II SA/Sz 1103/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W dniu [...] r. K. D. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna na okres [... ], w związku z opieką nad babcią – A. L. Po przeprowadzeniu postępowania Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż w związku ze złożeniem przez K. D. wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna sprawa została skierowana na wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny kilkakrotnie, tj. w dniach: [...]. nie zastał jej w miejscu zamieszkania. W dniu 13 czerwca 2014 r. pracownik socjalny wysłał do niej wezwanie celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, które zainteresowana odebrała dopiero w dniu 24 czerwca 2014 r. W dniu 1 lipca 2014 r., zainteresowanej nie było w miejscu zamieszkania babci, tj. w lokalu przy ul. [...] w K. A. L. nie umiała określić miejsca pobytu wnuczki. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. K. D. podtrzymała informacje zawarte w oświadczeniu z dnia [...] r., iż w okresie [...] zamieszkiwała z ojcem swojej córki, M. O. w miejscowości P., wobec czego nie sprawowała opieki nad babcią. Ponadto wnioskodawczym dla celów pomocy społecznej określała i nadal określa, że prowadzi z babcią oddzielne gospodarstwo domowe i często przebywa u ojca swego dziecka w P. W dniu [...] r. w Dziale Dodatków Mieszkaniowych K. D. oświadczyła, iż w większości czasu mieszka z córką w P. Czasami przyjeżdża do babci na kilka dni, czasem nie przyjeżdża do niej przez dwa tygodnie. W tym czasie A. L. nie może liczyć na opiekę i wsparcie ze strony wnuczki. Organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji zauważył również, iż A. L., mimo swej niepełnosprawności, doskonale radzi sobie z codziennym funkcjonowaniem, tzn. samodzielnie, bez pomocy innych osób wyjeżdża do siostry mieszkającej w B.; zapewniała też opiekę prawnuczce w czasie uczestniczenia przez K. D. w zajęciach odbywających się w ramach partnerskiego projektu systemowego "Jesteśmy aktywni". Zgodnie z informacjami zawartymi w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. A. L. pomaga też wnuczce w opiece nad dzieckiem; A. L. samodzielnie załatwia sprawy urzędowe, m. in. stawia się w MOPS w K. celem składania kolejnych wniosków o przyznanie dodatku mieszkaniowego, samodzielnie odbywa wizyty u lekarza rodzinnego i lekarzy specjalistów. K. D. odwołała się od decyzji organu I instancji, wskazując, iż odmowa przyznania jej zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad babcią jest nieuzasadniona, ponieważ od szeregu lat opiekuje się chorą i niepełnosprawną babcią. Wyjaśniła, iż w czerwcu 2014 r. była z babcią u swojej matki i dlatego pracownik MOPS nie zastał ich w domu w K. Wskazała, że babcia odebrała zawiadomienie z MOPS o wyznaczonym terminie wywiadu środowiskowego wyznaczonego na [...] r., ale zapomniała jej oddać. W dniu [...] r. nie była obecna w wyznaczonym terminie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, ponieważ szukała telefonu, który zgubiła. Przyznała, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Czasem bywa z dzieckiem u ojca dziecka, ale w tym czasie z babcią jest jej matka. Zaprzeczyła też, by jej babcia sama wyjeżdżała do siostry zamieszkałej w B. oraz by zajmowała się jej córką w czasie zajęć w ramach projektu "Jesteśmy aktywni", gdyż córką zajmowała się wówczas jej matka. W piśmie z dnia [...] r., zatytułowanym "Uzupełnienie odwołania", A. L. wskazała, że wnuczka K. D. opiekuję się nią, a do sprawowanej opieki nie ma żadnych zastrzeżeń. W przedmiotowym piśmie A. L. zawarła także informacje dotyczące stanu zdrowia, odczuwanych dolegliwości oraz braku możliwości samodzielnego funkcjonowania. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. 2014, poz. 567), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, iż wnikliwe rozpatrzenie sprawy i przeanalizowanie zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziło do uznania odwołania skarżącej za niezasadne. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r., od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że A. L. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r., Nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzja przyznająca K. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babcią wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r., na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557). Została zatem spełniona pierwsza przesłanka warunkująca przyznanie stronie prawa do zasiłku dla opiekuna. Kolejną kwestią jest ustalenie, czy skarżąca spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - według stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2012 r. - wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...). Uwzględniając brzmienie powołanego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, istotne jest ustalenie, czy zachodzi przesłanka nie podejmowania przez K. D. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad A. L. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie K. D. z [...] r., w którym wskazała, że w okresie [...] w zasadzie mieszkała u ojca dziecka w P. Zatem w tym okresie nie sprawowała opieki nad babcią A. L. W dniu [...] r. K. L. oświadczyła, że większość czasu mieszka w P. z dzieckiem i ojcem dziecka. Czasami przyjeżdża do babci na kilka dni. A. L. potwierdziła, że wnuczka przyjeżdża do niej wraz z prawnuczką, Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] r. wynika natomiast, że K. D. wraz z dzieckiem zamieszkuje w mieszkaniu A. L. w K. Wraz z nimi zamieszkuje matka skarżącej, J. L. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego we wrześniu 2013 r. ustalono, że K. D. wraz dzieckiem mieszka razem ze swoją matką i babcią. Nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem dziecka i nie zamieszkuje z nim na stałe. Dla dobra dziecka spędzają ze sobą wiele czasu. Opiekę nad córką N. O., sprawuje skarżąca; pomaga również ojciec dziecka. K. D. złożyła oświadczenie, że jej centrum życia z córką, jest przy ul. [...]. Również podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. pracownik socjalny ustalił, że K. D. zamieszkuje z dzieckiem razem z matką i babcią. Z ojcem dziecka, M. O., skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie zamieszkuje z nim na stałe. Przytoczone wyżej okoliczności zostały potwierdzone podczas przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego [...] r. oraz [..] r., K. D. podała wówczas m.in., że ma oparcie w babci, która pomaga jej w opiece nad dzieckiem. Biorąc pod uwagę przytoczone wyżej okoliczności Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu I instancji w niniejszej sprawie jest prawidłowe i nie zachodzi podstawa do jego uchylenia albo zmiany. W niniejszej sprawie nie zachodzi bowiem, przewidziana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.) przesłanka rezygnacji przez K. D. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W żadnym z protokołów z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, o których była mowa wyżej, skarżąca przedstawiając swoją sytuację życiową w ogóle nie wypowiadała się w kwestiach opieki nad A. L. Powyższą decyzję K. D. zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżonej decyzji zarzuciła nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, iż nie opiekowała się babcią, czemu zaprzecza. Stwierdziła jednak, że uznaje decyzję odmowną w zakresie przyznania jej wnioskowanego zasiłku od dnia [...] r. natomiast podtrzymuje żądanie wypłacenia jej zaległego zasiłku dla opiekuna nad niepełnosprawną babcią A. L. od [...], Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. Nr 153, poz. 1369 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej : P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego przez sąd administracyjny podlegał będzie akt, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też, poprzez naruszenie prawa, daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana wg wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje na zasadność skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i poprzedzającego jej wydanie postępowania, stanowią przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r. poz. 567). Zgodnie z zasadą wyrażoną z art. 2 ust. 1 ww. ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek ten przysługuje: 1. za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2. od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Ust. 3 tego przepisu stanowi zaś, iż zasiłek dla opiekuna za okresy, o których mowa w ust. 2 pkt 1, przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego. Zgodnie zaś z ust. 5 zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których: 1. osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub 2. na osobę wymagającą opieki innej osobie zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do zasiłku dla opiekuna w okresie od dnia [...] r. do dnia złożenia wniosku o ustalenie zasiłku dla opiekuna. (ust. 6). Tryb postępowania i zasady przyznania zasiłku dla opiekuna zostały uregulowane w art. 5 tej ustawy, zgodnie z którym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna organ ustalający prawo do świadczeń pielęgnacyjnych wszczyna na wniosek osoby ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna. Wniosek może być złożony nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Ustalając prawo do zasiłku dla opiekuna, organ, może odebrać oświadczenie o spełnianiu warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., odpowiednio za okresy, o których mowa w art. 2 ust. 2 pkt 1, lub w dniu składania wniosku. (ust. 3). Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z kolei art. 7 ust. 1 przedmiotowej ustawy stanowi, iż ustalając prawo do zasiłku dla opiekuna za okres, o którym mowa w art. 2 ust. 2 pkt 2, organ, o którym mowa w art. 5 ust. 1, zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, na zasadach określonych w przepisach o pomocy społecznej, w celu potwierdzenia faktu sprawowania opieki przez osobę ubiegającą się o zasiłek dla opiekuna. Wywiad przeprowadza się w miejscu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z powyższych przepisów jednoznacznie zatem wynika, iż ustawa różnicuje wymogi, które winien spełniać opiekun osoby niepełnosprawnej, ubiegający się o zasiłek dla opiekuna, w zależności od tego, czy dotyczy okresu od dnia [...] r., czy też okresu po dniu [...] r., tj. po dniu wejścia w życie tej ustawy. Świadczenie za pierwszy okres przysługuje bez żadnych dodatkowych warunków, poza złożeniem przez uprawnionego wniosku w terminie nie później niż 4 miesiące od wejścia w życie ustawy (art. 5 ust. 1) oraz złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków o uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. – za okresy o których mowa w art. 2 ust. 2 pkt 1 (tj. od 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, lub w dniu składania wniosku). Jak wynika z akt sprawy skarżąca oświadczenie takie złożyła. Oświadczenie to, jako złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, może zostać zakwestionowane, jeżeli uprawniony do tego organ stwierdzi, że jest ono niezgodne z prawdą, w trybie właściwym dla ustalenia tej odpowiedzialności. Nie podlega ono natomiast weryfikacji przez organ przyznający świadczenie na podstawie wywiadu środowiskowego. Ten środek dowodowy – w świetle art. 7 ust. 1 ustawy – ma zastosowanie tylko do ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna za okres, o którym mowa w art. 2 ust. 2 pkt 2, tj. po dniu wejścia w życie ustawy, co nastąpiło dnia 15 maja 2014 r. Z powyższego wynika, że organ bezzasadnie przeniósł ustalenia dokonane na podstawie wywiadu środowiskowego do okresu wskazanego w art. 2 ust. 2 pkt 1 i na tej podstawie odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna za ten okres. Organ nie jest też uprawniony do oceny, czy stan zdrowia podopiecznej wymagał rezygnacji skarżącej z zatrudnienia, skoro podopieczna legitymuje się stosownym, wymaganym przepisami prawa, orzeczeniem w tym zakresie. Należy też zauważyć, iż czasowe, uzasadnione życiowymi okolicznościami, wyjazdy opiekuna poza miejsce sprawowania opieki, nie musi automatycznie oznaczać, że opiekun (opiekunka) nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., jeśli sama opieka w danym przypadku była realizowana. Ocena w tym zakresie należy do podopiecznej. Dopiero niebudzące wątpliwości ustalenie przez organ, iż osoba ubiegająca sią o zasiłek dla opiekuna za okres [...] faktycznie tej opieki nie sprawowała, a jej oświadczenie w tym zakresie jest niezgodne z prawdą, uzasadnia stwierdzenie, iż osoba ubiegająca się o zasiłek dla opiekuna nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem zasiłek dla opiekuna jej nie przysługuje. W rozpatrywanej sprawie podopieczna A. L. potwierdziła fakt sprawowania nad nią opieki przez skarżącą i że opieką tą jest usatysfakcjonowana. W tej sytuacji uznać należało, iż zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 2 ust. 2 w zw. z art. 7 ust.1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, mającym wpływ na wynik sprawy, wobec czego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę Sądu i dokonać niezbędnych w sprawie ustaleń zgodnie, mając też na względzie, iż – jak wynika z treści skargi – skarżąca wnosi jedynie o przyznanie jej świadczenia za okres wskazany w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy. Orzeczenie w pkt II wydano na podstawie art. 152 P.p.s.a.