II SA/Sz 1111/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego J. S. – B. kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskiem z dnia 26 lipca 2010 r. B. U. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie świadczenia celowego na dofinansowanie do wymiany kranu i malowania ścian w łazience, zakupu płynów bogatych w witaminy oraz dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej i do opłat za gaz. Kierownik Ośrodka Pomocy Rodzinie w[...] , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta[...] , decyzją z dnia 18 sierpnia 2010 r. Nr SŚ.4011.I-43-odm/10 na podstawie art. 3 ust.1, 2, 3 i 4, art. 8 ust.1, art. 39 ust.1 i 2, art.106 ust.1, art.110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U Nr 127, poz.1055), art. 108 K.p.a. odmówił przyznania B. U. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do wymiany kranu i malowania ścian w łazience, dofinansowanie do zakupu płynów bogatych w witaminy, dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej oraz dofinansowanie do opłat za gaz. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że B. U. zamieszkuje wspólnie z matką G. U., lecz z jego oświadczenia wynika, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, ustalonego na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej tj. kwoty 477, 00 zł. Organ podał również, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza wskazanej kwoty [...] zł, przy jednoczesnym wystąpieniu jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, między innymi niepełnosprawności. Osobie niepełnosprawnej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego może być – zgodnie z ustawą o pomocy społecznej- przyznany zasiłek celowy. Wyznacznikiem ustalenia wysokości zasiłku celowego jest sytuacja materialna i osobista wnioskodawcy cel, na który zasiłek jest przyznany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej i liczba osób ubiegającej się o pomoc ze środków pomocy społecznej. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] powołał się w decyzji na ustalenia pracownika socjalnego, który stwierdził w trakcie wywiadu środowiskowego, że na ścianach łazienki znajdującej się w mieszkaniu zajmowanym m.in. przez stronę, widoczne są zacieki, jednak bez śladów zagrzybienia. Kran w łazience wymaga nie wymiany- jak to sugerował B. U., lecz wymaga wymiany uszczelki. Ponadto pracownik socjalny uzgodnił z najemcą mieszkania G. U., iż naprawa kranu zostanie wykonana we własnym zakresie, przy pomocy znajomego. Organ podniósł również, że najemcą mieszkania jest G. U. i to na niej ciąży obowiązek remontowy mieszkania, które zajmuje wraz z synem. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego G. U. przebywała w szpitalu i z tego powodu organ nie dokonał z ww. ustaleń w zakresie ewentualnego remontu mieszkania czy wykonania naprawy kranu. Odnosząc się do wniosku strony o dofinansowanie do zakupu płynów bogatych w witaminy organ wskazał, że decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. została przyznana wnioskodawcy pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłków w okresie od lipca do grudnia 2010 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Ustalając wysokość tego świadczenia wzięto pod uwagę zalecenia personelu Specjalistycznego Szpitala w [...] uwzględniono konieczność stosowania diety bogatej w witaminy. Organ wskazał, iż [...] zł jest maksymalną kwotą jaką Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] przyznaje osobom które znajdują się w podobnej sytuacji osobistej i materialnej. Na brak możliwości zwiększenia pomocy na zakup posiłku, mają przede wszystkim wpływ możliwości finansowe ośrodka i liczba osób korzystających z tej pomocy. Wydatki ogółem na tę formę pomocy na dzień wydania decyzji wynoszą 72%, zatem na zabezpieczenie potrzeb podopiecznych MOPR w [...] w okresie od 18 sierpnia do końca 2010 r. zostało 28% środków, tj. [...] zł. Uzasadniając odmowę przyznania pomocy finansowej na zakup środków czystości i higieny osobistej organ podał, że decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. przyznał wnioskodawcy na ten cel pomoc finansową po [...] zł w miesiącu wrześniu i grudniu 2010r. Organ nie znalazł możliwości zwiększenia pomocy na ten cel z uwagi na niedostatek środków finansowych. Wziął również pod uwagę i to, że środki czystości nie są artykułami, które kupuje się codziennie i wystarczają one na dłuższy okres czasu. Jeżeli wnioskodawca odczuwa potrzebę dokonywania częstszych zakupów tych produktów, powinien zabezpieczać ją z własnych środków. Odmowę dofinansowania do opłat za gaz organ uzasadnił, tym iż decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. przyznano B. U. dofinansowanie na ten cel w wysokości po 40 zł w lipcu i w listopadzie 2010 r., płatne bezpośrednio na konto dostawcy. Udział wnioskodawcy w rachunku z gaz w lipcu stanowi 58, 50 zł, zatem z własnych środków wnioskodawca powinien wyłożyć 18, 50 zł. Na rachunek za gaz w listopadzie też jest przyznana pomoc. Zasiłki celowe są przyznawane na konkretny cel, zatem udzielnie świadczenia dodatkowego nie jest w tym przypadku uzasadnione, gdyż znaczna część tej potrzeby (68%) jest już zabezpieczona ze środków MOPR. Cele pomocy społecznej mają charakter pomocniczy i wspierający nie polegają zaś na wyręczaniu osób w przezwyciężaniu trudności życia codziennego i finansowaniu wszelkich żądań w całości. Następnie organ wskazał, że B. U. średnio miesięcznie z MOPR w [...] otrzymuje w ramach zasiłków celowych pomoc w wysokości ok. 550 zł miesięcznie. Szczegółowo dochód wnioskodawcy w roku 2010 r., pochodzący z zasiłków z pomocy społecznej, tj. zasiłku stałego oraz zasiłków celowych, kształtował się następująco: styczeń [...] zł, luty [..] zł, marzec [...] zł, kwiecień [...] zł, maj [..] zł, czerwiec [...] zł, lipiec [..] zł, sierpień [...] zł. Ponadto, miesięcznie z uwagi na niepełnosprawność B. U. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Dochód jaki wnioskodawca ma do dyspozycji z przeznaczeniem na zaspokojenie własnych potrzeb, wynosi miesięcznie od [...] zł do [...] zł. Organ stwierdził, iż dla porównania osoby, które uzyskują świadczenia z zabezpieczenia społecznego w postaci wypracowanych emerytur lub rent, otrzymują je często w niższej wysokości jak uzyskane przez B . U. świadczenia z pomocy społecznej. Najniższa bowiem emerytura lub renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi obecnie [...] zł brutto. Osoby otrzymujące emeryturę lub rentę w najniższym wymiarze, przekraczają często kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczeń pomocy społecznej. W końcowej części uzasadnienia organ I instancji podał, że MOPR w [...] do dnia 18 sierpnia 2010 r. przeznaczył na realizację zasiłków celowych 61 % środków zaplanowanych w budżecie Ośrodka na ten cel, na cały rok. Pozostałe 39 % środków, tj. 392 666 zł przeznaczone zostanie na realizację zasiłków w nadchodzącym sezonie jesienno-zimowym. Wydatki na zasiłki celowe w tym okresie są zwiększone z uwagi na konieczność zaopatrzenia potrzebujących w środki finansowe na zakup opału i odzieży zimowej, a także najbiedniejsze rodziny i ich dzieci w środki finansowe na zakup podręczników i materiałów do nauki w szkole. Ponadto organ wskazał, że wielkość środków przeznaczonych na pomoc społeczną w budżecie gminy nie pozwala na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych żądań w całości. W odwołaniu od tej decyzji B. U. stwierdził, iż decyzja ta wydana została "z rażącym naruszeniem prawa budowlanego i hydraulicznego". Odwołujący się podważał ustalenia pracownika socjalnego i podtrzymał swoje stanowisko odnośnie konieczności przyznania wnioskowanej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 3 listopada 2010 r. nr SKO.P.A./430/3831/2010 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Kolegium powołało się na ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji w toku przeprowadzonego postępowania oraz wywiadu środowiskowego. Organ II instancji podał, że dochód B. U. nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej [...] zł, więc wnioskodawca kwalifikuje się do uzyskania pomocy finansowej na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże stosownie do art. 39 ust. 1 i ust. 2 organ pomocy społecznej może przyznać świadczenie, lecz nie jest do tego zobowiązany, gdyż decyzje o odmowie lub przyznaniu zasiłku celowego mają charakter uznaniowy. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja nie przekracza granic uznania administracyjnego i została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję, B. U. ponownie opisał swoją sytuację zdrowotną i finansową. Skarżący zarzucał organom I i II instancji, że rozpoznając sprawę dopuściły się naruszenia interesu prawnego skarżącego, bowiem pozbawiony on został możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, mimo że wymaga pomocy z uwagi na inwalidztwo i niemożność zarobkowania. W piśmie będącym uzupełnieniem skargi, pełnomocnik skarżącego wskazał, że Kolegium naruszając art. 10 § 2 K.p.a. uniemożliwiło stronie czynny udział w postępowaniu, gdyż nie wezwano wnioskodawcy przed wydaniem decyzji do zapoznania się i wypowiedzenia się co do materiału dowodowego w sprawie. Ponadto zarzucił decyzji naruszenie art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, gdyż nie uwzględnił oświadczenia strony o niezrealizowanej recepcie z dnia 22.07.2010r. z powodu braku środków finansowych. Zarzucił również niewskazanie w uzasadnieniu decyzji argumentów co do braku środków pieniężnych na zakup koniecznych leków jako faktu udowodnionego bądź nieudowodnionego przez stronę oraz informacji dlaczego temu dowodowi odmówiono wiarygodności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] , w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z § 2 przywołanego przepisu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem i to zarówno w zakresie przepisów postępowania administracyjnego, jak i przepisów prawa materialnego, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem wskazanych wyżej wymogów doprowadziła do uznania, że skarga B. U. nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 3 listopada 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Określone w cytowanym przepisie świadczenie pomocy społecznej nie ma charakteru obligatoryjnego i jego przyznanie następuje w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ jest uprawniony do przyznania tej pomocy oraz, że decyduje o jej wielkości, co należy jednak interpretować w ten sposób, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie obligują organów do zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb swoich podopiecznych. Uznanie administracyjne oznacza, iż organ może, lecz nie musi takiego zasiłku przyznać. Ustawodawca w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś w art. 3 ust. 1 przesądził, że pomoc ta ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto, przyznanie pomocy społecznej uwarunkowane jest również sytuacją życiową zainteresowanej strony, m.in. ubóstwem, sieroctwem, bezdomnością, bezrobociem, niepełnosprawnością, długotrwałą lub ciężką chorobą (art. 7 ustawy o pomocy społecznej), jak również możliwościami ośrodka pomocy społecznej. W myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe, kryteria ustalenia zasadności i wysokości przyznania zasiłku celowego w ramach uznania administracyjnego są następujące: 1/ sytuacja materialna osoby , której ma być przyznany zasiłek, 2/ cel, na jaki ma on być przyznany oraz 3/ możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Jeśli organ pomocy społecznej, ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2006.02.14 I SA/Wa 1825/05 LEX nr 194040). Prawo do zasiłku celowego może być przyznane osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym" (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej -Dz. U. Nr 135, poz. 950). W rozpatrywanej sprawie, odnośnie przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do wymiany kranu i malowania ścian w łazience, organ prawidłowo wskazał, że za prace remontowe w mieszkaniu odpowiada najemca (właściciel) mieszkania a więc w tym przypadku matka skarżącego G.U., która jest najemcą lokalu przy ul. [...] w [...] . Odmowa przyznania stronie dofinansowania do zakupu płynów bogatych w witaminy, do zakupu środków czystości i higieny osobistej oraz dofinansowania do opłat za gaz została obszernie uzasadniona w decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] , gdzie bardzo szczegółowo poddano analizie potrzeby skarżącego, jego sytuację materialną oraz możliwości finansowe gminy. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący nie został pozbawiony pomocy całkowicie, gdyż na mocy odrębnych decyzji MOPR w [...] przyznał skarżącemu w 2010 r. zasiłek celowy na zakup posiłków, zasiłek celowy na zakup środków czystości, zasiłek celowy na dofinansowanie do opłat za gaz. W rozpoznawanej sprawie organy w sposób wnikliwy i pełny oceniły sytuację skarżącego, o czym świadczy fakt przyznania zasiłków celowych na różne jego potrzeby bytowe i zdrowotne. Zakres i wysokość przyznanych świadczeń nie zadowala jednakże B.U., który czuje się skrzywdzony działaniami organu pomocy społecznej i brakiem zrozumienia jego potrzeb. Wskazać jednak należy, iż B. U. nie jest jedyną osobą objętą pomocą społeczną na terenie działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , albowiem osób i środowisk znajdujących się w równie trudnej jak i bardziej skomplikowanej sytuacji bytowej i zdrowotnej jest wiele. Stąd też skarżący nie może oczekiwać od organów pomocy społecznej, iż przejmą na siebie całkowity ciężar utrzymania skarżącego i będą rozwiązywać wszelkie jego problemy finansowe, gdyż pomoc społeczna może być udzielona przez Ośrodek tylko na podstawowe i niezbędne potrzeby oraz w ramach posiadanych możliwości finansowych. Okolicznością powszechnie wiadomą i znaną Sądowi również z urzędu, wobec rozpoznawania innych skarg dotyczących zasiłków przyznawanych z pomocy społecznej, jest trudna sytuacja ośrodków pomocy społecznej, które dysponując określonym budżetem, nie są w stanie objąć pomocą swoich podopiecznych w stopniu przezeń oczekiwanym. Aby objąć wsparciem jak najszerszą grupę, ograniczone możliwości zmuszają organy pomocy społecznej do miarkowania przyznawanych środków nawet wobec osób, rodzin, w tym rodzin niepełnych oraz osób będących w sytuacji podobnej jak skarżący, czyli niepełnosprawnych i nieposiadających jakichkolwiek własnych środków utrzymania. Zauważyć należy, że obok organów pomocy społecznej działają w analogicznym zakresie organizacje pożytku publicznego, które również mają możliwość udzielenia wsparcia w zakresie zaspokojenia potrzeb bytowych osób znajdujących się w trudnej sytuacji ekonomicznej i zdrowotnej. Powyższe sankcjonuje art. 2 ust.ustawy o pomocy społecznej. Jakkolwiek ze względu na stan zdrowia skarżący nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji we własnym zakresie, to jednak może wystąpić o dodatkowe wsparcie ze strony ww. podmiotów, chociażby za pośrednictwem pracownika socjalnego. Zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut skarżącego, naruszenia art. 10 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. B. U. miał możliwość przedstawienia swojej sytuacji materialnej i rodzinnej zarówno w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego jak również w złożonym odwołaniu. Nie można więc zgodzić się z zarzutem, że skarżący został pozbawiony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, które to prawo wynika z art. 10 § 1 K.p.a. Nie doszło również, zdaniem Sądu, do naruszenia w toku postępowania administracyjnego powołanych przez skarżącego przepisów art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 77 K.p.a., gdyż B. U. w piśmie z dnia 26 lipca 2011 r. nie wnosi o dofinansowanie do zakupu leków, lecz o przyznanie świadczenia celowego poprzez dofinansowanie do wymiany kranu i malowania ścian w łazience, dofinansowanie do zakupu płynów bogatych w witaminy, dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej oraz dofinansowanie do opłat za gaz. Do wszystkich żądań skarżącego organy odniosły się wnikliwie i wyczerpująco uzasadniły motywy podjętego rozstrzygnięcia. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. W przedmiocie kosztów Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 250 w/w ustawy oraz § 18 ust. 1 lit c, § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).