II SA/Sz 1205/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]. Nr [...] II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Prezydent [...], reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił przyznania M. M. zaliczki alimentacyjnej, uzasadniając odmowę przekroczeniem kryterium dochodowego. W odwołaniu od decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art.3 pkt 23e ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nie uwzględnienie utraty dochodu spowodowanej nie otrzymywaniem w całości alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium ustaliło, iż zgodnie z przepisami art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz.732 z późn.zm. ) zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. Dochód rodziny obliczany jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 z późn.zm. ). Art.3 pkt 1 powołanej ustawy wymienia kategorie przychodów składających się na dochód rodziny. Natomiast art.5 ust.4 ustawy reguluje kwestię "dochodu utraconego" , którym , jak sama nazwa wskazuje, jest dochód uprzednio otrzymywany a następnie utracony. W świetle powyższego nie można zgodzić się z zarzutem strony nie uwzględnienia przy obliczaniu dochodu rodziny nie otrzymywanych alimentów jako dochodu utraconego. Alimenty byłyby dochodem utraconym gdyby strona otrzymywała uprzednio alimenty, a tak przecież nie było. W miesiącu [...]r. otrzymała jednorazowo część zaległych alimentów / [...]/ , która to kwota zgodnie z art.3 pkt 24 lit.e stanowiła dochód uzyskany rodziny. W oparciu o akta sprawy Kolegium ustaliło, iż dochód na osobę w rodzinie przekracza dochód określony ustawą. Mianowicie, do dochodu uzyskanego w [...]r. Kolegium doliczyło dochód z [...] r. tj. kwotę wyegzekwowanych alimentów, bowiem zgodnie z przepisami art. 3 pkt 24 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskanie całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych jest dochodem uzyskanym. Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący zarzucił naruszenie art.18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej poprzez niezastosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych "odpowiednio" i "w sposób niesprzeczny z ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. oraz naruszenie art.3 punkt 23 lit.e ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia utraty dochodu, z uwagi na fakt niedotrzymywania alimentów w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonych do sądu administracyjnego aktów administracyjnych (ostatecznych decyzji, postanowień) polega na badaniu ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego mającymi zastosowanie w konkretnej sprawie. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt w istotny sposób narusza prawo, sąd - stosownie do wskazań art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność ( w zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa). W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala (art. 151 ww.ustawy ). Zgodnie z art.134 § 1 i art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, a nadto stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia . Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem i w wyżej wskazanych granicach dostarczyła podstaw do uznania, że w postępowaniu administracyjnym wystąpiły uchybienia i w związku z tym skarga została uwzględniona. Zgodnie z art.7 ust.1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz.732 z późn.zm. ) zaliczka alimentacyjna, zwana dalej "zaliczką", przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. Organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki na podstawie: 1) wniosku o przyznanie zaliczki; 2) zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych; 2a) informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych; 3) oświadczenia wnioskodawcy o: a) spełnianiu warunków określonych w ustawie, w tym o niewystępowaniu okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 3, b) przekazaniu komornikowi sądowemu wszystkich znanych mu istotnych informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego; 4) informacji osoby, o której mowa w ust. 2, o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby uprawnionej, na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; 5) innych niezbędnych dokumentów określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych ( art.10 ust.5 ww. ustawy ). Zgodnie z art.18 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z tą ustawą, a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.5)). Odpowiednie stosowanie przepisów o świadczeniach rodzinnych oznacza stosowanie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 z późn.zm. ), a także przepisów wykonawczych do tej ustawy – rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz.U. Nr 105, poz.881 z późn.zm. ). Kwestie związane z ustalaniem wysokości dochodu w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej reguluje jedynie art.8 ust.4, który stanowi, iż przy ustalaniu prawa do zaliczki do dochodu rodziny nie wlicza się otrzymywanej zaliczki. W pozostałym zakresie do ustalania wysokości dochodu należy więc stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z pewnością do ustalania dochodu uprawniającego do zaliczki alimentacyjnej będzie miał zastosowanie art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten zawiera tzw. słowniczek, to jest objaśnienia użytych w ustawie określeń i skrótów. Art.3 zawiera między innymi w pkt 1 objaśnienie określenia dochodu, w pkt 2 - dochodu rodziny, w pkt 23 – utraty dochodu, w pkt 24 – uzyskania dochodu. Na podstawie § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający uzyskanie przez członka rodziny dochodu oraz wysokość uzyskanego dochodu. W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Zdaniem Sądu, powyższe oznacza, że skoro podstawą do przyznania przedmiotowej zaliczki alimentacyjnej są dochody rodziny uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, to w przypadku uzyskania dochodu określonego w art. 3 pkt 24 lit.e ustawy o świadczeniach rodzinnych przez członka rodziny po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w danym roku do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, lecz jedynie dotyczącą tego konkretnego roku będącego podstawą do ustalenia tychże świadczeń. W niniejszej sprawie podstawą do przyznania zaliczki alimentacyjnej M. M. były dochody jego rodziny ( matki ) uzyskane w [...] r., tym samym kwota zaległych świadczeń alimentacyjnych otrzymana przez matkę skarżącego w [...] r. mogłaby być ujęta do dochodów za [...]r. tylko w wysokości tych alimentów, które dotyczyły tego roku ( [...] ). W aktach sprawy brak jest dokumentu dotyczącego wyegzekwowania należnych świadczeń alimentacyjnych przez Komornika Sądowego, potwierdzającego uzyskanie przez matkę skarżącego dochodu i jego wysokości. Taki dokument winien zawierać ujęcie kwoty zaległych alimentów wyegzekwowanych przez Komornika w rozbiciu na poszczególne lata i miesiące, bowiem tylko w ten sposób można ustalić prawidłowe dochody rodziny skarżącej za [...] r. Inne rozumienie przepisów spowodowałoby naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Organy stosując prawo winny dążyć do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymać się od kreowania niesprawiedliwych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów oraz obowiązków dla wybranych grup obywateli. Z art. 32 Konstytucji wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy ( kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K17/99). Matka skarżącego otrzymując w terminie zasądzone na rzecz jej syna alimenty mogłaby otrzymać świadczenia rodzinne, w przypadku gdyby dochód jej rodziny za rok [...] r. w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kwoty [...] zł. Otrzymanie przez nią zaległych świadczeń alimentacyjnych za okres kilku lat jednorazowo i zaliczenie całej kwoty do dochodu za rok [...] r., skutkowało ustaleniem dochodu rodziny skarżącego za [...] r. w sposób nieprawidłowy. Powyższego nie da się pogodzić z zasadą demokratycznego państwa i równości obywateli wobec prawa. Organ ustalając dochody, które stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a także zaliczki alimentacyjnej, winien brać pod uwagę jedynie dochody faktycznie uzyskane w tym roku, powiększone o dochody otrzymane przez członka rodziny po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli dotyczą roku w oparciu o który ustalono prawo do powyższych świadczeń. Zaznaczyć należy, że za takim rozumieniem przepisów o świadczeniach rodzinnych przemawia także wykładnia systemowa tj. treść art. 3 pkt 24 powyższej ustawy, z którego wynika, iż uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie świadczeń okresowych, płatnych miesięcznie oraz treść § 19 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, który stanowi, że w przypadku gdy członek rodziny ma ustalone prawo do alimentów, ale ich nie otrzymuje lub otrzymuje w wysokości niższej od ustalonej wyrokiem lub ugodą sądową, do dochodu rodziny stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych wlicza się alimenty w otrzymywanej wysokości. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowiło podstawę do uwzględnienia skargi. Wskazane wyżej naruszenie stanowi jednocześnie wskazówkę dla organu orzekającego co do sposobu interpretacji przepisów o świadczeniach rodzinnych przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku oparte zostało na podstawie art. 152 tej samej ustawy.