II SA/Sz 1105/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. Nr [...]. Wnioskiem z dnia [...] r. E. K. zwróciła się do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości oraz odzieży. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] odm. [...] Zastępca Kierownika MGOPS , działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy , na podstawie art. 107, art. 106 ust. 4, art. 11 ust. 2, art. 4, art. 3 ust. 1, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), po rozpatrzeniu ww. wniosku, odmówił E. K. przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości oraz odzieży. Na wstępie uzasadnienia, organ I instancji przytoczył treść art. 2 ust. 1, art. 4, art. 3 ust. 1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ustawy o pomocy społecznej, a następnie wskazał, że w celu rozwiązania trudnej sytuacji finansowej, podpisując kontrakt socjalny, E. K. zobowiązała się do złożenia wniosku w sądzie rejonowym o ustalenie alimentów na syna A.. Składając ponowne podanie o pomoc finansową, wnioskodawczyni nie udokumentowała starań o przyznanie sądowych alimentów, natomiast przedstawiła umowę alimentacyjną wykazującą alimenty w kwocie [...] zł, które nie pokrywają potrzeb dziecka. Organ podkreślił, że sąd określiłby możliwości zarobkowe i majątkowe ojca dziecka oraz ustaliłby wysokość przyznanych alimentów oraz że należy najpierw wykorzystywać własne środki i możliwości celem poprawy swojej sytuacji finansowej i bytowej. Poza tym z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie pozostaje bez środków do życia, posiada dochód w kwocie razem [...] zł, a w związku z tym, iż nie dotrzymała postanowień kontraktu socjalnego postanowiono odmówić jej pomocy finansowej. E. K. odwołała się od powyższej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2, art. 3, art. 4 i art. 11 oraz przepisów postępowania administracyjnego w zakresie obowiązku wnikliwej i bezstronnej analizy stanu faktycznego sprawy. Odwołująca nie zgodziła się ze stwierdzeniem organu, że nie poczyniła we własnym zakresie starań o poprawę sytuacji życiowej i materialnej jej rodziny. Skarżąca przedstawiła następnie swoją sytuację ekonomiczną i bytową oraz oświadczyła, że złożyła pozew o alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie, a na sprawę oczekuje się około 6 miesięcy. Do odwołania strona dołączyła dowód złożenia pozwu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania E. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy, dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł i uprawnia ją do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże jak ustalił organ I instancji, skarżąca nie wywiązała się z zobowiązań zawartych w uzgodnieniach z pracownikiem socjalnym z [...] r., tj. nie złożyła pozwu o zasądzenie alimentów na rzecz dziecka. Natomiast w dniu [...] r. zawarła z ojcem dziecka umowę alimentacyjną, na mocy której ojciec dziecka T. J. zobowiązał się do zapłaty alimentów na rzecz A. J. w kwocie [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy przytoczył dalej treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i podkreślił, że organ na podstawie posiadanej wiedzy i dowodów decyduje, czy wobec strony zachodzą negatywne przesłanki wskazane w powyższym przepisie warunkujące przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, wobec skarżącej zachodzą wspomniane negatywne przesłanki, tj. niewywiązanie się z zobowiązań zawartych w uzgodnieniach z pracownikiem socjalnym. Brak działań zmierzających do uzyskania świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka wskazuje na brak aktywności osoby w dążeniu do pokonywania trudności życiowych, przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień. Wprawdzie skarżąca w odwołaniu wskazała, iż złożyła pozew o alimenty do Sądu Rejonowego, którego odpis dołączyła do odwołania, jednakże nie zostały dołączone żadne dokumenty poświadczające ten fakt. Jednocześnie skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego oraz procesowego, nie wskazując jednak, w jaki sposób zostały one naruszone i jaki miało to wpływ na wynik prowadzonego postępowania. Dodatkowo organ odwoławczy, wskazując na cele pomocy społecznej, zaznaczył, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, posiada wyuczony zawód, który nie jest przez nią wykorzystywany. E. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc w skardze, iż nieprawidłowo ustalono, że nie wywiązała się z zobowiązań kontraktu socjalnego i nie wykorzystuje wyuczonego zawodu. Skarżąca oświadczyła, że przebywa na urlopie wychowawczym od dnia [...] r. do [...] r. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej, posiada wyższe wykształcenie, tytuł nauczyciela dyplomowanego i [...] -letni staż pracy. Nie pracuje, gdyż sama opiekuje się synem, a nie ma żłobka. Syn ma [...] miesięcy, zaś do przedszkola przyjmowane są dzieci od [...] lat. Ponadto skarżąca podniosła, że podczas wizyty pracownika socjalnego nie poinformowano jej, że wywiad taki kończy się podpisaniem kontraktu socjalnego. Wówczas nie zobowiązywała się do złożenia pozwu o alimenty, natomiast szczegółowo wyjaśniła pracownikowi, że jest w stresującej sytuacji, w trakcie sprawy rozwodowej, związanej z wyjazdami, zaś pracownik poinformował ją, że wystarczy umowa alimentacyjna. Skarżąca zarzuciła nadto organowi II instancji pominięcie w postępowaniu dokumentu pozwu o alimenty, złożonego w tym dniu co odwołanie, tj. w dniu [...] r. do Sądu Rejonowego. Skarżąca przedstawiła również swoją trudną sytuację finansową i rodzinną uzasadniającą, jej zdaniem, prawo do pomocy finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zaskarżoną przez E.K. decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji w sprawie przyznania zasiłku celowego. Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekanie w ramach tego uznania nie oznacza dowolności w rozstrzyganiu sprawy, ale musi wynikać z okoliczności sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności działań organów w ramach uznania sprowadza się do zbadania, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń (patrz. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12, opubl. w Lex nr 1269623). W przedmiotowej sprawie kontrola Sądu wykazała w działaniach organu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie wyjaśniły i nie oceniły w sposób dokładny, wyczerpujący i wszechstronny wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły zasady wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uwagę zwraca wadliwe stanowisko organu odwoławczego, który uzasadniając przyczyny odmownego załatwienia sprawy i podzielając tym samym ustalenia i twierdzenia organu pierwszej instancji uznał, że wystąpiła negatywna przesłanka z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż strona nie zrealizowała zobowiązań zawartych w uzgodnieniach z pracownikiem socjalnym. Rzecz dotyczy spełnienia zobowiązania polegającego na wystąpieniu przez stronę do sądu rejonowego o przyznanie alimentów na dziecko. Kolegium powołało się na brak dowodów poświadczających wypełnienie wskazanego zobowiązania. Organ nie dostrzegł, że na dołączonym do odwołania odpisie pozwu o alimenty znajduje się prezentata Biura Podawczego Sądu Rejonowego III Wydział, z datą wpływu [...] r. Kierując się powyższym Sąd stwierdził, że organ odwoławczy w sposób nieuzasadniony sformułował twierdzenie, że strona nie wypełniła postanowień kontraktu socjalnego i nie dąży do pokonania trudności życiowych. Podejmując się oceny sprawy w tym aspekcie, za zasadne Sąd uznał twierdzenia skarżącej, że w sytuacji samotnego wychowywania kilkunastomiesięcznego dziecka, przy braku możliwości skorzystania ze żłobka, nie jest aktualnie w stanie wykorzystać własnych możliwości i uprawnień w pokonaniu trudności życiowych. Powołane wyżej okoliczności w sposób istotny rzutują na potrzebę zweryfikowania przez organ stanu faktycznego sprawy i dokonania ponownej wszechstronnej oceny materiału dowodowego, co wobec dwuinstancyjnego modelu postępowania administracyjnego, dla końcowego załatwienia sprawy skutkowało koniecznością uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni udokumentowany fakt złożenia pozwu o alimenty, jak również ocenę Sądu o przekonującym wykazaniu przez skarżącą niemożności przezwyciężenia trudności życiowych, wobec opieki nad dzieckiem. W dalszej kolejności, podejmując się podsumowania wyników postępowania wyjaśniającego i mając na uwadze cel funkcjonowania w systemie prawa art. 39 ustawy o pomocy społecznej, kierując się przy tym słusznym interesem strony przy uwzględnieniu interesu społecznego, organ winien rozważyć trudną sytuację życiową i materialną skarżącej, która wobec osiąganych niskich dochodów zwróciła się o pomoc doraźną na podstawowe potrzeby życiowe, których nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.