II SA/Sz 121/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2017 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], II. Przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. J. K. kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. D. P. wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko M. P. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił D. P. przyznania wnioskowanego świadczenia. Wyjaśnił, że w toku postępowania ustalono, iż D. P. samotnie wychowuje dziecko – M. P. legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Następnie organ, powołując się na art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 – j.t. ze zm.), zwanej dalej również "u.ś.r.", wskazał, że zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Z kolei po myśli art. 5 ust. 2 tej ustawy, w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza [...] zł. W ocenie Prezydenta Miasta K., z przedstawionych przez stronę dowodów wynika, że miesięczny dochód członków rodziny w roku 2014, w przeliczeniu na osobę w rodzinie, osiągnął kwotę [...] zł ([...] zł : 2 osoby), przekraczając [...] zł na osobę. Końcowo organ podniósł, że rozważył wniosek o przyznanie świadczenia przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 u.ś.r., w myśl którego, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu, przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Mając na uwadze treść tego przepisu organ stwierdził, że dochód rodziny w 2014 r. w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie, co oznacza, że przekroczenie stanowi kwotę [...] zł ([...] zł – [...] zł) i jest wyższe niż najniższy zasiłek rodzinny, ustalony na okres zasiłkowy od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. w wysokości [...] zł. D. P. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Prezydenta Miasta K. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, bowiem do dochodu za 2014 r. zostało wliczone stypendium za wyniki w nauce córki w roku szkolnym 2012/2013 w wysokości [...] zł, które powinno zostać wypłacone w 2013 r., ale na skutek nieprawidłowego działania organów otrzymała je dopiero w grudniu 2014 r. Również nieprawidłowo, w jej ocenie, do dochodu za 2014 r. została wliczona renta należna za 6 miesięcy 2013 r., która została wypłacona w 2014 r. D. P. podkreśliła, że w okresie od lipca 2013 r. do maja 2014 r. utrzymywały się razem z córką wyłącznie z zasiłku z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie mogła wykupić leków, a jej choroba postępuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania D. P., decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczyło przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie odniosło je do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Wyjaśniło, że ustawowe określenie kryterium dochodowego, którego spełnienie jest wymagane do przyznania zasiłku rodzinnego nie pozostawia organowi swobody w ocenie sytuacji materialnej uzasadniającej udzielenie pomocy, a organ jest zobligowany do ścisłego przestrzegania zasad obliczania dochodu. Dokonując merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że organ pierwszej instancji ustalił dochód rodziny za rok kalendarzowy 2014 w rozliczeniu miesięcznym w kwocie [...] zł., co w przeliczeniu na członka rodziny stanowiło [...] zł. Wyliczona kwota przekraczała kryterium dochodowe upoważniające do przyznania zasiłku rodzinnego. Podstawą powyższych wyliczeń były zaświadczenia z Urzędu Skarbowego za rok 2014 o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, PIT 40A, PIT 8C, oświadczenie wnioskodawczym o dochodach niepodlegających opodatkowaniu i wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Dalej Kolegium wskazało, że na podstawie powyższych dokumentów dochód rodziny stanowiły: - przychody wnioskodawczyni podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych za rok 2014, po odliczeniu podatku dochodowego, składek na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie [...] zł, w przeliczeniu miesięcznym [...] zł ([...] zł : 12 miesięcy [...] zł.), - przychody rodziny niepodlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych w kwocie [...],- zł., tj. świadczenie z funduszu alimentacyjnego, stypendia szkole (świadczenie z funduszu alimentacyjnego [...] zł + stypendium szkolne socjalne [...] zł + stypendium szkolne za wyniki w nauce [...] zł = [...] zł : 12 miesięcy = [...] zł). Wobec powyższego przeciętny miesięczny dochód rodziny za rok 2014 wynosił [...] zł. Kwota ta, w przeliczeniu na członka dwuosobowej rodziny wynosiła [...] zł. Powyższe jest zgodne z obliczeniami organu pierwszej instancji. Zgodnie z wymaganiami art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w powyższym przypadku zasiłek rodzinny nie przysługuje. Ponieważ zasiłek rodzinny nie został przyznany, nie przysługuje również wnioskowany dodatek do zasiłku rodzinnego zgodnie z wymaganiami art. 8 cyt. ustawy. Zatem pierwszoinstancyjnemu rozstrzygnięciu nie można, zdaniem Kolegium zarzucić naruszenia prawa. D. P. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. W skardze zarzuciła, że organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły jej dochód, bowiem wliczono do niego zaległe świadczenia, które powinna otrzymać w 2013 r., a zostały wypłacone w 2014 r., ponadto wliczono do dochodu stypendium za osiągnięte wyniki w nauce jej córki, które zostało przyznane za rok szkolny 2012/2013, a zostało wypłacone w 2014 r. Skarżąca podkreśliła, że z art. 3 u.ś.r. wynika, iż do dochodu wlicza się stypendia socjalne, a zatem wliczenie do dochodu stypendium naukowego było nieprawidłowe. Skarżąca przedstawiła własne wyliczenie dochodu wskazując, że w przypadku nieuwzględnienia stypendium za wyniki w nauce dochód wynosiłby [...] zł, a zatem przekroczyłby kryterium dochodowe jedynie o [...] zł, co skutkowałoby przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 – j.t. ze zm.), dokonuje kontroli zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – j.t. ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według tego kryterium wykazała, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było ustalenie przez organy obu instancji, że dochód ustalony w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przekracza kryterium dochodowe. Ustalenia w tym zakresie organ poczynił w oparciu o przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia. W pierwszej kolejności należy zatem wyjaśnić, że decyzja w przedmiocie zasiłku rodzinnego ma charakter związany. Oznacza to, że przyznanie świadczenia uzależnione jest od spełnienia określonych przepisami warunków, a organ nie ma możliwości ani miarkowania wysokości świadczenia, ani też stosowania dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie warunków. Nie może też kierować się względami słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku rodzinnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córka M. P. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł (art. 5 ust. 2 u.ś.r.). Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy skarżąca ubiega się o zasiłek rodzinny na dziecko niepełnosprawne, a następnie określenie dochodu rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zgodnie z regułami określonymi w art. 3 u.ś.r. i odniesienie tego dochodu do określonego przepisami kryterium dochodowego. W przypadku ustalenia, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe, organ winien ustalić, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r. Wydana w sprawie decyzja powinna w sposób jasny i klarowny wyjaśnić stronie, w jaki sposób został obliczony dochód, jakie składniki zostały w obliczeniach uwzględnione i dlaczego. Ma to znaczenie zwłaszcza, gdy strona kwestionuje wysokość dochodu przyjętą przez organ, ale przede wszystkim umożliwia dokonanie kontroli prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń w tym zakresie. W realiach niniejszej sprawy organ I instancji nie wyjaśnił szczegółowo w jaki sposób obliczył dochód rodziny skarżącej, ograniczając się jedynie do wskazania, że wynosi on [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł. Uchybienie to próbowało naprawić Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wymieniając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakie składniki stanowiły dochód rodziny D. P. Jednocześnie organ ten wliczył do dochodu kwestionowane przez skarżącą stypendium z tytułu osiągniętych przez M. P. wyników w nauce, w wysokości [...]zł, nie wyjaśniając podstawy prawnej takiego działania, pomimo tego, że skarżąca w odwołaniu kwestionowała taki sposób obliczenia dochodu. Jakkolwiek należy się zgodzić z organem odwoławczym w tej części jego wywodów, w której wskazuje on na konieczność wliczenia do dochodu wszelkich świadczeń otrzymanych w 2014 r. bez względu na to, za jaki okres były one należne, to jednak stanowisko w zakresie wliczenia do dochodu stypendium za osiągnięte wyniki w nauce należy uznać za błędne. Podnieść bowiem należy, że ustawodawca w art. 3 u.ś.r. wyjaśnił co należy rozumieć pod pojęciem dochodu i enumeratywnie wymienił jakie przychody i dochody podlegają wliczeniu do dochodu w rozumieniu ustawy. Zgodnie z art. 3 pkt c tiret 28 innym dochodem niepodlegającym opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zaliczanym do dochodu jest pomoc materialna o charakterze socjalnym określona w art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 – j.t. ze zm.). W tym miejscu należy odwołać się do przepisów ustawy o systemie oświaty, które w art. 90c ust. 1 stanową, iż pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. W myśl art. 90c ust. 2 ustawy o systemie oświaty świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są stypendium szkolne i zasiłek szkolny, natomiast zgodnie z art. 90c ust. 3 pkt 1 tej ustawy stypendium za wyniki w nauce lub osiągnięcia sportowe jest świadczeniem pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym. Stosownie zaś do art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 – j.t. ze zm.), wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni - przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Analiza przytoczonych przepisów wskazuje zatem, że stypendium przyznane za osiągnięte wyniki w nauce stanowi dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i ma charakter motywacyjny. Skoro tak, to świadczenie to nie powinno zostać wliczone do dochodu rodziny skarżącej, bowiem ustawodawca we wskazanym art. 3 pkt 1 lit. c tiret 28 wśród rodzajów pomocy udzielanej na podstawie art. 90 c ustawy o systemie oświaty, które podlegają wliczeniu do dochodu, wymienił jedynie te, które mają charakter socjalny. Stypendium za wyniki w nauce takiego charakteru nie ma, co wprost wynika z art. 90c ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. W tych okolicznościach dochód rodziny skarżącej za 2014 r. powinien zostać pomniejszony o kwotę [...] zł, a zatem nie ulega wątpliwości, że ulegnie on obniżeniu. Organ dokonując ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej powinien zatem ustalić wysokość dochodu, a w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego rozważyć zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto akta sprawy powinny zostać uzupełnione o orzeczenie o niepełnosprawności M. P. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji organu I instancji M. P. legitymuje się takim orzeczeniem, jednak w aktach sprawy brak jest tego dokumentu, co ma istotne znaczenie dla oceny, czy organ dokonał prawidłowej kwalifikacji wniosku skarżącej, a w konsekwencji, czy zastosował właściwe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego – art. 3 pkt 1 lit. c tiret 28, które miało wpływ na wynik sprawy, co stanowiło podstawę ich uchylenia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.