II SA/Sz 1096/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji dot. świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. [...] Prezydent Miasta S., po rozpoznaniu wniosku S. S. (dalej "strona" lub "skarżąca"), przyznał świadczenie wychowawcze na rzecz: O. K. w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. i Z. M. w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. oraz odmówił przyznania świadczenia wychowawczego dla O. K. w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. Następnie organ postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. wznowił z urzędu postępowanie zakończone ww. decyzją z uwagi na ujawnienie istotnej dla sprawy nowej okoliczności faktycznej istniejącej w dniu jej wydania, nieznanej w czasie orzekania organowi, który ją wydał, tj. informacji o składzie rodziny odmiennym niż wskazany we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 11, pkt 14 oraz pkt 16, art. 4, art. 5, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 2, art. 20 ust. 1, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020 r., poz. 111 ze zm.), art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924), art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981), orzekł o uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] października 2017 r., przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz O. K. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. i odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na Z. M. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W uzasadnieniu organ II instancji powołując się na zgromadzony materiał dowodowy wywiódł, że P. M., deklarowany przez stronę we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jako członek rodziny, na dzień wydania decyzji (tj. [...] października 2017 r.) nie mieszkał i nie prowadził z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wobec zmiany składu rodziny organ dokonał ponownej analizy jej sytuacji dochodowej i ustalił, że w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. rodzina spełniała kryterium dochodowe wymagane do przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz pierwszego dziecka w rodzinie, tj. O. K.. Jednocześnie stwierdził, że na rzecz Z. M. nie zostało ustalone świadczenie alimentacyjne od drugiego rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, a więc świadczenie wychowawcze na rzecz tego dziecka nie przysługiwało. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że P. M. po urodzeniu córki Z. zamieszkiwał z nią i obiecywał, że będą razem, jednak po jakimś czasie wyprowadził się i tak wielokrotnie wprowadzał się na krótko i wyprowadzał na długi czas. Strona nie jest w stanie dokładnie określić, kiedy była z P. M. razem, a kiedy nie, gdyż zmieniało się to wielokrotnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), art. 2 pkt 1, pkt 11, pkt 14, pkt 16, art. 4, art. 8 ust. 2, art. 20 ust. 1, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.), art.13a ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2019 r. poz. 2407 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz.1981), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego strona wskazała, że w skład rodziny wchodzą: ona, P. M. oraz dwoje dzieci: O. K. i Z. M.. W toku postępowania dotyczącego uznania i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w zakresie świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego za okres świadczeniowy 2018/2019, strona pisemnie oświadczyła, że P. M. od sierpnia 2017 r. nie zamieszkuje z nią i w niewielkim stopniu uczestniczy w wychowaniu córki. Fakt niezamieszkiwania P. M. ze stroną oraz jej dziećmi potwierdziły również ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto oświadczenia w zakresie składu rodziny złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej strona złożyła organowi w dniu 28 listopada 2020 r. i 22 stycznia 2021 r., wskazując niezamieszkiwanie P. M. z nią i dziećmi. Zdaniem organu odwoławczego, wobec oświadczeń składanych przez stronę stwierdzić należało, że od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2017/2018 do dnia wydania decyzji rozstrzygającej sprawę przyznania świadczenia wychowawczego zmianie uległ skład rodziny, o czym organ rozpoznający sprawę przyznania świadczenia nie uzyskał informacji przed wydaniem decyzji, gdyż strona nie zawiadomiła organu o zmianie swej sytuacji rodzinnej. Zaistniała zatem przesłanka wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co obligowało organ do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, tj. dokonania oceny możliwości przyznania świadczenia wychowawczego. Kolegium podkreśliło, że w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres przypadający do 30 czerwca 2019 r. zastosowanie mają przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu dotychczasowym (art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Przedmiotem postępowania w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci strony, co w przypadku pierwszego dziecka w rodzinie wymaga spełnienia kryterium dochodowego przewidzianego w ustawie. Organ II instancji ustalił, że dochód rodziny za 2016 r. wyniósł [...] + dochód z tytułu alimentów na rzecz O. K. w wysokości [...]), tj. łącznie [...] zł. Miesięczny dochód rodziny zatem to kwota [...]zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowił o dochodzie w wysokości [...] zł. Dochód taki rodzina miała do kwietnia 2018 r., gdyż od maja 2018 r., w związku z korzystaniem z urlopu wychowawczego nastąpiła utrata dochodów z tytułu zatrudnienia. Oznacza to, że strona wypełniała kryterium dochodowe uprawniające ją do otrzymywania świadczenia na pierwsze dziecko, tj. O. K.. Natomiast w zakresie świadczenia na córkę Z. M. Kolegium wskazało, że wobec samotnego wychowywania dziecka i nieustalenia na jego rzecz świadczenia alimentacyjnego od ojca dziecka na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, nie zostały spełnione warunki uprawniające do przyznania świadczenia na to dziecko. Skarżąca na opisaną wyżej decyzję Kolegium wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu podniosła, że P. M. mieszkał z nią zarówno przed urodzeniem jak i po urodzeniu córki Z.. Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie wychowywali córki. Dopiero od ugody sądowej, tj. 2020 r. nie są już razem i sama wychowuje swoje dzieci. Zaznaczyła, że składała wyjaśnienia zgodnie z prawdą, a więc gdy byli razem to wpisywała P. M. jako członka rodziny, a podczas nieporozumień nie uwzględniała go w składzie rodziny. Podniosła, że nie jest w stanie oddać pobranych świadczeń. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r., poz. 2095 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a.- decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem kryterium legalności wykazała, że skarga jest zasadna, choć z przyczyn odmiennych niż w niej podniesiono. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy przywołanej wyżej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. - zwanej dalej "ustawą"), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2019 r. Stosownie bowiem do art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U z 2019 r., poz. 924), w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc sprzed zmiany, która weszła w życie w dniu 1 lipca 2019 r. W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, zaś przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Według art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Z kolei art. 8 ust. 2 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: 1) drugie z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; 4) sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; 5) dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Na gruncie niniejszej sprawy organy obu instancji, w wyniku wznowienia postępowania, powołując się na spełnienie kryterium dochodowego uznały za zasadne przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. najstarszą córkę. Natomiast odmówiły przyznania świadczenia na drugą młodszą córkę wskazując na okoliczność samotnego wychowywania córki i nieustalenia na jej rzecz świadczenia alimentacyjnego od ojca dziecka. Zdaniem Sądu, tak określona przyczyna odmowy przyznania świadczenia wychowawczego w realiach niniejszej sprawy w ogóle nie zachodzi, gdyż nie było podstaw do zastosowania przepisu art. 8 ust. 2 ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, który skład orzekający tut. Sądu w pełni podziela, że przepis art. 8 ust. 2 ustawy stosuje się wyłącznie do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia na "pierwsze dziecko", a nie stosuje się do wniosku o ustalenie prawa do świadczenie na "kolejne dziecko". Przyznanie świadczenia wychowawczego na "kolejne dziecko" nie jest bowiem niczym uwarunkowane, gdyż a contrario, zgodnie z art. 5 ust. 3 omawianej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Gdyby przyjąć inaczej, to osoba samotnie wychowująca dziecko byłaby dyskryminowana, ponieważ w pełnej rodzinie przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko w rodzinie nie jest obwarowane żadnymi warunkami (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 601/18, wyrok WSA w Gliwicach z 4 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 840/18, wyrok NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 475/19, orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wprowadzenie określenia "osoba samotnie wychowująca dziecko" jest więc ściśle związane z określeniem "pierwsze dziecko" i kryterium dochodowym (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 26 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 171/19, dostępny j.w.). Za takim sposobem rozumienia powyższego unormowania przemawia zarówno rezultat wykładni celowościowej, funkcjonalnej, systemowej jak i gramatycznej. Zauważyć bowiem należy, że dochody rodziców mają istotne znaczenie tylko w sytuacji ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a zatem wymóg z art. 8 ust. 2 ustawy znajduje wówczas racjonalne uzasadnienie. Natomiast w przypadku kolejnego dziecka warunek ten traci rację bytu, skoro przyznanie świadczenia wychowawczego na takie dziecko nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Poza tym, jak trafnie zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 2493/19 w omawianym przepisie mowa jest o "danym dziecku", w przeciwieństwie do pozostałych przepisów, w których rzeczownik "dziecko" nie jest charakteryzowany przez dodatkowe określenie i tylko wtedy oznacza każde dziecko. Nadto o trafności tego poglądu świadczy również fakt, że z chwilą wprowadzenia od 1 lipca 2019 r. prawa do świadczenia wychowawczego na każde dziecko przepis art. 8 ust. 2 ustawy został w całości uchylony. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni ww. przepisu, co skutkowało błędnym przyjęciem, że okoliczność nieustalenia na drugą z córek skarżącej świadczenia alimentacyjnego od ojca dziecka stanowiło przeszkodę do przyznania na jej rzecz świadczenia wychowawczego. Kwestia ta bowiem nie ma żadnego znaczenia dla sprawy, skoro ww. córka skarżącej nie jest pierwszym jej dzieckiem, lecz kolejnym. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uwzględnienia przedstawionej wyżej wykładni przepisów prawa i do wydania decyzji zgodnie z tą wykładnią. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.