II SA/Sz 1196/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. i W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a: oddalić wniosek A.K. i W.K. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. opisaną w sentencji decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji nakazującą im rozbiórkę obiektu tymczasowego – obiekt nr [...] – domek holenderski o wymiarach w rzucie 3,03m x 8,80m na działce nr [...], obręb [...], zlokalizowany bez zezwolenia właściwego organu. W skardze zawarli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W wykonaniu wezwania Sądu zobowiązującego do usunięcia braku formalnego złożonego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF, skarżący w zakreślonym terminie nadesłali dwa odrębne formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę, że wnioski o przyznanie prawa pomocy złożone przez małżonków, zawierają identyczne żądanie i uzasadnienie, a koszty w przedmiotowej sprawie ponoszone są solidarnie przez skarżących rozpoznano je jako jeden wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku skarżący podali, że nie stać ich na poniesienie kosztów wpisu od wniesionych skarg wynoszących łącznie [...] zł (w niniejszej sprawie [...]zł), ponieważ tyle nie zarabiają. Na ich utrzymaniu pozostaje córka, która jest uczennicą gimnazjum. Skarżący są właścicielami działek położonych w [...] o powierzchni [...] oraz w działki [...] o powierzchni [...] i domu o powierzchni [...] i pola ornego o powierzchni [...]. Ponadto małżeństwo posiada samochód osobowy [...], nr rej. [...] o wartości [...] zł, [...] o wartości [...] zł oraz [...] o wartości [...]zł. Roczny dochód z prowadzonej przez każdego ze skarżących działalności gospodarczej wynosi [...] zł, natomiast miesięczne wydatki ponoszone z tytułu opłat za wodę, prąd gaz stanowi kwota ok. [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawców, referendarz sądowy zobowiązał strony do przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - dowodów potwierdzających wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków z tego okresu, - wyciągów z zestawieniem operacji bankowych z posiadanego/ych kont/a bankowego/ych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości z rok 2016, - oświadczenia jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi W.K. oraz przedłożenie dokumentów związanych z jej prowadzeniem za ostatnie półrocze (np. raporty kasowe, księga przychodów i rozchodów itp.). Jeżeli w celu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący wynajmuje np. lokal, to przedłożenie umowy potwierdzającej powyższy fakt, - oświadczenia jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi A.K. W przypadku wynajmu domków letniskowych przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodu uzyskanego z ich wynajmu. Jednocześnie referendarz sądowy poinformował, ze wykonanie zobowiązania przez jednego z małżonków zwalnia z tego obowiązku drugiego małżonka. Skarżący żądanych dokumentów nie nadesłali. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy skarżącym wymienionych w art. 246 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którą, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem sądowym) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13). W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. A.K. i W.K. nie wykazali bowiem, że spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, z uwagi na podnoszone we wniosku okoliczności, z których wynika, że prowadzą działalności gospodarcze, dysponują zarówno majątkiem nieruchomym (dom, działki) jak i ruchomym (samochody osobowe) zostali wezwani do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących ich sytuacji materialnej. Powyższe miało na celu ustalenie ich rzeczywistego dochodu z prowadzonych działalności gospodarczych i zestawienie go z miesięcznymi kosztami niezbędnego utrzymania. Niewykonanie zobowiązania referendarza sądowego uniemożliwiło dokonanie powyższego zestawienia, a tym samym ocenę, czy wnioskodawcy spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielili odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania referendarza sądowego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy również pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających podnoszoną przez skarżących trudną sytuację finansową. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.