 grudnia 2015 r., nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne i nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jeszcze raz zaznaczyć trzeba, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest zatem nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do jej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tych okoliczności. Nienadesłanie przez wnioskodawcę wskazanych w wezwaniu sądowym dokumentów skutkuje brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy samodzielne pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została dostatecznie wyjaśniona, podane we wniosku dane są zbyt ogólne, a wątpliwości dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie zostały przez stronę usunięte. Wskazać bowiem trzeba, że przesłankami uzasadniającymi uwzględnienie złożonego wniosku automatycznie nie mogą stanowić gołosłowne okoliczności, że wnioskodawca jest bezrobotny, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z prac dorywczych i posiada znaczne zadłużenie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W konsekwencji, brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku, dopóki strona nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, możliwościach płatniczych oraz uzasadnionych wydatkach i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.