II SA/Sz 1162/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat M. M.-W. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych, obejmujące należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pismem z dnia [...] r. A. T. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o zasiłek celowy na ubranie jesienno-zimowe. Nadto w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego, w dniu [...] r., wniósł o zasiłek na dopłatę do czynszu i zakup środków czystości oraz higieny osobistej. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz.182 ze zm.), przyznał A. T. zasiłek celowy w łącznej wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie do: - zakupu ciepłego obuwia, ocieplanej kurtki, 2 par kalesonów, 2 podkoszulek, skarpetek, 2 par ciepłych spodni, 2 par ciepłych koszul, ciepłego szalika, 2 par rękawiczek i 2 swetrów na zimę w kwocie [...] zł, - opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, zimną wodę, CO w łącznej wysokości [...] zł (płatność w trzech ratach po [...] zł miesięcznie w miesiącach [...] - zakupu środków czystości i higieny osobistej w łącznej wysokości [...] zł (płatność w trzech ratach po [...] zł miesięcznie w miesiącach [...] ). Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ I instancji ustalił, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód, na który składają się zasiłek pielęgnacyjny ([...] zł) i zasiłek stały ([...] zł), wynosi [...] zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł. A zatem spełnia on warunki do przyznania zasiłku celowego, określone w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto organ dodał, że środki finansowe jakimi dysponuje są ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy stale wzrasta, stąd wielkość świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających, określone w ustawie, kryterium dochodowe. W związku z powyższym nie wszystkie, nawet uzasadnione i niezbędne potrzeby, mogą być zaspokojone w całości. W [...] r. na zasiłki celowe i specjalne celowe organ wydatkował kwotę [...] zł, a liczba rodzin uprawnionych do tych świadczeń wynosiła [...], a więc średnia wysokość świadczeń wynosiła [...] zł miesięcznie. W bieżącym [...] r. na realizację zasiłków organ dysponuje kwotą [...] zł, zaś przewidywana liczba osób uprawnionych utrzyma się na takim samym poziomie. Od decyzji tej A. T. odwołał się zarzucając, że "została wydana z bezwzględnym nar. prawa materialnego jest to jawny, uporczywy przejaw łamania Praw Człowieka i współżycia Społecznego.". Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest również świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że właściwe w sprawie organy dysponują pewną dozą samodzielności w określeniu stopnia zaspokojenia zgłoszonej przez stronę potrzeby bytowej, przy uwzględnieniu ogólnych celów i zadań pomocy społecznej, w tym że ma stanowić dla osób potrzebujących wsparcie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza jednak, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Nadto udzielona pomoc w dużej mierze zależy od możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej. Z ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, iż A. T. mieszka z matką i bratem, prowadząc osobne gospodarstwo domowe. Mieszkanie jest własnością matki i odwołujący nie korzysta z dodatku mieszkaniowego. Strona dopłaca do opłat za mieszkanie kwotę [...] zł. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Na dochód odwołującego składa się: zasiłek stały w kwocie [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Orzeczeniem z dnia [...] r. znak: [...] Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył A. T. znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia [...] r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż pomoc nie zawsze zostanie przyznana w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o świadczenie. Organy pomocy społecznej, bowiem dysponując ograniczonymi środkami finansowymi muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o pomoc oraz cel tej pomocy, ale także uwzględniać potrzeby innych osób ubiegających się świadczenia. Nadto Kolegium podkreśliło, że strona często korzysta z pomocy społecznej, permanentnie otrzymuje liczne zasiłki celowe. Okoliczność tę potwierdzają również inne sprawy zawisłe przed Kolegium, z których wynika, że organ i instancji nie odmawia stronie pomocy, tyle, że nie zawsze uwzględniają zgłaszane żądania w pełnej wysokości. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Według skarżący decyzja została wydana z naruszeniem prawa przez SKO. Skarżący przestawił swoją sytuację zdrowotną i życiową i stwierdził, że: "należy mi się pomoc bez łaski na innych podstawach i zasadach że nie ma pieniędzy to nie jest tłumaczenie nie zgadzam się na sumę [...] zł". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015 r., ustanowiony z urzędu pełnomocnik, poparł skargę i podkreślił, że decyzja wydana w przedmiocie przyznania zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, nie powinna być jednak oparta na całkowitej dowolności organu. Nadto wskazał, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, co uniemożliwia mu poprawę swojej sytuacji życiowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie może przy tym orzec o przyznaniu lub zmianie wysokości wnioskowanego świadczenia, np. zasiłku celowego, bowiem nie zastępuje on w realizacji tego rodzaju zadań organów administracji publicznej. Przyznane skarżącemu świadczenie zostało oparte na przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) - dalej zwaną "ustawą". Ustawa określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1), przy tym za dochód nakazuje rozumieć sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3) do których nie wlicza się składników wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy. Prawidłowo organy ustaliły, że dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosi [...] zł, a więc nie przekracza obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawnia do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ww. ustawy o pomocy społecznej. Powyższy przepis stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności lub leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy. Należy w tym miejscu podkreślić, że charakter uznaniowy decyzji, powoduje że organ rozpatrujący może decydować o wysokości przyznanej kwoty pieniężnej (oczywiście w granicach zakreślonych ww. przepisami ustawy). Powyższe oznacza również, że sąd administracyjny nie będąc uprawnionym do badania merytorycznej zasadności (celowości) kwestionowanej decyzji, może kontrolować jej zgodność z przepisami postępowania (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 426/08, opubl. w Lex 504718). Dodatkowo wskazać należy, że w przypadku decyzji uznaniowej, stan faktyczny sprawy musi być ustalony w sposób bezsporny, a uzasadnienie decyzji musi przedstawiać przyczyny przyznania zasiłku w określonej wysokości. Organ ma się przy tym także kierować ogólnymi zasadami przyznawania przedmiotowej pomocy (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt I OSK 58/07, opubl. w Lex nr 376839). Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma również powinność kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej zwaną "K.p.a.", jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. Organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Nie można postawić im zarzutu naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7, 9, 10, 77, 81 K.p.a.) tylko z tego powodu, że przyznana skarżącemu pomocy jest w wysokości innej niż przez stronę oczekiwanej. Trudna sytuacja materialna skarżącego jest bezsporna i żaden z organów, ani Sąd jej nie kwestionuje. Bez wątpienia wysokość osiąganego dochodu wnioskodawcy, spełnia ustawowe kryterium dochodowe, skoro dochód ten wynosił [...] zł. Wysokość tego dochodu skarżący nie kwestionuje. Potwierdza go także protokół z aktualizacji wywiadu środowiskowego podpisany przez wnioskodawcę. Sytuacja w jakiej znalazł się skarżący uprawniała go do przyznania zasiłku celowego i został on przyznany w łącznej wysokości [...] zł i to w sytuacji, gdy średnia kwota w przeliczeniu na jedną osobę, której przyznano pomoc, wynosiła [...] zł. Skarżący otrzymał zatem pomoc w wysokości stanowiącej dziewięciokrotność średniej kwoty przeznaczonej na pomoc dla ubiegających się i już choćby z tego względu nie sposób uznać, iż został on potraktowany gorzej niż inne osoby ubiegające się o pomoc społeczną, którym się ona również należała. Sąd podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli mieści się to w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia warunkowana jest posiadanymi środkami pieniężnymi. Posiadane środki finansowe Ośrodka, przy rosnącej ilości składanych podań, uniemożliwiają całkowite zaspokojenie nawet tych uzasadnionych i niezbędnych potrzeb osób ubiegających się o środki pieniężne z pomocy społecznej. Z tych też względów wielkość przyznanego świadczenia była limitowana. Organ przyznający zasiłek celowy brał pod uwagę realne możliwości wypłaty świadczenia, wynikające z aktualnych okoliczności, czyli warunków na dzień złożenia wniosku, tj. wysokość posiadanych środków, ilość osób podlegających pomocy oraz zakres ich potrzeb. Argumentacja organów obu instancji była w tej mierze prawidłowa, nie można im zarzucić, iż kierowały się w tej sprawie dowolnością. Dodać także należy, że Ośrodek zabezpiecza potrzeby obligatoryjne, podstawowe, w tym także podstawowe potrzeby skarżącego. Wypłacane świadczenia mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system opieki społecznej. Reasumując, należy stwierdzić, że kontrola legalności uznaniowego rozstrzygnięcia podjętego w indywidualnej sprawie, jak również poprzedzającego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji nie wskazała na wystąpienie naruszenia prawa procesowego, czy też naruszenia granic uznania administracyjnego, wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Materiał dowodowy w sprawie został zebrany i oceniony w sposób prawidłowy, a podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Decyzje te spełniają wymogi pełnego uzasadnienia w kontekście wymogów, określonych w art. 107 § 3 K.p.a., bowiem w wystarczający sposób wyjaśniono wszystkie okoliczności faktyczne oraz zbadano i rozważono w sposób wyczerpujący wszystkie przesłanki przemawiających za zajętym stanowiskiem zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że niniejsza skarga jest niezasadna i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.