II SA/Sz 1009/09

Dnia 18 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na decyzję Komendanta Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...]r. P. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Komendanta Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] r. Nr [...] uchylającą w całości decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w O. z dnia [...]r. Nr [...]w przedmiocie nałożenia na P. G. kary pieniężnej w kwocie [...] złotych z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie [...] złotych złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że dotkliwie odczuwa skutki kryzysu finansowego, ponieważ od wielu miesięcy odnotowuje stratę. Na utrzymaniu skarżącego pozostają Jego małżonka, która nie pracuje zawodowo oraz ich czteroletnie dziecko. Skarżący oświadczył, że wraz z żoną i dzieckiem zamieszkują u rodziców skarżącego. Ojciec skarżącego jest na rencie, a matka nie pracuje zawodowo. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] m². W zakresie przedmiotów wartościowych wykazał [...] samochodów ciężarowych I. z [...] r. Zaznaczył, że ww. auta są całkowicie zamortyzowane i wyeksploatowane. W zakresie osiąganych dochodów oświadczył, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku bieżącym wg stanu na miesiąc [...] osiągnął stratę rzędu [...] tysięcy złotych. Wezwaniem z dnia [...]r. Sąd, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych, potwierdzających przedłożone dane, tj. odpisów zeznań podatkowych obojga małżonków za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia czy skarżący prowadzi wraz z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, o podanie dochodów uzyskiwanych przez rodziców oraz oświadczenia w jaki sposób wymieniona we wniosku o przyznanie prawa pomocy nieruchomość rolna jest wykorzystywana i czy uzyskiwany jest z niej dochód. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył oświadczenie, że prowadzi gospodarstwo domowe bez rodziców. Wskazana we wniosku nieruchomość rolna leży odłogiem i nie jest na niej prowadzona produkcja rolna. Ponadto przedłożył wydruk bilansu prowadzonej działalności gospodarczej na dzień [...]r. oraz wynikającego z jej prowadzenia rachunku zysków i strat za okres od dnia [...]r. Według bilansu wartości aktywów oraz pasywów według stanu na początek roku obrotowego wynosiły po [...] złotych, natomiast według stanu na koniec roku obrotowego wynosiły po [...] złote. Z kolei według przedłożonego rachunku zysków i strat, strata netto z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wyniosła w roku poprzednim [...]złotych, a za rok bieżący –[...] złotych. Skarżący przedłożył także kopię zeznania o wysokości osiągniętego wraz z małżonką w roku podatkowym [...] r. dochodu lub poniesionej straty. Z treści zeznania wynika, że w [...] r. skarżący poniósł stratę w wysokości [...] złotych. Małżonka skarżącego nie osiągnęła natomiast żadnego dochodu. Skarżący załączył również wyciąg z rachunku karty kredytowej, według którego kwota całkowitego zadłużenia na dzień [...]r. wynosiła [...]złotych. W związku z powyższymi wskazaniami skarżącego Sąd w dniu [...] r. wystosował do skarżącego dodatkowe wezwanie, w którym zobowiązał P. G., pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, do przedłożenia dokumentów w postaci: 1) oświadczenia z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący wraz z małżonką uzyskują środki na utrzymanie siebie oraz dziecka, 2) oświadczenia, czy skarżący lub członkowie Jego rodziny korzystają z pomocy opieki społecznej, a w razie korzystania z takiej pomocy, zaświadczenia właściwego organu pomocy społecznej zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych świadczeń, 3) zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy, że żona skarżącego jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna lub oświadczenia, że nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, 4) dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu lub mieszkania za okres ostatnich trzech miesięcy, 5) oświadczenia, w związku z okolicznością prowadzenia przez skarżącego oraz Jego rodziców odrębnego gospodarstwa domowego, w jakim zakresie zarówno skarżący wraz z rodziną, jak i rodzice skarżącego uczestniczą w kosztach utrzymania mieszkania bądź domu, 6) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, 7) oświadczenia, czy skarżący oraz żona skarżącego, razem lub osobno posiadają w bankach rachunki osobiste, a w razie posiadania takich rachunków, nadesłanie wyciągów z tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przesłał do Sądu pismo, w którym wyjaśnił, że wraz z małżonką nie uzyskuje dochodów. Skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, która na skutek kryzysu przynosi znaczną stratę. Małżonka jest osobą bezrobotną i zajmuje się dzieckiem. Skarżący oświadczył ponadto, że "korzysta z pomocy rodziny, która przekazuje jej [...] oraz [...]. Strona ma kilka [...], które niosą [...]", co pozwala na wyżywienie rodziny skarżącego. Skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Na skutek kryzysu nie posiada środków na zapłacenie ubezpieczenie społecznego, z którego to tytułu posiada zaległość w wysokości [...] złotych. P. G. zaznaczył również, że prowadzona jest wobec niego egzekucja administracyjna, a na samochodach skarżącego ustanowiony został zastaw skarbowy, co uniemożliwia ich sprzedaż, w celu uzyskania środków na uiszczenie wpisu od wniesionej skargi. Z kolei rachunki bankowe skarżącego "zostały zajęte przez Urząd Skarbowy", a dodatkowo są obciążone debetem, przez co skarżący nie ma możliwości uzyskania środków z konta bankowego. P. G. podkreślił, że Jego sytuacja finansowa jest katastrofalna, jednak okoliczność prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego w celu dochodzenia należności, których obowiązek zapłaty zaistniał nie z winy skarżącego, lecz na skutek kryzysu światowego, nie powinna pozbawiać skarżącego prawa do rozpoznania Jego sprawy przez sąd administracyjny. W przesłanym do Sądu piśmie skarżący, jako dowód na okoliczność zaległości z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz prowadzonej egzekucji administracyjnej wymienił decyzję ZUS z dnia [...] r. oraz pismo ZUS Wydział Realizacji Dochodów z dnia 27 listopada 2009 r. Do pisma, stanowiącego odpowiedź na wezwanie Sądu z dnia [...] r., nie dołączył jednak załączników. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Zgodnie z art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołana ustawa w art. 246 § 3 zastrzega jednocześnie, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W przedmiotowej sprawie, w świetle złożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym, w pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08, opubl. LEX nr 479125, strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowych nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Okoliczność straty nie warunkuje tym samym potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W kontekście zaprezentowanego poglądu zasadne jest wskazać, że wysokość osiągniętych przez skarżącego w roku bieżącym przychodów, jak wynika z przedłożonego wydruku rachunków zysków i strat, wyniosła [...] mln złotych. Skarżący posiada także, jak wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym, mienie ruchome przekraczające wartość [...] Euro. W zakresie przedłożonego wyciągu z karty kredytowej należy podkreślić, że wynikająca z Jego treści wysokość kwoty zadłużenia nie dowodzi braku posiadania przez skarżącego środków finansowych, zgromadzonych na rachunku bankowym. Zaznaczenia wymaga przy tym, że nadesłanie powołanego wyciągu nie stanowiło należytego wykonania wezwania Sądu z dnia [...] r., w którym Sąd zobowiązał skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. W związku przedłożonymi przez skarżącego oświadczeniami, wobec wątpliwości Sądu, co do wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz źródeł środków finansowych niezbędnych na utrzymanie skarżącego oraz Jego rodziny, Sąd ponownie w dniu [...]r. wezwał skarżącego do nadesłania szczegółowo oznaczonych dokumentów i oświadczeń. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie przesłał jedynie pismo zawierające oświadczenie stanowiące powtórzenie wcześniej wskazanych okoliczności o złej sytuacji majątkowej Jego rodziny, związanej z faktem pozostawania żony skarżącego bez pracy oraz wynikającą z ogólnego kryzysu światowego stratą związaną z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Skarżący oświadczył, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, zarówno on, jak też żona skarżącego nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, a podstawowe produkty żywności na wyżywienie siebie oraz rodziny otrzymują od rodziców. P. G. podniósł także nową, nie podnoszoną we wcześniejszych oświadczeniach okoliczność prowadzenia względem osoby skarżącego egzekucji administracyjnej, na której potwierdzenie, jako dowód wymienił decyzję ZUS z dnia [...] r. oraz pismo ZUS Wydział Realizacji Dochodów z dnia [...] r. Do złożonego pisma stanowiącego odpowiedź na wezwanie Sądu nie załączył jednak wskazanej decyzji oraz pisma ZUS, jak również nie załączył innych wnioskowanych przez Sąd dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych, które zgodnie z twierdzeniami skarżącego, zostały zajęte przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, w związku z prowadzoną egzekucją, czy też dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu lub mieszkania za okres ostatnich trzech miesięcy W świetle powyższego wskazać należy, że skarżący, nie wykonując zobowiązań Sądu sformułowanych w wystosowanych wezwaniach, ograniczał się wyłącznie do składania korzystnych dla siebie, w kontekście złożonego wniosku o prawo pomocy, lecz nie potwierdzonych, oświadczeń wskazujących na wyjątkowo trudną sytuację materialną Jego oraz Jego rodziny. Podkreślić należy, że z treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że przez użycie w tym przepisie sformułowania "przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże" ustawodawca przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Do Sądu, należy natomiast wyłącznie ocena, czy takie okoliczności zachodzą. W ocenie Sadu, w związku z okolicznością, że złożone w sprawie oświadczenia skarżącego uniemożliwiają rzetelną ocenę sytuacji rodzinnej, finansowej i możliwości płatniczych skarżącego należy uznać, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, stosownie do treści powołanego art. 246 § 1, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowo-administracyjnego. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.