II SA/Sz 1028/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] M. L., dalej jako "wnioskodawca", "skarżący", wnioskiem z dnia [...] maja 2021 r., zwrócił się do Burmistrza R. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Burmistrz R. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność B. H. nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – j.t. ze zm.), dalej jako "u.ś.r." Na skutek rozpatrzenia odwołania wnioskodawcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchylił decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 214 r., sygn. akt K 38/13, a także utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, wiek, w którym powstała niepełnosprawność podopiecznego nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium poleciło organowi I instancji zbadanie, czy wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki oraz, czy zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem organu odwoławczego, okoliczności te w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym nie zostały dostatecznie wyjaśnione. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b, art. 20, art. 23 ust. 1-4 i ust. 4a, art. 5a – 5c, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 u.ś.r., art. 32 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1467) i art. 107, art. 107, art. 127a i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks podstępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – j.t. ze zm.), dalej jako "k.p.a.", Burmistrz R. odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że z poczynionych ustaleń wynika, iż wnioskodawca jest synem niepełnosprawnej w stopniu znacznym B. H., z którą i niepełnosprawną siostrą wspólnie zamieszkuje. Siostra wnioskodawcy z powodu swojej niepełnosprawności nie może sprawować opieki nad matką. Wnioskodawca nie pobiera żadnych świadczeń z tytułu opieki nad matką. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie musiał zrezygnować z zatrudnienia, żeby sprawować opiekę nad matką, co stało się przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. M. L. złożył odwołanie od decyzji podnosząc, że jego matka ma zaburzenia poznawcze głębokiego stopnia i nie może funkcjonować bez pomocy innej osoby, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Samorządowe Kolegium odwoławcze, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy, po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że skarżący należy co prawda do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia, jego matka wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznej niepełnosprawności, jednak zakres i rozmiar tej opieki, w ocenie Kolegium nie przekracza obowiązku alimentacyjnego jaki spoczywa na dzieciach względem matki. B. H. nie jest osobą leżącą, wymagającą zaopatrzenia przez inną osobę w pampersy, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki. Zdaniem organu II instancji, zakres wykonywanych czynności w ramach sprawowanej opieki, nie stanowiłby faktycznej przeszkody aby wnioskodawca nie mógł z tego powodu podjąć aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podkreślił, że obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak zakupy i porządki domowe nie wykraczają poza podstawowe prace domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy, a wykonywanie takich prac wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica. Organ zauważył, że na ogólny brak aktywności zawodowej wnioskodawcy wpływa również dotychczasowa jego postawa, tj. pozostawanie na zasiłku stałym co świadczy, że powodem niepodejmowania pracy nie była potrzeba sprawowania całodobowej opieki niepełnosprawną osobą. Powyższe ustalenia doprowadziły organ do uznania, że wnioskodawca co prawda nie pracuje, jednak brak zatrudnienia nie wynika z rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. M. L. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą na decyzję SKO w S. podnosząc, że jego matka nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, cierpi na zaburzenia poznawcze głębokiego stopnia, obecnie jest pampersowana, na dowód czego przedstawił zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu [...] sierpnia 2021 r. Wskazał, że w obecnej sytuacji nie może zostawić matki nawet na godzinę, bowiem zagrażałoby to bezpieczeństwu jej samej i pozostałych lokatorów. Dodatkowo wyjaśnił, że mieszka z siostrą, która również jest niepełnosprawna i wymaga opieki. Skarżący przyznał, że do końca kwietnia 2021 r. pobierał zasiłek stały w związku z niepełnosprawnością, jednak w maju miał podjąć pracę, jednak musiał zrezygnować, ze względu na postępującą chorobę matki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się zasadna, bowiem dokonana, w myśl art. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), według kryterium zgodności z prawem, kontrola zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do przekonania, że rozstrzygnięcie to, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja Burmistrza R., naruszają prawo w stopniu nakazującym ich wyeliminowanie z obiegu prawnego. Przedmiotem skargi jest decyzja, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że zakres sprawowanej przez opieki nad matką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, a niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Na wstępie rozważań Sąd zwraca uwagę na okoliczność, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie art.17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Stąd też uznaje dalsze rozważania w tym zakresie za zbyteczne. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a, przywołanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowymi warunkami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zatem posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz rezygnacja z zatrudnienia przez opiekuna bądź niepodejmowanie przez niego zatrudnienia, pozostające w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki. O ile pierwsza z tych przesłanek nie nastręcza trudności interpretacyjnych, bowiem do wykazania jej spełnienia wystarczy przedłożenie orzeczenia o odpowiedniej treści, o tyle w odniesieniu do drugiej z przesłanek mogą pojawić się pewne wątpliwości, które dotyczą głównie zakresu wymaganej opieki i możliwości – w związku z tym, połączenia opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny z pracą zarobkową. W świetle przytoczonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Niewątpliwie zatem organ ma prawo i powinien badać, czy świadczona opieka nie wykracza poza standardowe ramy zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a jej zakres nie uniemożliwia osobie ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podjęcia zatrudnienia bądź jego kontuynuowania. Jakkolwiek podkreślić wypada, że ocena okoliczności dotyczących niepełnosprawności i konieczności objęcia osoby niepełnosprawnej opieką pozostaje poza kompetencjami organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. O tym bowiem orzekają organy posiadające wiadomości specjalne. Rzeczą organu prowadzącego postępowanie jest zatem zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i rozstrzygnięcie w oparciu o ten materiał, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Bez znaczenia przy tym pozostaje, czy opiekun we wcześniejszym okresie pracował i jaki był charakter jego zatrudnienia. Istotne jest bowiem to, że jest zdolny do podjęcia pracy, ale nie może tego uczynić ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym zakres tej opieki uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodową. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy, należało uznać, że organy obu instancji uchybiły obowiązkowi zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz jego kompleksowej i wnikliwej oceny, co doprowadziło je do błędnych wniosków. Doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Nie jest okolicznością sporną w niniejszej sprawie to, że B. H. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, W aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy, z którego wynika, że osoba wymagająca opieki wymaga stałego leczenia, kontroli lekarskich i pomocy osób trzecich ponieważ nie może samodzielnie funkcjonować w środowisku. Okoliczności te potwierdza załączone do akt zaświadczenie wystawione przez lekarza psychiatrę z dnia [...] czerwca 2021 r., z którego wynika, że B. H. cierpi na zaburzenia poznawcze głębokiego stopnia z odczynem urojeniowo omamowym i wymaga stałej opieki i nadzoru ze strony otoczenia. Mieszka z synem i córką, mąż nie żyje, przy czym – jak wynika z załączonego do akt orzeczenia o niepełnosprawności dotyczącego A. K. – córki, jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od urodzenia i wymaga częściowej opieki osób trzecich. Nie ulega zatem wątpliwości, że jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, zdolną do zapewnienia jej opieki jest syn (skarżący), który przed złożeniem wniosku nie pracował i jak twierdzi pobierał zasiłek stały z powodu własnej niepełnosprawności, a po zakończeniu jego pobierania zamierzał podjąć pracę. Okoliczność ta nie została wyjaśniona. W szczególności brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt pobierania przez skarżącego zasiłku stałego, przyczyn jego pobierania i przyczyn zaprzestania jego wypłaty. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji, w lakonicznym uzasadnieniu decyzji uznał, że skarżący "nie musiał zrezygnować z zatrudnienia, żeby sprawować opiekę nad matką", nie wyjaśniając stronie dlaczego i na podstawie jakich dowodów doszedł do takiego wniosku. Z kolei organ odwoławczy, powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2021 r. uznał, że zakres świadczonej przez skarżącego opieki nad matką nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i zwykłej opieki należnej matce ze strony syna. Zdaniem Sądu jest to ocena wadliwa, bowiem nie zwrócono uwagi na szczególny aspekt tej sprawy, jakim jest rodzaj schorzenia powodującego niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ulega zdaniem sądu wątpliwości, że zakres niezbędnej opieki uzależniony jest od rodzaju schorzenia, na które cierpi osoba niepełnosprawna. W omawianym przypadku mamy do czynienia z postępującą degradacją psychiczną (co z kolei wynika z załączonego do skargi zaświadczenia z dnia [...] sierpnia 2021 r.), a zatem opieka nad taką osobą, oprócz pomocy w codziennych czynnościach związanych z podaniem posiłków, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej i przyjmowania leków siłą rzeczy polegać musi na stałej kontroli i nadzorze nad taką osobą, co niejednokrotnie może okazać się bardziej absorbujące aniżeli opieka nad osobą leżącą. Okoliczności te nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę przez organy orzekające w sprawie. W ocenie Sądu konieczność sprawowania stałej opieki i kontroli nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została w niniejszej sprawie wykazana w sposób wystarczający. Kwestią która wymaga wyjaśnienia jest gotowość i możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, który o przyznanie świadczenia ubiega się po zakończeniu pobierania zasiłku stałego. Jeżeli zatem organy ustalą, że w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący był zdolny do podjęcia zatrudnienia, to znaczy nie posiadał orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, bądź nie istniały inne przeszkody aby zatrudnienie mógł podjąć, ale nie uczynił tego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką, to będzie to stanowiło podstawę do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.