II SA/Sz 1155/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Burmistrz [...] w oparciu o przepisy art. 104, art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5 pkt 2, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 3, ust. 3a,3b, ust. 4, art. 26 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r .Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2008 r. Nr 223, poz. 1456) odmówił D.S. przyznania świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością opieki nad mężem J.S. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż w przedmiotowej sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ J.S. jako osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem D.S. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że mąż od roku [...] ciężko choruje, nie jest w stanie sam funkcjonować i wymaga stałej opieki. Dodatkowo skarżąca wskazała, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. uznał przepisy o świadczeniach rodzinnych wykluczające możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pozostającą w związku małżeńskim za niekonstytucyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, ojcu oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odnośnie powołanego przez skarżącą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to powyższe orzeczenie wydaje w sprawie świadczeń rodzinnych z dnia 1.10.2010 r., sygn. S1/10 dotyczyło rozważenia wprowadzenia do ustawy zasady, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby jest również osobą niepełnosprawną, a opiekunami ich obojga jest dziecko. Od powyższej decyzji D.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu ponownie wskazała, że stan zdrowia jej męża uniemożliwia mu samodzielną egzystencję oraz wymaga opieki [...]. W celu sprawowania opieki nad mężem skarżąca zmuszona była do rezygnacji z dalszej kariery zawodowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a). Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje ; 1/ matce albo ojcu, 2/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności, 3/ opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według tego przepisu świadczenia te nie przysługują jeżeli: 1/ osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2/ osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno –wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3/ osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4/ osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; 5/ na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granica do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przytoczony powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a (w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania przez organ odwoławczy, z dniem 14.10.2011 r. przepis ten został zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r., Dz. U. Nr 205, poz. 1212) przewidywał, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy w pierwotnym brzmieniu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował zapis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku w art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w dacie orzekania przez organy w niniejszej sprawie przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka. Powyższa nowelizacja nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt S 1/10 wskazywał, że literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy jest niedostosowane do aktualnych zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Poszerzenie zakresu podmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego nie znalazło jednak odzwierciedlenia w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach, który w dalszym ciągu jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymienia pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Zatem z uwagi na to, że na dzień orzekania zarówno przez organ I instancji, jak i organ odwoławczy pozostawanie w związku małżeńskim stanowiło negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należało uznać, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W tym stanie rzeczy wniesiona skarga nie może odnieść skutków i orzeczono po myśli art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.