II SA/Sz 1183/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] Wójt Gminy B., po rozpoznaniu wniosku L. P. (dalej "strona", "skarżąca"), złożonego dnia 6 sierpnia 2021 r., odmówił ww. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Organ I instancji rozstrzygnięcie uzasadnił okolicznością nieposiadania przez osobę podlegającą opiece orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "u.ś.r.". Strona odwołała się od powyższej decyzji wskazując, że powinna otrzymać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne jak wcześniej tj. do czasu rozstrzygnięcia jej odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. przez Sąd Rejonowy w K.. Strona zarzuciła także niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wyjaśniło, że wynikające z tego przepisu przesłanki muszą zostać spełnione łącznie. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest by osoba wymagająca opieki legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z wymienionym w cyt. wyżej przepisie wskazaniami. Organ II instancji odwołując się do literatury przedmiotu wskazał, że organ właściwy w sprawach świadczeń rodzinnych winien w odniesieniu do osoby, która wymaga opieki, dysponować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. bądź orzeczeniem, w którym zaznaczone jest, że wymagana jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z wyżej wymienionych wskazań orzeczenia o niepełnosprawności skutkuje przyjęciem, że warunek po stronie osoby wymagającej opieki nie został spełniony. Organ odwoławczy ustalił na podstawie akt sprawy, iż osoba wymagająca opieki, syn wnioskodawczyni - A. P. legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...], utrzymującym w mocy orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2020 r., znak: [...] ([...]), zaliczającym go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 6 listopada 2022 r. Jak wynika z orzeczenia ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 września 2020 r., a więc od 16 roku życia. Nadto syn wnioskodawczyni nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8 orzeczenia) oraz nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia). Kolegium na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaliło, iż osoba wymagająca opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami z art. 17 ust. 1 u.ś.r. A wobec tego niespełniona została jedna z kluczowych przesłanek warunkujących prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem organ pomocy społecznej nie mógł postąpić inaczej, niż odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji wyjaśnił również skarżącej, iż art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) - dalej "u.s.r.cov.", reguluje kwestie przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności, orzeczenia o stopniu niepełnoprawności, którego ważność upływa w stanie epidemii COVID-19 w okresie od 08.03.2020 r., bez warunku złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie nowego orzeczenia. Ustawodawca określił w nim umowną datę końcową obowiązywania przedłużonej z mocy prawa ważności orzeczenia o niepełnosprawności/orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jako dzień wydania nowego orzeczenia. Według Kolegium przedłużenie w trybie art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov., okresu ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego na czas określony obligowało organ pomocy społecznej do przedłużenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na ten sam okres, czyli do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego, w formie decyzji administracyjnej wydanej z urzędu na podstawie art. 15h ust. 4 u.s.r.cov., bez konieczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji, o czym jest mowa w art. 15h ust. 5 u.s.r.cov. Co też organ uczynił w decyzji z dnia 17 listopada 2020 r. w stosunku do orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 31 lipca 2017 r. Jednakże teraz, jak zaznaczył organ odwoławczy, po wydaniu już nowego orzeczenia przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. (orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), które jest ostateczne w administracyjnym toku instancji, nie ma prawnej możliwości przedłużenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym na czas trwania procesu sądowego (rozpatrywania odwołania przed Sądem Rejonowym), ponieważ osoba wymagająca opieki ma tylko umiarkowany stopień niepełnosprawności a nie znaczny, który to otwiera drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto, w ocenie Kolegium, organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwestionując prawidłowość uzasadnienia i procedowania w sprawie. Zarzuciła organowi bezczynność oraz przewlekłość w załatwieniu sprawy jak i ignorowanie potrzeb rodziny. Podkreśliła, że instytucje, które mają wspierać i pomagać rodzinie, dotkniętej chorobami w rzeczywistości przyczyniają się do utraty życia i zdrowia oraz pozbawiają godności. Zaznaczyła, że rodzina znajduje się w ciężkiej sytuacji ,w tym z uwagi na chorobę męża oraz niepełnoprawność syna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Skarżąca, pomimo doręczenia przez Sąd odpisu odpowiedzi na skargę ze wskazaniem, że organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i przytoczeniem podstaw prawnych, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Żądania takiego nie sformułował również ustanowiony dla skarżącej z urzędu pełnomocnik, który w piśmie z dnia 28 marca 2022 r. uzupełnił skargę o wniosek o dopuszczenie przez WSA w Szczecinie dowodu z akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w K. oznaczonej sygnaturą akt: [...] [...] na okoliczność ustalenia, że orzeczenie stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało zaskarżone do Sądu i nie jest prawomocne, a na podstawie art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.), dalej "k.p.c.", orzeczenie prawomocne, o którym mowa w tym przepisie, wiąże inne sądy. Według radcy prawnego świadczenie pielęgnacyjne powinno być wypłacane skarżącej do czasu rozstrzygnięcia jej odwołania przez Sąd Rejonowego w K., czyli rozstrzygnięcia kwestii niepełnosprawności w zakresie niezbędnym do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z treści art. 477 indeks 14 § 2 k.p.c. Do tego czasu skarżąca powinna pobierać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie poprzedniej decyzji i wyroków sądów. Ponadto zarzucił Kolegium naruszenie art. 15 h ust. 1 u.s.r.cov. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że użyty w tym przepisie zwrot "nie dłużej jednak niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" nie dotyczy orzeczenia prawomocnego. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana w trybie uproszczonym, według powyższego kryterium wykazała, że akt ten nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczności jego uchylenia. Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na nielegitymowanie się przez osobę wymagająca opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym to przepisem: 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powyższego przepisu wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy ziściły się przesłanki konieczne do jego przyznania. Do tych przesłanek należy przede wszystkim posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności z jednym ze wskazań wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wypełnienie tego wymogu stanowi zatem warunek konieczny dla możliwości ustalenia przez organy pomocy społecznej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji niespełnienie wskazanego wymogu wyłącza bezwzględnie i niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, przyznanie wnioskowanego świadczenia. Dlatego skoro skarżąca we wniosku o świadczenie w stosunku do osoby wymagającej opieki takiego orzeczenia nie przedłożyła, to na gruncie rozpoznawanej sprawy trafnie, według Sądu, organy uznały, że w przypadku skarżącej zasadna była odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że - jak trafnie zauważył organ odwoławczy - decyzje wydawane w oparciu o powyższy przepis należy zaliczyć do aktów związanych, tj. takich, które nie pozostawiają organowi wyboru rozstrzygnięcia. W przypadku bowiem spełnienia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ zobligowany jest do uwzględnienia zgłoszonego w tym zakresie żądania, zaś w przypadku stwierdzenia niewystąpienia którejkolwiek z przesłanek ustawowych - do odmowy pozytywnego załatwienia wniosku. Orzekanie w tej mierze nie ma więc charakteru uznaniowego. Skoro na gruncie niniejszej sprawy syn skarżącej nie legitymuje się wskazanym przez ustawodawcę orzeczeniem, zatem decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego znajdowała oparcie w przepisach prawa. Wobec zamieszczonego w uzupełnieniu skargi wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów z akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w K. należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. regułą jest rozpoznawanie sprawy sądowoadministracyjnej na podstawie akt administracyjnych sprawy. Ww. przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. jako odstępstwo od tej reguły nie może być jednak stosowany rozszerzająco. Sąd w realiach niniejszej sprawy nie znalazł podstaw do jego zastosowania albowiem uznał, iż okoliczności które zamierza wykazać strona poprzez gromadzenie dodatkowej dokumentacji przez Sąd, nie mają istotnego znaczenia dla sprawy w tym znaczeniu, że odnoszą się do zdarzenia przyszłego i niepewnego co do wyniku, a cytowany w skardze art. 356 § 1 k.p.c. mówi wyraźnie o orzeczeniu prawomocnym (sądu), który co do orzeczenia z dnia [...] grudnia 2020 r. wojewódzkiego organu orzeczniczego, utrzymującego w mocy orzeczenie je poprzedzające z dnia [...] listopada 2020 r. nie zostało, jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, wydane. Skarżąca nie wskazała też żadnych okoliczności z powodu których, skoro uznawała wnioskowane dokumenty za istotne w sprawie, nie zgłosiła stosownych wniosków dowodowych na etapie postępowania administracyjnego. Z przedstawionych przyczyn brak było podstaw do przeprowadzenia dowodu z dokumentów wskazanych przez stronę skarżącą. Zarazem za bezzasadny należało uznać, sformułowany w uzupełnieniu skargi, zarzut naruszenia art. 15 h ust. 1 u.s.r.cov. w sytuacji, gdy nie był on podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć i dotyczył orzeczenia wydanego do dnia [...] września 2020 r. (decyzja z dnia [...] listopada 2020 r., wydana w odrębnym postępowaniu administracyjnym i niezaskarżona przez stronę), a nie orzeczenia wydanego do dnia [...] listopada 2022 r., które było podstawą wydania zaskarżonych w rozpoznawanej sprawie decyzji. Ponadto zaznaczyć należy, że wbrew argumentacji strony skarżącej orzeczenie zaskarżone do sądu powszechnego nie mogło być podstawą dla organu administracji do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro stwierdza umiarkowany stopień niepełnosprawności bez konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle treści uzupełnienia zarzutów skargi trzeba ponadto mieć na względzie to, jaki wpływ na orzeczenie wojewódzkiego organu orzeczniczego będzie miał wyrok wydany przez sąd rejonowy. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z racji jego wydania w trybie odwoławczym posiadało od razu przymiot ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., lecz ze względu na jego zaskarżenie do sądu nie zyskało jeszcze wówczas atrybutu prawomocności. Orzeczenie to, z uwzględnieniem zmiany dotyczącej stopnia niepełnosprawności z umiarkowanego na spodziewany bądź na umiarkowany łącznie ze wskazaniami, stanie się prawomocne dopiero wraz z uprawomocnieniem się wyroku właściwego sądu rejonowego, wydanego w następstwie rozpatrzenia odwołania wniesionego do tego Sądu. Zgodnie z art. 477 indeks 14 § 2 k.p.c. w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty spraw. Zatem wyrok sądu rejonowego, który zostanie wydany po rozpatrzeniu odwołania nie zastąpi orzeczenia organu wojewódzkiego, lecz jedynie je zmieni w zakresie stopnia niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1291/19). W tym miejscu należy również wskazać, że na gruncie art. 24 ust. 2a u.ś.r., prawo do świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, o ile wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia, a zatem bez względu na datę prawomocności tego orzeczenia. Nie mogły również odnieść zamierzonego skutku zarzuty bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, bowiem kwestie te nie mają wpływu na poprawność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Nadto wyjaśnienia wymaga, że do kontroli sprawności postępowania administracyjnego służy inny środek prawny, tj. skarga na bezczynność i przewlekłość postępowania. Podsumowując, w ocenie Sądu, organy należycie wyjaśniły sprawę i uwzględniły wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, jak i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa materialnego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych przez nie decyzji. Sąd również z urzędu nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji jak i ją poprzedzającej. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).