II SA/Sz 102/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zmianami), w związku z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania M. P. od decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...]r., nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem A. K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Stan faktyczny sprawy Kolegium przedstawiło następująco. Wnioskiem z dnia [...] r. M. P. zwrócił, się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem A. K. Decyzją z dnia [...]r. Burmistrz Gminy odmówił M. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem A. K., bowiem na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest on wyłączony z możliwości ubiegania się o to świadczenie. Organ wskazał, że są osoby spokrewnione z A. K. (córki), na których ciąży względem niego obowiązek alimentacyjny i które w pierwszej kolejności są uprawnione do starania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Nadto organ I instancji zauważył, że wnioskodawca jest studentem I roku studiów stacjonarnych, a codzienne dojazdy na zajęcia na uczelni uniemożliwiają sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodał również, że strona nie rezygnuje również z zatrudnienia, gdyż jako student nie jest osobą aktywną zawodowo ze względu na odbywane studia w systemie dziennym. W odwołaniu od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. P. podniósł, że córki A. K. złożyły oświadczenia, iż nie mogą opiekować się ojcem. Z kolei odbywane studia, w ocenie odwołującego się, nie wykluczają opieki na dziadkiem, którego dowozi na wizyty lekarskie i badania. W czasie krótkiej nieobecności wnioskodawcy, A. K. dogląda sąsiadka, jednak to wnioskodawca mieszka z dziadkiem. Kolegium utrzymując w mocy decyzję Burmistrza wskazało, że na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1). Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki wystąpił wnuk A. K. – M. P. Kolegium wskazując na przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Obowiązek alimentacyjny jest przy tym pojęciem prawnym, regulowanym przepisami Działu III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny". Na podstawie art. 128 K. r. o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 zdanie pierwsze i § 2 K.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. M. P. mógłby zatem- zdaniem Kolegium- ubiegać się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże tylko i wyłącznie w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1 a ustawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że A. K. ma dwie córki, które w pierwszej kolejności są obowiązane do sprawowania nad nim opieki. Przez niemożność sprawowania opieki, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 a ustawy, należy rozumieć okoliczność o charakterze obiektywnym w postaci braku fizycznej możliwości sprawowania opieki spowodowanej stanem zdrowia. Chodzi tu o taką sytuację, gdy żadna z pozostających przy życiu osób powołanych w pierwszej kolejności do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie może z uwagi na stan zdrowia sprawować stałej opieki nad inną osobą. Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy krewny bliższy stopniem będzie osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo osobą ciężko chorą przez długi okres czasu, niebędącą w stanie samodzielnie wykonać podstawowych czynności życiowych, tj. gdy sam będzie wymagał stałej opieki ze strony innej osoby. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodzi. Z oświadczeń córek A. K. wynika bowiem, że niemożność sprawowania opieki nad ojcem jest skutkiem wyboru pracy zawodowej przez te osoby. Zasadna, zdaniem Kolegium jest zatem odmowa przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem, gdyż w oparciu o przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest on wyłączony z możliwości ubiegania się o to świadczenie. M. P. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w której domagał się wnikliwego jej rozpatrzenia. Skarżący wskazując na treść art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych podniósł, że córki A. K. ze względu na pracę zawodową nie mogą opiekować się ojcem i z tego powodu świadczenie pielęgnacyjne jemu przysługuje jako osobie sprawującej faktyczną opiekę nad dziadkiem. Podał również, że jego matka R. P. jest jedynym żywicielem rodziny. M. P. podał również, że A. K. porusza się na wózku inwalidzkim, jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i wymaga opieki osób drugich, natomiast skarżący jako najbliższy członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków moralnych i prawnych wobec ciężko chorego dziadka. Nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i jego zdaniem Państwo powinno wspierać takie osoby, a nie karać -odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może nastąpić między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli, sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego i procesowego obowiązującymi w dacie jej wydania. Przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek M. P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem A. K. Z akt administracyjnych sprawy oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że A. K. – dziadek skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] r.), jest rozwiedziony i ma dwie dorosłe córki, które mieszkają w tej samej miejscowości, pracują zawodowo i z tego powodu nie mogą opiekować się chorym ojcem. Organ, na podstawie złożonego oświadczenia, ustalił, że R. P., matka skarżącego jest jedynym żywicielem rodziny. Z kolei M. P. jest studentem I roku studiów stacjonarnych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który stanowi, że takie świadczenie przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej -. w razie niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał jednocześnie, iż podmiotami uprawnionymi do otrzymywania tego świadczenia są: (1) matka albo ojciec dziecka, (2) inna osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny wedle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59), oraz (3) opiekun faktyczny dziecka. Zgodnie z ust. 1a powołanego przepisu, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Przepisy art. 17 ust. 1 art. 17 ust. 1a 1 powołanej ustawy, mając na uwadze regulacje prawne wynikające z K.r.o. jednoznacznie wskazują, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. W tej sytuacji ustalenie podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wymaga wskazania osób zobowiązanych do alimentacji. W kontekście rozpatrywanej sprawy oznacza to, że w pierwszej kolejności do uzyskania wskazanego świadczenia uprawnione są córki A. K. : R. P. i E. S. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, będącemu jego wnukiem mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadna z córek A. K. nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad ojcem. Zauważyć przy tym należy, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. W tym zakresie prawidłowe jest stanowisko organów, że w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by córki A. K. nie były w stanie opiekować się niepełnosprawnym ojcem. Jak już wyżej wskazano, dziadek skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, zaś jego córki pracują zawodowo i nie mogą opiekować się ojcem, a jedna z nich – R. P. jest jedynym żywicielem rodziny. Zdaniem Sądu, fakt, że córki A. K. pracują zawodowo, nie wyłącza - w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy - możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Podkreślenia wymaga również okoliczność, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia jest częściowe zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 2 lit. a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Świadczenie to zatem służy częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Logicznie rozumując, fakt czynności zawodowej nie pozbawia osoby pracującej zdolności do sprawowania opieki nad chorym krewnym i nie zwalnia jej z ciążącego na niej względem niego obowiązku alimentacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by córki A. K. miały problemy zdrowotne i z tego względu, gdyby taka była ich wola, mogłyby zrezygnować z zatrudnienia, co uprawniałoby je do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem. A zatem dopóki R. P. i E. S. są w stanie opiekować się swoim ojcem, prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad A. K. nie przejdzie na skarżącego. Dla oceny sprawy nie ma znaczenia również to, że R. P. jest jedynym żywicielem rodziny. O tym, czy osoby córki A. K. nie są w stanie opiekować się chorym ojcem, decydować mogą wyłącznie okoliczności, które w sposób obiektywny, a więc niezależny od ich woli, wyłączają możliwość sprawowania przez nie opieki. Zauważyć również należy, że skarżący jest osobą studiującą i pomimo złożonego oświadczenia, nie można dać wiary, że zajęcia na Uniwersytecie nie będą kolidować z opieką nad dziadkiem, który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zajęcia odbywają się w siedzibie uczelni, natomiast N. jest miejscowością oddaloną od miejsca studiów na tyle, że dojazdy na zajęcia do S. oraz powrót do miejsca pobytu dziadka wiążą się z uciążliwościami i to nie dla opiekuna lecz dla podopiecznego. Sprawowanie opieki w sposób opisany przez skarżącego stwarza fikcję, której na gruncie prawa nie można zaakceptować, albowiem świadczenie otrzymywałaby osoba, która w istocie opieki nie wykonuje i nie może wykonywać w sposób adekwatny do obiektywnych potrzeb osoby niepełnosprawnej. Mając na uwadze przepisy prawa regulujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyżej przedstawione okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.