II SA/Sz 1203/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 października 2013 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata Z. K. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. po rozpatrzeniu odwołania B.P., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] odmawiającą przyznania odwołującej się pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji, że wnioskiem z dnia [...]r. B.P. zwróciła się o pomoc finansową na zakup leków, żywności i obuwia dla siebie i syna P.P. Organ I instancji w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...]r. oraz na podstawie zebranych dowodów stwierdził, że deklarowany dochód rodziny B.P. w postaci renty ZUS wynosi ogółem [...]zł i przekracza kryterium dochodowe, które w przypadku rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł. W dniu [...]r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P.P., utrzymuje się z renty, oraz, że nie posiada żadnych innych dochodów. Na dwukrotne wezwania dotyczące konieczności złożenia oświadczenia o swojej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, P.P. nie odpowiedział, ani nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym celem poinformowania o ewentualnych przeszkodach uniemożliwiających mu przybycie. Pismem z dnia [...]r. Spółdzielnia Mieszkaniowa poinformowała organ I instancji, że w czerwcu 2012 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, syn wnioskodawczyni P.P. dokonał wpłat na poczet czynszu na łączną kwotę [...]zł, tj. kwotę przewyższającą deklarowany przez wnioskodawczynię miesięczny dochód rodziny wynoszący [...]zł. Ponadto, w czerwcu 2012 r. dokonano również wpłaty za dostawę energii elektrycznej do mieszkania wnioskodawczyni na łączną kwotę [...]zł. Ogólna kwota dokonanych wpłat tytułem czynszu i energii elektrycznej w czerwcu 2012 r. wyniosła zatem [...]zł. W tej sytuacji organ I instancji nie dał wiary oświadczeniom wnioskodawczyni dotyczącym wysokości i źródła posiadanego dochodu. Ustalenia organu jednoznacznie wskazywały na dysproporcję pomiędzy deklarowanymi dochodami a dokonanymi opłatami. Dysproporcja ta wskazywała na to, że rodzina B.P. uzyskiwała wyższe dochody niż podane w złożonych oświadczeniach, pochodzące z nieznanych organowi źródeł. Z tego powodu organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni ma możliwość zaspokojenia bieżących potrzeb, w tym pokrycia opłat mieszkaniowych, zakupu żywności, obuwia, środków czystości i leków. Poza tym, organ I instancji ustalił, że w mieszkaniu wnioskodawczyni od dnia [...] r. do [...]r. zameldowana była osoba nieznana organowi tj. R.C., zatem istniało prawdopodobieństwo, że osoba ta była sublokatorem i z tego powodu wnioskodawczyni osiągała dochód, którego nie ujawniła. Ponadto, z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...]r. wynikało, że drugi syn skarżącej, P.P. w czerwcu 2012 r. wpłacił [...]zł na poczet czynszu mieszkaniowego. Syn P. nie mieszka z wnioskodawczynią, ale jest osobą, którą obciąża obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej. Zatem skarżąca samodzielnie, przy pomocy rodziny, stworzyła sobie możliwość zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaspokajanie potrzeb ze środków pomocy społecznej powinno być w pierwszej kolejności ukierunkowane na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość, bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. Specjalny zasiłek celowy, który jest świadczeniem nie podlegającym zwrotowi zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany osobie lub rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Szczególnie uzasadnione przypadki muszą wyraźnie odbiegać od sytuacji osób kwalifikujących się ze względu na uzyskiwany dochód do otrzymania pomocy. Warunkiem uzyskania specjalnego zasiłku celowego jest wystąpienie przypadku szczególnego, a sytuacja taka w przypadku wnioskodawczyni nie miała miejsca. Za przypadek szczególnie uzasadniony może być uznana sytuacja występująca okazjonalnie, która powstała w wyniku zbiegu niefortunnych zdarzeń, wykraczających poza granice ludzkiej zapobiegliwości. Tymczasem sytuacja materialna i zdrowotna rodziny wnioskodawczyni nie odcina się w drastyczny sposób od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. Organ odwoławczy zauważył w uzasadnieniu decyzji, że orzeczeniem lekarskim z dnia [...]r. B.P. zaliczona została do I grupy inwalidzkiej na stałe. Z tego tytułu pobiera świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...]zł. Z oświadczenia strony wynika, że jest to jedyny dochód rodziny. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, które przy dwuosobowym gospodarstwie domowym wynosi [...]. W oparciu o art. 41 pkt 1 ww. ustawy, w takiej sytuacji osobie lub rodzinie może być przyznany specjalny zasiłek celowy, ale pod warunkiem wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Przepis ten ma charakter uznaniowy, co oznacza, że w razie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku pomoc może, ale nie musi być przyznana. Udzielona pomoc w dużej mierze zależy od możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej. Przy czym ma tutaj zastosowanie zasada określona w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którą, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego powinny być poprzedzone rzetelnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy zwłaszcza co do niezbędnych potrzeb wnioskodawcy oraz własnych możliwości zaspokojenia tych potrzeb. Decyzje wydawane w tym trybie powinny zawierać wyczerpujące uzasadnienie faktyczne. Organ I instancji szczegółowo wyjaśnił swoje stanowisko w sprawie. Przedstawił motywy którymi się kierował odmawiając stronie przyznania pomocy. Zarówno z treści decyzji organu I instancji jak i z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawczyni wraz z synem P. bardzo utrudniała współpracę z pracownikami socjalnymi poprzez nie wywiązywanie się z ustaleń, nie stawianie się w ustalonych terminach spotkań, nie dostarczanie żądanych przez organ dokumentów. Ponadto, z dokumentów zgromadzonych przez organ I instancji wynikało, że wpłaty dokonane na poczet czynszu znacznie przewyższały deklarowany dochód, co kazało przypuszczać, że strona nie wskazała wszystkich źródeł dochodu. Ponadto, w mieszkaniu wnioskodawczyni była zameldowana dodatkowa osoba, co również mogło oznaczać dodatkowy dochód strony. Odwołująca się posiada własny dochód przekraczający ustawowe kryterium, nie pozostaje zatem bez środków do życia i jest w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby, w tym zakup leków, żywności czy obuwia. Z uwagi na dużą liczbę osób spełniających warunki do przyznania pomocy społecznej, pomoc ta musi być racjonowana, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej. Ponieważ decyzja organu I instancji nie naruszała przepisów ustawy o pomocy społecznej i odpowiadała wymogom art. 107 § 3 K.p.a., organ odwoławczy utrzymał ją w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję B.P. wskazała, że jest ona dla niej i jej syna bardzo krzywdząca, a organy rozpoznające sprawę nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności, m. in. tej, na jakiej zasadzie był zameldowany R.C. w mieszkaniu skarżącej, ani skąd skarżąca i jej synowie mieli środki na opłacenie czynszu i energii elektrycznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wyjaśniło, że organy orzekające w sprawie ustaliły, kto dokonał wpłat na poczet czynszu mieszkaniowego. Na rozprawie w dniu 4 października 2013 r. pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu oświadczył, że popiera skargę, a zaskarżona decyzja narusza art. 41 ustawy o pomocy społecznej bowiem przypadek skarżącej należało uznać za przypadek szczególny uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania B.P. specjalnego zasiłku celowego na zakup leków, żywności i obuwia. Materialnoprawną podstawą tej decyzji jest art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej – zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P., a łączny dochód w rodzinie wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł. Zatem organy zasadnie przyjęły, że wniosek skarżącej można by uwzględnić jedynie wówczas, gdyby uznać, że skarżąca znalazła się w tak szczególnie trudnej sytuacji, że mimo przekroczenia kryterium dochodowego, udzielenie jej pomocy materialnej było niezbędne. Organy obu instancji prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do skarżącej, nie zaszła taka szczególna sytuacja. Art. 41 pkt 1 ustawy w sposób jednoznaczny przesądza o wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w powołanym przepisie, muszą być zatem wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2006 r., I OSK 777/05, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09). Zatem przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej poglądy, podobnie, jak wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zapatrywanie, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej i na wybrane przez nich cele. Należy podkreślić, że zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej zobowiązane są do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a odmowa współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Tymczasem wnioskodawczyni umawiała się z pracownikiem socjalnym na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ale w ustalonym terminie nie było jej w mieszkaniu, albo odwoływała spotkanie na kilka minut przed ustaloną godziną. Podczas wywiadu środowiskowego nie był obecny w mieszkaniu syn skarżącej, mimo tego że jest osobą bezrobotną, a skarżąca była informowana o konieczności złożenia przez niego oświadczenia o sytuacji osobistej, zdrowotnej, majątkowej i dochodach. Mimo dwukrotnego wezwania przez organ I instancji do osobistego stawiennictwa i dostarczenia karty bezrobotnego, P.P. nie zastosował się do wezwania. W tej sytuacji organ odwoławczy zasadnie uznał, że skarżąca i jej syn utrudniali współpracę z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organ I instancji ustalił natomiast, że w czerwcu 2012 r., a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową na zakup leków, żywności i obuwia, zamieszkujący wspólnie ze skarżącą syn P.P. wpłacił [...] zł na konto opłat za używanie mieszkania wnioskodawczyni. Także w czerwcu 2012 r. opłacone zostały cztery faktury za dostawę energii elektrycznej na łączną kwotę [...]zł. W tej sytuacji organy zasadnie uznały za niewiarygodne oświadczenie skarżącej, iż jedynym źródłem dochodu jej i syna jest renta ZUS w kwocie [...]zł. Skarżąca w odwołaniu ani w skardze do Sądu nie wyjaśniła pochodzenia środków na dokonanie ww. płatności. Z ustalonej przez organy sytuacji życiowej, w tym finansowej wnioskodawczyni, nie wynika, by jej sytuacja stanowiła szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy. Okolicznościami niewątpliwymi i niekwestionowanymi w toku postępowania są bowiem fakty świadczące o poniesieniu przez skarżącą wysokich, wielokrotnie przekraczających deklarowane dochody, wydatków mieszkaniowych i to w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc. Organy prawidłowo przyjęły, że zaspokojenie potrzeb określonych we wniosku (zakup leków, żywności i obuwia) jest możliwe ze środków finansowych wnioskodawczyni i jej syna, a w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca szczególna, wyjątkowa sytuacja uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Rolą pomocy społecznej nie jest spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców, w szczególności tych, którzy, jak B.P. mają stałe źródło dochodu. Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżąca i jej syn mieszkają w dużym mieszkaniu lokatorskim o pow. [...]m2 którego koszty utrzymania są bardzo wysokie (w styczniu 2013 r. czynsz wynosił [...]zł) i nadmiernie obciążają budżet rodziny, powodując permanentne zadłużenie. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że przy zastosowaniu art. 41 pkt 1 ustawy, w niniejszej sprawie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) oddalił skargę. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).