II SA/Sz 1151/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej oraz odmowy rozłożenia na raty ww. należności uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. J. M., dalej jako "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący", zwrócił się do Wójta Gminy W. o "uchylenie odsetek z funduszu alimentacyjnego wypłaconego do 2002 r. do 2017 r. na K. M.". Podniósł, że jest schorowany, po potrąceniu komorniczym pozostaje mu [...] zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., wydaną na podstawie art. 2 pkt 10, art. 12, art. 27, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 – j.t.), dalej jako "ustawa", art. 104, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – j.t.), dalej jako "k.p.a.", Wójt Gminy W. odmówił wnioskodawcy: 1) umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie: [...] zł 2) umorzenia odsetek z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie: [...] zł 3) rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w wysokości: [...] zł 4) rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej łącznie z odsetkami w wysokości: [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. do organu wpłynął wniosek Strony o umorzenie odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na rzecz osoby uprawnionej K. M. od 2005 r. do 2017 r. oraz rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej. Dalej organ wskazał, że z posiadanych rejestrów wynika, iż na dzień wydania decyzji zadłużenie Wnioskodawcy z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od [...].10.2008r. do [...].06.2017 r. wynosi: - należność główna: [...] zł - odsetki: [...] zł natomiast zadłużenie wnioskodawcy z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej od [...].11.2005 r. do [...].09.2008 r. wynosi: - należność główna [...] zł odsetki 5% należności głównej [...] zł. Dalej organ przytoczył treść art. 27 ust. 1 i ust la ustawy i wyjaśnił, że zwrócił się do [...] sądowego z wnioskiem o udzielenie informacji czy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego J. M. była skuteczna. Z przekazanej informacji wynika, że w dniu [...].12.2020 r. komornik dokonał skutecznego zajęcia świadczenia emerytalnego przekazywanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pierwsza wpłata z tego tytułu została zaksięgowana w dniu [...].02.2021 r. i zgodnie z obowiązującymi przepisami potrącenia te przekazywane są na rzecz Wójta Gminy W., tytułem spłaty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Organ podał, że w prowadzonym przez niego rejestrze zwrotów odnotowano regularne comiesięczne wpłaty dopiero od lutego 2021 r. Powyższe okoliczności w ocenie organu stanowią negatywną przesłankę do umorzenia odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M. oraz od wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, jak również rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami i rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej łącznie z odsetkami, ponieważ przez okres przynajmniej 3 lat egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego J. M. nie była skuteczna. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z przytoczonego wyżej przepisu jednoznacznie wynika, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego jest tylko uprawnieniem, a nie obowiązkiem właściwego organu wierzyciela i organu właściwego dłużnika (o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "może umorzyć". Nie ulega zatem wątpliwości, że hipoteza zawarta w art. 30 ust. 1 jak i ust 2 ustawy uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych i należności tytułem odsetek jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych jak wskazuje przepis - ze skutecznością egzekucji lub z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że Wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną A. S. stanowiąc rodzinę dwuosobową. Obecnie dwaj dorośli synowie z tego związku nie mieszkają wspólnie i utrzymują się z własnych środków. Źródłem utrzymania rodziny dłużnika jest emerytura, otrzymywana z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od marca 2020 r., która po wtrąceniu podatku i składki zdrowotnej wynosi [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę konkubiny w wysokości [...] zł netto (zaświadczenie z [...]04.2021 r.). Łączna kwota dochodu Łączna rodziny wynosi [...] zł Jak ustalono w wywiadzie rodzina zamieszkuje w mieszkaniu należącym do zasobów Spółdzielni Mieszkaniowej w R. , które jest w trakcie wykupu przez A. S.. Miesięczne opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą: [...] zł (energia [...], gaz [...], opłaty za odpady - [...] zł, opłata za zimną wodę - [...] zł, opłata za odprowadzenie odpadów płynnych - [...] zł), ponadto rodzina ponosi ratę wykupu mieszkania w wysokości [...] zł miesięcznie oraz koszty zakupu paliwa na dojazd do pracy w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wskazał ponadto, że wnioskodawca wraz z konkubiną zaciągnęli kredyty na zakup samochodu osobowego, który jest niezbędny rodzinie do dojazdów do pracy A. S., która pracuje poza miejscem zamieszkania (Sklep [...] w W.) oraz ułatwia Wnioskodawcy dojazdy do placówek służby zdrowia. Miesięczna rata kredytu wnioskodawcy wynosi [...] zł. Spłata nastąpi w kwietniu 2022 r. Miesięczna rata kredytu A. S. wynosi - [...] zł. Spłata nastąpi we wrześniu 2022 r. Łączna kwota kredytów i środków na wykup mieszkania stanowi kwotę: [...] zł. Organ, dokonując oceny sytuacji strony wskazał, że w chwili zaciągania kredytu na zakup samochodu miał świadomość, że ciążą na nim zobowiązania alimentacyjne i jest zobowiązany do ich spłaty. Organ zauważył również, że w momencie otrzymania świadczeń emerytalnych sytuacja dochodowa Wnioskodawcy poprawiła się, gdyż wypłata świadczeń z ZUS ma charakter cykliczny, trwały i zabezpiecza. comiesięcznie w środki finansowe, gdyż jak sam podawał, przed uzyskaniem emerytury pracował jedynie dorywczo. Dorosłe dzieci Wnioskodawcy i jego konkubiny usamodzielniły się i wyprowadziły się z domu. Sytuacja ta, zdaniem organu, przyczyniła się do poprawy sytuacji finansowej rodziny, gdyż strona nie musi ponosić kosztów utrzymania synów. Końcowo organ podkreślił, że Wnioskodawca wcześniej nie był zainteresowany regularnymi spłatami powstałego zadłużenia, ponieważ z rejestrów wpłat odnotowanych przez organ wynika, że dopiero od lutego 2021 r. wpłaty te są regularne. Podsumowując, organ stwierdził, ze sytuacja Strony nie jest wyjątkowa na tyle aby uzasadniała ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. J. M. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji do Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podnosząc, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Organ odwoławczy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W lakonicznym uzasadnieniu Kolegium przywołało wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 980/20, a następnie wyjaśniło, że w analizowanej sprawie organ I instancji zebrał od Skarżącego obszerne informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej i osobistej, wyjaśniając jakie są źródła przychodu rędziny Skarżącego, jakie rodzina osiąga dochody oraz jakie ma uzasadnione wydatki. Jednocześnie Kolegium wskazało, że brak jest również podstaw do zastosowania regulacji ujętej w przepisie art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem tak określone przesłanki mają charakter wiążący, jednak muszą być spełnione w pełni. Z tego też powodu, związany charakter decyzji wydanej na podstawie przepisu art. 30 ust. 1 Ustawy, uniemożliwia wydanie decyzji umarzającej należności. Ponowna analiza sytuacji Skarżącego prowadzi do wniosku, że decyzja nie ma charakteru krzywdzącego. Została wydana po wszechstronnym zgromadzeniu materiału dowodowego i po jego prawidłowej analizie. Jednocześnie Skarżący nie wskazał na to, by tok rozumowania organu I instancji był w jakikolwiek sposób nieprawidłowy, czy też by gdziekolwiek popełniono błędy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. M. podniósł, że żyje w ubóstwie i nędzy, jest schorowany, na dowód czego załączył do skargi zaświadczenie lekarskie. Wskazał, że z emerytury zostaje mu [...] zł "na rękę", ma 67 lat i nie ma zdrowia, żeby gdzieś dorobić. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawi art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), sprawa niniejsza został rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się zasadna, bowiem dokonana przez Sąd, według kryterium zgodności z prawem, ocena zaskarżonej decyzji wskazuje, iż podobnie jak poprzedzająca ja decyzją Wójta Gminy W., została ona wydana z naruszeniem prawa. Na wstępie rozważań wskazać należy, że postępowanie w sprawie zastosowania ulg w spłacie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zostało w niniejszej sprawie wszczęte na wniosek dłużnika alimentacyjnego. Ma to o tyle istotne znaczenie, że wniosek ten zakreślił przedmiot postępowania. Skarżący, we wniosku z dnia [...] kwietnia 2021 r. domagał się "uchylenia odsetek z funduszu alimentacyjnego, wypłacanego od 2005 r. do 2017 r. na K. M.". W kolejnych pismach organu z dnia [...] kwietnia 2021 r., do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. oraz z dnia [...] maja i [...] czerwca 2021 r., kierowanych do skarżącego tak też określono przedmiot postępowania – "umorzenie odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" Rozstrzygnięcie dotyczy natomiast umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, umorzenia odsetek z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W aktach sprawy brak jest dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżący dokonał modyfikacji wniosku. Co prawda w protokole z dnia [...] czerwca 2021 r., sporządzonym przez pracownika organu, tak właśnie określono przedmiot postępowania, ale uczynił to pracownik i nie ma w nim wzmianki, z której wynikałoby, że skarżący modyfikuje swoje dotychczasowe żądanie. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że organ jest związany treścią wniosku i nie może go we własnym zakresie dowolnie modyfikować. Natomiast rozstrzygnięcie powinno odpowiadać treści wniosku. Jeżeli strona rozszerza bądź zawęża zakres swojego żądania, to powinno to wynikać wprost ze złożonego przez nią oświadczenia. Tymczasem treść wspomnianego protokołu wskazuje na to, że pracownik sam określił treść wniosku, która nie odzwierciedla jego rzeczywistej treści i nie jest zgodna z żądaniem wyartykułowanym przez skarżącego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2021 r. Z wniosku skarżącego wynika, że domagał się umorzenia odsetek od należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M. w okresie od 2005 r. do 2017 r. W aktach sprawy znajdują się tabele obrazujące stan zadłużenia skarżącego, jak również informacja od komornika sądowego, z której wynika, że prowadzi postępowanie egzekucyjnej z wniosku G. M. oraz G. M., R. M. i K. M.. Jednocześnie z załączonych do akt dokumentów nie sposób wywnioskować, czy uwidocznione w tabelach zadłużenie dotyczy tylko należności wypłaconych na rzecz K. M., czy także pozostałych dłużników. Nie wiadomo również, czy w związku z tym skarżący modyfikuje swój wniosek domagając się umorzenia odsetek od wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należności i rozłożenia należności głównej na raty w stosunku do wszystkich dłużników, czy tylko w stosunku do K. M.. Wyjaśnienie tych kwestii ma istotne znaczenie, bowiem pozwoli na ustalenie czego w istocie domaga się skarżący i wydanie orzeczenia odpowiadającego treści jego wniosku. Na tym etapie zatem przedwczesne byłoby merytoryczne odniesienie się do zaskarżonego rozstrzygnięcia, jednak Sąd pragnie zauważyć, że decyzja o zastosowaniu ulg w spłacie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma pewien luz decyzyjny i samodzielnie ocenia, czy w konkretnej, indywidualnej sytuacji zachodzą przesłanki do ich zastosowania. Ocena ta powinna jednak wynikać ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uzasadnienia decyzji, przy czym organ powinien szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko w odniesieniu do każdej zastosowanej, bądź nie zastosowanej ulgi. Czym innym bowiem jest całkowite umorzenie całości bądź części należności, a czym innym jej rozłożenie na raty. Z tych względów, uznając że doszło do naruszenia przepisów procedury w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.