II SA/Sz 12/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Połczyna-Zdroju z dnia 22 sierpnia 2024 r. nr [...]. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2024 r. nr 5101-1823/06-2 Burmistrz Połczyna-Zdroju (dalej jako: organ I instancji) uchylił z dniem 1 września 2018 r. decyzję własną nr 5101-1823/06-1 z dnia 17 maja 2007 r. w sprawie przyznania B. S. (dalej przywoływany jako: "strona", "skarżący") zasiłku pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji uzasadnił okolicznością wynikającą z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mianowicie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W dniu 5 września 2024 r. skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji. Wskazał, że nie wiedział, że uzyskanie dodatku pielęgnacyjnego trzeba zgłosić, a obecnie będzie musiał zwrócić, po potrąceniach ze świadczeń z ZUS, kwotę prawie [...] zł. Odwołujący powołał się na trudną sytuację zdrowotna i finansową. Wyjaśnił, że dwukrotnie przeszedł nowotwór ślinianki, nowotwór jelita grubego, a potem dwa udary. Ma problem z przełykaniem i z chodzeniem - porusza się przy pomocy balkonika. Utrzymuje się z emerytury wraz z dodatkiem w łącznej kwocie [...]zł. Ponosi opłaty za mieszkanie około [...] zł, [...] zł kosztują leki, a na życie niewiele mu pozostaje. Przy obniżeniu tego dochodu nie będzie miał za co żyć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia 25 listopada nr SKO.4111.1847.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) oraz art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej jako: "u.ś.r."), orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy zacytował treść przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 17 maja 2007 r. nr 5101- 1823/06-1 przyznał stronie zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 28 lutego 2028 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W decyzji tej organ zawarł pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, w pouczeniu tym organ wytłuścił tzw. grubą czcionką informację, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, stwierdzić zatem należy, że strona była właściwie pouczona o powyższej okoliczności. Kolegium podało dalej, że w dniu 24 lipca 2024 r. organ I instancji, na własny wniosek, pozyskał informację z ZUS I Oddziału w Poznaniu (sygn. sprawy [...]), że strona pobiera dodatek pielęgnacyjny od 1 września 2018 r. do nadal (przyznany do 30 kwietnia 2027 r.). Wobec powyższego organ I instancji, pismem z dnia 6 sierpnia 2024 r. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w celu zweryfikowania uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego mu decyzją z dnia 17 maja 2007 r. nr [...]. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji słusznie i zgodnie z obowiązującymi przepisami wydał zaskarżoną decyzję. W myśl bowiem art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, słusznie zatem organ I instancji uchylił decyzję przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny, bowiem począwszy od dnia przyznania stronie prawa do dodatku pielęgnacyjnego nie przysługuje mu prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 7 ww. ustawy osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Kolegium wskazało, że strona może skorzystać z ulgi w spłacie powyższych zobowiązań. Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że rozumie rozgoryczenie strony, jednakże zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z zasady tej wynika, że organy administracji publicznej, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji obowiązane są przestrzegać prawa. Nie mają także możliwości, nawet w przypadku pełnego zrozumienia sytuacji materialnej, bytowej, czy zdrowotnej strony orzekać ponad granicami ustanowionego prawa. Niezadowolony z treści rozstrzygnięcia skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako niezgodnych ze stanem faktycznym i prawnym, a także z szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w jego przypadku powołany przez organ art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien mieć zastosowania, bowiem w momencie przyznania mu dodatku pielęgnacyjnego, tj. w dniu 1 września 2018 r. przyznany miał zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 28 lutego 2028 r. Wobec powyższego nie można uznać, że pobierał go niezgodnie z przepisami prawa. To MGOPS i ZUS doprowadziły do sytuacji zbiegu świadczeń bez jego winy. Skarżący podkreślił, że ze względu na stan zdrowia – częste operacje i pobyty w szpitalu nie jest w stanie prawidłowo rozpoznać stanu prawnego w tej kwestii. Dlaczego dopiero 24 lipca 2024 r., tj. po sześciu latach organ I instancji pozyskał informację z ZUS w tej sprawie, skoro miał ze skarżącym częsty kontakt. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 -, dalej jako: " p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Wyjaśnić ponadto należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, na mocy którego organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest decyzją konstytutywną i ma skutek ex nunc, tj. od chwili obecnej (por. przykładowo wyroki NSA: z 16 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1280/12; z 27 września 2017 r., sygn. akt I OSK 196/16). Oznacza to, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. uprawnia właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o zmianie lub utracie świadczenia rodzinnego, bądź też okresu, na jaki to świadczenie zostało przyznane, jednak z zastrzeżeniem, że takie działanie jest możliwe jedynie ze skutkiem na przyszłość. W niniejszej sprawie organy obu instancji naruszyły art. 32 ust. 1 u.ś.r. w zakresie w jakim decyzją orzeczono o zmianie decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym. Jak wynika z akt sprawy na mocy ostatecznej decyzji Burmistrza Połczyna-Zdrój z dniem 1 września 2018 r. przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Jednakże jak już wskazano uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość. Powinna ona zatem wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast w stosunku do wcześniejszego okresu, winna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia. Powyższy pogląd został również wyrażony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w decyzji, która została poddana kontroli sądu w sprawie II SA/Łd 409/24. Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.