II SA/Sz 1153/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego D. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Starosta [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] cofnął D. K. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii [...] nr [...] i zobowiązał do zwrotu prawa jazdy niezwłocznie po otrzymaniu decyzji. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978 ze zm., dalej przywoływana także jako: "u.k.p."), art. 12c i art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 652 ze zm., dalej przywoływana także jako: "K.k.w."), oraz art. 104 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej przywoływana jako: "K.p.a."). W uzasadnieniu decyzji Organ wyjaśnił, że w dniu [...] r. wpłynął odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. (sygn. akt [...] w którym orzeczono wobec Skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres [...] lat. Orzeczony wyrokiem środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od dnia uprawomocnienia się wyroku, tj. od [...] r., ale swój bieg rozpocznie od dnia zwrotu prawa jazdy do depozytu Starostwa. Ponieważ do dnia wydania decyzji strona nie złożyła prawa jazdy do depozytu Starostwa, nie można było określić końcowego terminu upływu okresu orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. 2. W odwołaniu od tej decyzji Skarżący zaznaczył, że kwestionuje decyzję w zakresie ustalenia początkowego biegu terminu wykonywania orzeczonego środka karnego. W ocenie odwołującego się bieg orzeczonego zakazu rozpoczął się [...] r., tj. w dniu uprawomocnienia się wyroku w sprawie [...]. Tymczasem w decyzji Organu I instancji wskazano, że orzeczony wyrokiem środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od [...] r., ale swój bieg rozpocznie od dnia zwrotu prawa jazdy do depozytu Starostwa. Odwołujący się kwestionuje to ustalenie. W orzeczeniu Sądu nie zamieszczono postanowienia o obowiązku zwrotu prawa jazdy, zatem datą od jakiej należy liczyć zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych jest dzień uprawomocnienia się wyroku skazującego, tj. [...] r., a nie dzień faktycznego zwrotu dokumentu prawa jazdy Staroście. Odwołujący się wskazał, że postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt I KZP 4/13 w pełni potwierdza jego stanowisko. 3. S. K. O. w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu Organ powołując się na treść art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. wskazał, że starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Wymienionym w decyzji Organu I instancji wyrokiem Sądu Rejonowego w G. i wyrokiem Sądu Okręgowego w S. [...], wobec Skarżącego orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres dwóch lat. Wyrok uprawomocnił się [...] r. Zgodnie z art. 182 § 2 K.k.w., w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis prawomocnego wyroku właściwemu organowi, a organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów zobowiązany jest cofnąć uprawnienie do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Przesłany Staroście K. wyrok Sądu (pismo Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r.) nie zawierało wyraźnego określenia daty początkowej orzeczonego zakazu, a należy domniemywać, że w dniu [...] r. kiedy odwołujący się naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, nie zostało mu zatrzymane prawo jazdy, aby okres ten, tj. od dnia zatrzymania zaliczyć do okresu cofnięcia uprawnień. Kolegium podkreśliło, że art. 43 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z. 2018 r. poz. 1600, dalej przywoływana jako: "K.k.") stanowi, że sąd orzekając zakaz określony w art. 42 tej ustawy, nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami. Skarżący zwrócił dokument prawa jazdy Staroście w dniu 30 lipca 2018 r. i Kolegium podzieliło zapatrywanie Organu I instancji, że dzień ten stanowi początek orzeczonego przez Sąd zakazu prowadzenia pojazdów. Natomiast Sąd Najwyższy w orzeczeniu wskazanym w odwołaniu odmówił podjęcia uchwały na zadane pytanie, a tylko uchwała Sądu Najwyższego i to podjęta w składzie siedmiu sędziów ustalałaby zasadę prawną. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na tę decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji Organu I instancji, z uwagi na naruszenie: 1) Przepisów prawa materialnego tj. art. 43 § 2 K.k. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skoro sąd karny nie orzekł o obowiązku zwrotu dokumentu domniemywać należy, że orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje od daty zwrotu dokumentu Staroście, gdy z przepisu wprost wynika, że zakaz obowiązuje od daty uprawomocnienia orzeczenia; 2) Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu i dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w szczególności przez ustalenie, że skoro skarżący zwrócił dokument prawa jazdy w dniu 30 lipca 2018 r., datę tę należy uznać za początek biegu orzeczonego zakazu. Prawidłowa analiza stanu faktycznego sprawy powinna prowadzić do wniosku, że skoro sąd karny nie określił w wyroku początku biegu zakazu, zakaz winien obowiązywać od daty uprawomocnienia się wyroku a nie od daty zawrotu dokumentu prawa jazdy staroście. Organ błędnie ustalił stan faktyczny, a następnie na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego wyciągnął błędny wniosek, że środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 2 lat biegnie od dnia zwrotu prawa jazdy do depozytu Starostwa. Skarżący ponownie powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt I KZP 4/13 którego organ odwoławczy niezasadnie nie uwzględnił w wydanym orzeczeniu. Tymczasem z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały ponieważ stwierdził, iż problem prawny przedstawiony przez Sąd Okręgowy nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego jasno wynika, że źródłem obowiązku zwrotu dokumentu prawa jazdy jest wyrok, a nie decyzja administracyjna. Problem rozpoczęcia biegu okresu został uregulowany w art. 43 § 2 K.k. i zgodnie z tym przepisem środek karny obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, co oznacza, że od tego momentu biegnie okres na jaki go orzeczono. Istnienie wyjątków z art. 43 § 2 i § 3 K.k. potwierdza tylko regułę – bieg okresu orzeczonego środka karnego od uprawomocnienia się orzeczenia. Wyjątki o których mowa w art. 43 K.k. to sytuacje, gdy jest wykonywana kara pozbawienia wolności lub nie zwrócono dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, bowiem Sąd w ogóle nie nałożył na skazanego obowiązku zwrotu dokumentu. W związku z tym, że sąd powszechny wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 43 § 3 K.k. nie nałożył na sprawcę obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami, niemożliwe jest zawieszenie biegu okresu obowiązywania zakazu. W konsekwencji oznacza to, że okres na jaki orzeczono zakaz biegnie nieprzerwanie od uprawomocnienia się orzeczenia. Jeżeli Sąd nie nałożył na skazanego obowiązku zwrotu dokumentu, bieg okresu na jaki zakaz prowadzenia pojazdów orzeczono, rozpoczyna się z dniem uprawomocnienia się wyroku skazującego, a nie z dniem zwrócenia dokumentu. Przeciwna interpretacja prowadziłaby do wydłużenia sankcji karnej na podstawie decyzji administracyjnej. Co więcej, interpretacja zaprezentowana przez Organ prowadziłaby do niemożności wskazania początku biegu terminu w sytuacji, gdyby np. dokument prawa jazdy został przez stronę zgubiony w czasie już po wydaniu orzeczenia przez sąd I instancji. 5. S. K. O. w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, uznając zarzuty podniesione w skardze za bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. 6. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. 7. Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie była decyzja S. K. O. w K. utrzymująca w mocy decyzję Organu I instancji o cofnięciu Skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii [...] Sporną kwestią w sprawie pozostaje data, od której należy liczyć okres biegu omawianego środka karnego. W ocenie Skarżącego okres ten zaczął biec od dnia uprawomocnienia się wyroku karnego orzekającego zakaz. 8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Zgodnie z art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. W myśl art. 182 § 1 i § 2 K.k.w. w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego. Jeżeli skazany prowadził pojazd wykonując pracę zarobkową, o orzeczeniu sąd zawiadamia ponadto pracodawcę, u którego skazany jest zatrudniony. Organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. W myśl art. 33 § 3 K.k. orzekając zakaz określony w art. 42 tej ustawy, tj. zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Uwypuklić w tym miejscu należy, że przepisy art. 182 K.k.w. stanowią normę prawa materialnego jako podstawę do wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami mimo tego, że zostały zamieszczone w akcie prawnym zawierającym przepisy prawa karnego, nienależące do systemu prawa administracyjnego. Przepis ten wskazuje organ administracji właściwy do wykonania wyroku w tym zakresie. Organ administracji wykonując wyrok w tym zakresie jest związany jego treścią i może cofnąć stronie uprawnienie do kierowania pojazdami na ściśle określony w wyroku okres i w tym czasie nie może wydać tych uprawnień. 9. Podkreślić należy, że z norm wyrażonych w art. 182 § 2 K.k.w. w zw. z art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. wynika, że to sąd powszechny, a nie organ administracji orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, ustalając jednocześnie jakiego rodzaju pojazdów zakaz ten dotyczy i dopiero to orzeczenie stanowi podstawę do cofnięcia do ich prowadzenia – w orzeczonym zakresie – przez właściwy organ. Nie budzi wątpliwości, w ocenie Sądu, że organ administracji nie może wobec tego rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd powszechny. Innymi słowy organ nie może pozbawiać skazanego przez sąd powszechny, w stosunku do którego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów w określonym zakresie, uprawnień do kierowania pojazdami w szerszym zakresie niż orzeczono w prawomocnym wyroku sądu powszechnego. 10. Przenosząc powyższe na tę sprawę zauważyć wypada, że Sąd Okręgowy w S., orzekając wobec Skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres dwóch lat, nie orzekł o obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów mechanicznych i wbrew art. 184 K.k.w. nie wskazał daty początkowej biegu okresu wykonania kary zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Jak to wyżej podniesiono, kompetencji sądu do zamieszczenia w wyroku skazującym obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów nie może jednak przejąć organ administracji publicznej wydający decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. 11. Sąd orzekający w sprawie zna stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 czerwca 2013 r. (sygn. akt I KZP 4/13), który wyjaśnił jak należy określać bieg okresu na który orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów w sytuacji, gdy sąd nie zobowiązał skazanego do zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów. Sąd Najwyższy wskazał, że ustawodawca nie wiąże rozpoczęcia biegu okresu na jaki orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, z wydaniem przez starostę decyzji o cofnięciu uprawnień, a ze zwrotem dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów, jeżeli obowiązek taki nałożono na skazanego w wyroku skazującym. Jeżeli natomiast, sąd, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 43 § 3 K.k., nie nałożył na sprawcę obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów, bieg okresu na który orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów, rozpoczyna się z dniem uprawomocnienia się wyroku skazującego. Jednak, co do zasady podzielając stanowisko wyrażone w powyżej przytoczonym postanowieniu SN, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, Organ administracji powinien wystąpić do sądu karnego z wnioskiem o wyjaśnienie orzeczenia zgodnie z art. 13 § 1 K.k.w. Zgodnie bowiem z normą wyrażoną w tym przepisie, organ wykonujący orzeczenie oraz każdy, kogo orzeczenie bezpośrednio dotyczy, może zwrócić się do sądu, który je wydał, o rozstrzygnięcie wątpliwości co do wykonania orzeczenia lub zarzutów co do obliczenia kary. Na postanowienie sądu służy zażalenie. W myśl art. 13 § 3 K.k.w. na postanowienie w przedmiocie określonym w § 1 zażalenie przysługuje również organowi określonemu w art. 2 pkt 5-10 oraz każdemu, kogo orzeczenie bezpośrednio dotyczy. Ponownie podkreślić należy, że w świetle art. 182 K.k.w. organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie. Nie może więc samodzielnie ustalać tego zakresu w sytuacji zaistnienia wątpliwości w tej kwestii. W ocenie Sądu orzekającego, sąd administracyjny także takiej kompetencji nie posiada. 12. Końcowo Sąd wskazuje, iż zakres rozstrzygnięcia nie może wynikać pośrednio z uzasadnienia decyzji, ponieważ nie powinno się rozstrzygać o treści uprawnień i obowiązków strony w osnowie, a w pozostałej części w uzasadnieniu decyzji. W sprawie w uzasadnieniu decyzji Organu I instancji zawarto stwierdzenie, że orzeczony wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych rozpocznie swój bieg po zwrocie dokumentu prawa jazdy organowi. Stwierdzenie to nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. 13. W konsekwencji powyższego uznać należy, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób pozwalający na jej rozstrzygnięcie, jak tego wymagają przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. 14. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zwróci się do sądu karnego o wyjaśnienie wątpliwości co do wykonania orzeczenia, zgodnie z art. 13 § 1 K.k.w. Po uzyskaniu stosownego wyjaśniania w wymienionym trybie, organ w oparciu o pełne akta administracyjne wyda rozstrzygnięcie w postępowaniu administracyjnym. 15. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną w I instancji. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku wydano na podstawie art. 200 tej ustawy. Zasądzone od organu koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie [...]zł, opłatę od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł, oraz wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.).