II SA/Sz 1128/16

Dnia 18 listopada 2016 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r. nr [..] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. umarzającą postępowanie dotyczące wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego na terenie działki nr [...] w obrębie ewidencyjnym L., z uwagi na obowiązywanie planu miejscowego na tym terenie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na tę decyzję wniosła E. B., właścicielka działki nr[...] . Skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, ich comiesięczny dochód pochodzący ze świadczeń emerytalnych wynosi [...] zł netto, a comiesięczne wydatki wynoszą: [...] Wnioskodawczyni oświadczyła, że wraz z mężem jest właścicielką mieszkania o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] zł oraz działki budowlanej o pow. [...] m2, nie ma żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. skarżąca przedłożyła wyciągi ze wspólnego z mężem rachunku bankowego, dowody potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów oraz wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i leczenie. Oświadczyła, że ewentualną budowę domu sfinansuje jej [...] letni [..] , który uzyskuje dochody z [...] . W myśl art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna złożyć oświadczenie obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, dokładne dane o stanie rodzinnym, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, oświadczenie o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Z oświadczenia skarżącej oraz przedłożonych dowodów wynika, że E. B. mieszka z mężem w należącym do nich mieszkaniu o wartości ok. [...] zł, oboje są osobami [...] , utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie [...] zł. Netto. Wnioskodawczyni posiada także działkę budowalną o wartości ok. [...] zł, na której zamierza wybudować dom. Z przedłożonych dokumentów źródłowych wynika, że wydatki wnioskodawczyni z tytułu opłat za mieszkanie, gaz i energię elektryczną wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Oprócz tego skarżąca i jej mąż opłacają polisy ubezpieczeniowe w [...] ([...] zł miesięcznie), [...] za telewizję, opłacają także składkę ubezpieczeniową za A. B. ([...] zł miesięcznie), ponad [...] zł miesięcznie wydają na korzystanie [...] .Oprócz tego w dniu [...] r. mąż skarżącej kupił w systemie ratalnym [...] za kwotę [...] zł (kwota raty [...] zł miesięcznie), skarżąca zaciągnęła w dniu [...] r. pożyczkę bankową w kwocie [...] zł (rata [...] zł miesięcznie), a w dniu [...] r., a więc już po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego (co nastąpiło [...] r.) mąż wnioskodawczyni kupił w systemie ratalnym [...] marki [...] za kwotę [...] zł (rata [...] zł miesięcznie). Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Ze złożonego wniosku oraz przedłożonych dowodów nie wynika, by skarżąca rzeczywiście znajdowała się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek czy pełnych kosztów postępowania, w sprawie zainicjowanej jej skargą. E. B. i jej mąż są właścicielami dwóch nieruchomości, a ich stały dochód wynosi ponad [...] zł miesięcznie netto. Wprawdzie skarżąca udokumentowała wydatki stałe na poziomie ok. [...] zł miesięcznie, ale nie wszystkie z tych wydatków mogą być zakwalifikowane jako konieczne do utrzymania. Do wydatków takich należy zaliczyć wydatki na utrzymanie mieszkania i leki, a więc ok. [...] zł miesięcznie. Pozostałe wydatki nie mają takiego charakteru. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd czy referendarza sądowego, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Skarżąca zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na niej ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jej koszty utrzymania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 - 568). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania wnioskodawcy z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi najmniejszych wątpliwości, że osoba ubiegająca się o taką pomoc powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Innymi słowy, strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, publ. w CBOSA). W tym też kontekście należy ocenić wydatki poczynione na kosztowne sprzęty gospodarstwa domowego, comiesięczne wydatki na telewizję i usługi telekomunikacyjne w wysokości ok [...] zł miesięcznie, wydatki na [...] miesięcznie, oraz wydatki na składki ubezpieczeniowe skarżącej, jej męża i A. B. ([...] zł miesięcznie), która nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą. Wydatki te wskazują jednoznacznie na brak zagrożenia dla egzystencji skarżącej. Nie ulega wątpliwości, że nawet finansowanie ich za pośrednictwem kredytu, czy systemu sprzedaży na raty wskazuje na wiarygodność kredytową strony i tym samym możliwość pokrywania wydatków w ponad przeciętnych kwotach. Powyższe wyklucza uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a tym bardziej jakichkolwiek kosztów utrzymania, o który mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z powyższych względów wniosek należało oddalić na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.