II SA/Sz 1096/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat J. A. kwotę [...] ([...]) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezydent Miasta S., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po przeprowadzeniu postępowania na wniosek R. K., odmówił wymeldowania małoletniej G. M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w S. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że G. M. opuściła ww. lokal, w którym zamieszkiwała razem z matką – E. J. i ojczymem R. K., w grudniu 2009 r., z powodu śmierci matki. Po śmierci matki razem z R. K. wstąpiła w stosunek najmu tego lokalu, ale zamieszkała u babci, albowiem postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy S. ograniczył władzę rodzicielską S. M. nad małoletnią G. M. poprzez ustanowienie rodziny zastępczej w osobie babci A. J. Małoletnia mieszka razem z babcią w lokalu przy ul. [...] w S., gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Ze zgodnych zeznań babci i ojca wynika, że małoletnia z chwilą osiągnięcia pełnoletności zamierza powrócić i ponownie zamieszkać w lokalu przy ul. [...] w S. Według organu I instancji, powyższe ustalenia faktyczne przesądzają, że G. M. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w S., ale z uwagi na umieszczenie jej z przyczyn losowych (śmierć matki) w rodzinie zastępczej nie została spełniona przesłanka wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegająca na opuszczeniu lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Organ zaznaczył, że wymeldowanie małoletniej będzie możliwe dopiero po uzyskaniu przez nią pełnoletności i opuszczeniu rodziny zastępczej, o ile nie powróci do przedmiotowego lokalu. R. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że G. M. powinna być wymeldowana z tego lokalu, skoro tam nie mieszka. Podkreślił, że meldunek jest czynnością formalnoprawną i nie tworzy żadnych praw do lokalu, a zatem fakt, że małoletnia jest współnajemcą lokalu, nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Istotne jest to, że przedmiotowy lokal opuściła po śmierci matki zgodnie z decyzją swojego opiekuna prawnego, tj. babci, u której to od kilku lat mieszka. W wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił w całości decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu małoletniej G. M. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, wskazując na trafność ustaleń faktycznych organu I instancji, z których wynika, że G. M. obecnie nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w S., gdyż koncentruje interesy życiowe w lokalu przy ul. [...] w S. u A. J., która pełni funkcję jej rodziny zastępczej, stwierdził, że spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w znaczeniu jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda podkreślił, że skoro Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] umieścił małoletnią w rodzinie zastępczej, to tym samym zdecydował za jej przedstawiciela ustawowego o miejscu jej stałego zamieszkania, przynajmniej do czasu uzyskania pełnoletności. Osoba ta, zamieszkując razem z A. J., wykonała obowiązek zamieszkania w miejscu, które wyznaczył jej Sąd, co przesądza o opuszczeniu dotychczas zajmowanego lokalu. Wydanie przez organ I instancji decyzji, odmawiającej wymeldowania z pobytu stałego, w sytuacji, w której to centrum życiowe małoletniej zlokalizowane jest poza przedmiotowym lokalem, prowadzi do utrzymywania fikcji w ewidencji ludności i sprawia, że nie jest realizowany cel jakiemu służy instytucja zameldowania, tzn. potwierdzeniu faktu pobytu tej osoby w przedmiotowym lokalu. Po rozpatrzeniu skargi G. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 5/14 uchylił powyższą decyzję ostateczną organu II instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, iż nie kwestionuje przywołanego w zaskarżonej decyzji poglądu, że osoba małoletnia nie może decydować o swoim miejscu zamieszkania oraz zasady wywodzącej się z przepisów prawa cywilnego, wedle której miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego). Tym niemniej każda sprawa dotycząca wymeldowania musi być rozpatrywana z uwzględnieniem konkretnych okoliczności stanu faktycznego. Kwestia ustalenia charakteru pobytu danej osoby i miejsca jej stałego zamieszkania pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania nie może ograniczyć się wyłącznie do powołania się na cel ustawy. Jak wynika z art. 6 ust. 1 ww. ustawy, przesłanką wymaganą do uznania danego pobytu za pobyt stały jest zamiar stałego przebywania. Zamiar ten, jeżeli jest niczym nie ograniczony, przejawiać się może określonym zachowaniem się danej osoby, jej oświadczeniem i podejmowanymi krokami prawnymi. Z art. 9a ustawy wynika, że osoba małoletnia nie może skutecznie wyrażać swojej woli co do zamiaru zamieszkiwania. Jej miejsce pobytu związane jest z miejscem pobytu opiekuna. Nie musi to być jednak pobyt stały. Decyduje o tym w istocie wola opiekuna prawnego. Skoro osoba sprawująca opiekę wskazuje, że pobyt podopiecznego ma charakter wyłącznie czasowy, zbieżny i związany ze sprawowaniem opieki realizowanej w ramach rodziny zastępczej, która to opieka zakończy się wraz z uzyskaniem pełnoletności, to nie znajduje uzasadnienia stwierdzenie, że opiekun prawny potwierdził zamiar pobytu podopiecznego w miejscu pobytu tegoż opiekuna, jako stały zamiar przebywania w określonym lokalu. Skoro A. J., uczyniona mocą orzeczenia sądowego rodziną zastępczą dla małoletniej G. M., w toku całego postępowania jednoznacznie oświadczała, że pobyt podopiecznej ma charakter jedynie czasowy, co potwierdziła dokonując czynności zameldowania G. M. w lokalu przy ul. [...] w S. na czas określony, to rolą organu było ustalenie, czy okoliczności sprawy podważają tego rodzaju oświadczenie, czy nie jest ono li tylko gołosłownym twierdzeniem. Organ meldunkowy winien rozważyć, czy okoliczności wskazywane przez opiekuna prawnego można uznać za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące, określone w przykładowym ich wyszczególnieniu w art. 8 ust. 1 ustawy, które ma charakter otwarty. Ponownie rozpoznając sprawę należałoby rozważyć tę kwestię, mając na względzie fakt, że małoletnia będzie mogła już uczestniczyć w sprawie bez przedstawiciela i sama będzie miała możliwość wykazać, poprzez złożenie oświadczenia, podjęte kroki faktyczne i prawne, czy istotnie realizuje lub dąży do realizacji stałego zamieszkania w lokalu przy ul. [...] w S., którego jest nadal współnajemcą. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 6 i art. 9a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w wyniku błędnej ich wykładni i zastosowania, które to uchybienie miało wpływ na przedwczesne zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy. Po ponownym rozpoznaniu odwołania R. K. Wojewoda zaskarżoną decyzją znak [...] z dnia [..] r. na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż od chwili wydania przez Wojewodę decyzji uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. upłynęło blisko 11 miesięcy. Organ administracji publicznej obowiązany jest orzekać na podstawie przepisów prawa i faktów istniejących w dacie wydania decyzji. W chwili obecnej organowi II instancji nie jest znany stan faktyczny sprawy i z tej przyczyny zachodzi konieczność zaktualizowania materiału dowodowego. Dokonanie tych czynności procesowych przekracza jednak możliwości uzupełnienia materiału dowodowego przez organ II instancji w trybie art. 136 kpa. Za koniecznością przekazania sprawy do organu I instancji przemawia także fakt, że G. M. w dniu [..]. uzyskała pełnoletniość. Zdaniem organu II instancji fakt ten sprawia, że w sprawie przestały mieć znaczenie rozważania związane z umieszczeniem tej osoby w rodzinie zastępczej i wynikające z tego zdarzenia przeszkody do jej wymeldowania z przedmiotowego lokalu. W sprawie zachodzi zatem konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, z udziałem G. M., pod kątem ustalenia aktualnego miejsca jej pobytu stałego, centrum życiowego oraz ewentualnie jej woli powrotu do lokalu przy ul. [...] w S. W związku z powyższym ponieważ organ II instancji prowadząc postępowanie uzupełniające musiałby podjąć czynności procesowe, których zakres sprawiłby, że organ odwoławczy działałby jak organ I instancji, co bez wątpienia narusza zasadę dwuinstancyjności prowadzenia postępowań administracyjnych, to należy uchylić decyzję organu I instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powyższą decyzję G. M. zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia, powtarzając zarzuty i argumenty zawarte w poprzedniej skardze i wskazując, iż po osiągnięciu pełnoletności chce zamieszkiwać w lokalu z którego została wcześniej wymeldowana przez Wojewodę. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego przez sąd administracyjny podlegał będzie akt, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też poprzez naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana według wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje na zasadność skargi. Zaznaczyć też należy, iż aspekty prawne sprawy zostały jasno i jednoznacznie sformułowane w przytoczonym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie II SA/Sz 5/14. Oceną prawną zawartą w tym wyroku organ odwoławczy był z mocy art. 153 P.p.s.a. związany. Dlatego zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie i ocena prawna stanowią naruszenie powyższego przepisu. Przedstawione w zaskarżonej decyzji stanowisko Wojewody, iż wobec osiągnięcia przez G. M. pełnoletności upływu 11 miesięcy od wydania poprzedniej decyzji organ I instancji powinien ponownie ustalić stan faktyczny sprawy, gdyż w przeciwnym wypadku oznaczałoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności jest niezasadne. Nieuprawnione i sprzeczne ze wskazaniami Sądu zawartymi w ww. wyroku jest stanowisko organu odwoławczego, iż sprawa wymagała ponownego ustalenia stanu faktycznego. W istocie wystarczało odebranie od skarżącej oświadczenia, jakie jest jej aktualne stanowisko i plany związane z miejscem stałego zamieszkania - co wskazał Sąd w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Z tego względu ostatnie rozstrzygnięcie organu uznać należy za wydane z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. W tym stanie rzeczy skargę uznać należało za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzec jak w sentencji. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 152 P.p.s.a.