II SA/Sz 1017/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia p o s t a n a w i a: I. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. A.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r., uznające zarzuty wniesione w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, mieszka z żoną i [...] letnim synem, utrzymują się z wynagrodzenia za pracę żony wynoszącego [...] zł miesięcznie, ponieważ skarżący obecnie nie pracuje i nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto wnioskodawca otrzymuje dofinansowanie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynoszące [...] zł rocznie (posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha), nie ma oszczędności ani przedmiotów wartościowych, ale czasem "uda mu się dorobić". Podał, że comiesięczne wydatki wynoszą: rata kredytu [...] zł, przedszkole dla dziecka [...] zł, zaliczka na koszty utrzymania mieszkania ponad [...] zł, media ok. [...] zł i składka KRUS ok. [...] zł kwartalnie. Dodatkowo dochodzą wydatki związane z chorobą żony. Do wniosku A.Z. załączył dowód wpłaty kwoty [...] zł we [...] r. za rytmikę i j. angielski w przedszkolu, kserokopię faktury za energię elektryczną na kwotę [...] zł, dowód wpłaty kwoty [...] r. na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej, kserokopię umowy pożyczki bankowej na kwotę [...] zł zawartej pomiędzy A. Bankiem SA a żoną skarżącego w [...] r., a także kserokopię polecenia przelewu [...] raty pożyczki w G. SA w kwocie [...] zł. Sąd, pismem z dnia [...] r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., zobowiązał skarżącego do: - złożenia oświadczenia od jak dawna i z jakich powodów nie pracuje i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, oraz jakie posiada kwalifikacje zawodowe, - złożenia oświadczenia jakiego rodzaju prace dorywcze wykonuje i jaki dochód uzyskuje z tych prac, - złożenia oświadczenia, na jaki cel zostały zaciągnięte pożyczki bankowe, - złożenia oświadczenia dotyczącego powierzchni mieszkania, - przedłożenia dowodów potwierdzających dochody żony oraz niezbędne, comiesięczne wydatki, w tym na leczenie, - przedłożenia wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca oświadczył, że ukończył liceum ogólnokształcące, nie pracuje od [...] r., nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy gdyż płacąc obniżony ZUS nie nabył prawa do zasiłku, a urząd pracy i tak każe poszukiwać samodzielnie zatrudnienia. Oświadczył, że prace dorywcze jakie wykonuje to np. opieka nad niepełnosprawną mamą w zamian za jedzenie, pomoc sąsiadom przy drobnych naprawach za [...] czy [...] zł, a ostatnio za ustawienie wystawy na podstawie umowy zlecenia uzyskał [...] zł. Skarżący wskazał, że pożyczkę w G. zaciągnął na zakup kina domowego dla dziecka, a w A. S.A. na pokrycie długów. Jednocześnie oświadczył, że powierzchnia mieszkania wynosi [...] m2. Ponadto wyjaśnił, że nie może przedłożyć rachunków na leczenie żony, gdyż nie zbierał tych dokumentów. Obecnie żona oczekuje na operacje kręgosłupa po której przejdzie trzy lub cztero miesięczną rehabilitację. Wnioskodawca przedłożył wyciągi z rachunku bankowego żony, zaświadczenie o jej dochodach i dowód wpłaty kwoty [...] zł za przedszkole w [...] r., które zostały dołączone do sprawy II SA/Sz 1016/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1, 2 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 199 ww. ustawy, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest zatem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów jest wyjątkiem od zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych przypadkach. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych poniesienia kosztów postępowania, lub posiada środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obciążające skarżącego wynoszą 100 zł, tyle bowiem wynosi wpis od skargi, a dalsze ewentualne koszty to opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w razie oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Ze złożonego oświadczenia i przedłożonych dowodów wynika, że wnioskodawca i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód netto wynoszący [...] zł, a stałe niezbędne wydatki na utrzymanie skarżącego i Jego rodziny wynoszą: zaliczka na poczet wspólnoty mieszkaniowej [...] zł miesięcznie, gaz ok. [...] zł miesięcznie, energia elektryczna ok. [...] zł miesięcznie. Oprócz tego skarżący ponosi koszty pożyczki bankowej na zakup kina domowego, pożyczki na spłatę bliżej nieokreślonych długów, koszty pobytu dziecka w przedszkolu, pomimo tego że strona nie pracuje, oraz składki KRUS. Z przedłożonych wyciągów bankowych wynika ponadto, że tylko w [...] r. wydatki na paliwo wyniosły [...] zł, a wydatki na produkty firmy A. wyniosły: w l[...] zł, w [...] zł. Ponadto, w dniu [...] r. dokonano przelewu kwoty [...] zł na konto Akademia D. w [...] - szkoły zajmującej się nauką języka hiszpańskiego. Zatem skarżący, pomimo że nie pracuje i jak oświadczył nie ma oszczędności, ponosi wydatki przekraczające zakres koniecznego utrzymania. Sąd w pełni podziela pogląd zaprezentowany w orzecznictwie sądowym, iż nie do przyjęcia jest stanowisko, że wydatki skarżącego niebędące koniecznymi do jego utrzymania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych w sprawie, a w związku z tym uzasadnione jest przerzucanie ciężaru tych kosztów na pozostałą cześć społeczeństwa (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2008 r. I OZ 706/08, Lex nr 493780). Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący by rzeczywiście znajdował się w stacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast uzasadniony jest wniosek w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, bowiem skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia i wydatków adwokata z własnych środków finansowych, tym bardziej że jednocześnie z przedmiotową skargą wniósł skargę na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, dotyczące tego samego postępowania egzekucyjnego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 254 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.