II SA/Sz 122/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. T. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 października 2017 r., w sprawie II SA/Sz 122/17 odmawiającego Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Dnia 22 września 2017 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek J. T. złożony na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W motywach wniosku podał, iż nie stać go na poniesienie opłat sądowych, ponieważ spłaca wysoki kredyt i ma na utrzymaniu cztery osoby, tj. konkubinę oraz troje dzieci w wieku – [...] lat, [...] lat i [...] lat. Jego majątek stanowi dom o powierzchni [...] i wartości ok. [...]. zł oraz samochód osobowy o wartości [...] zł. Miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny wynosi [...] zł, na który składa się wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę w kwocie [...]zł oraz świadczenia rodzinne pobierane przez konkubinę B. S. w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że ponosi co miesięczny wydatek w łącznej wysokości [...] zł tytułem spłaty kredytu. W odpowiedzi na zobowiązanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń potwierdzających przedstawioną sytuację materialną skarżący podał, że miesięcznie ponoszone wydatki to: butla gazu – [...] zł, telewizja [...] zł, leki – [...] zł, dojazd do pracy – [...] zł, opał rocznie – [...] zł, odnośnie kredytów oświadczył, iż zaciągnięte one zostały na zakup domu wraz z działką i dołączył umowy potwierdzające fakt ich zawarcia wraz z harmonogramami spłat rat. Dodatkowo wnioskodawca wskazał dochód konkubiny – B. S., który w miesiącu lipcu został osiągnięty z tytułu świadczenia rodzinnego w wysokości [...] zł, [...] [...] zł tytułem alimentów, w miesiącu sierpniu został osiągnięty z tytułu świadczenia rodzinnego w wysokości [...] zł, [...], [...] zł tytułem alimentów, z kolei w miesiącu wrześniu dochód został osiągnięty z tytułu świadczenia rodzinnego w wysokości [...] zł, [...] [...] zł tytułem alimentów. J. T. wskazał, że P. S. uczy się w 5 klasie, P. S. uczy się w Liceum, zaś D. S. nie uczy się. Nadto wnioskodawca przedłożył faktury za prąd, z których wynika, że średnia miesięczna opłata z tego tytułu wynosi [...] zł, faktury za wodę i ścieki w średniej miesięcznie wysokości ok. [...] zł, decyzję z dnia [...] ustalającą wymiar podatku od nieruchomości za rok 2017 w wysokości [...] zł, zaświadczenie o zatrudnieniu w firmie M. Spółka z o.o. z siedzibą w M. z dnia 10 października 2017 r., w którym podano, że średnie wynagrodzenie netto z ostatnich 3 miesięcy wynosi [...] zł wraz z odcinkami wynagrodzeń za lipiec 2017 r. w wysokości – [...] zł, w którym to odcinku jest odręczna adnotacja o: "sumie na konto", sierpień 2017 r. w wysokości – [...] zł, wrzesień 2017 r. w wysokości – [...] zł: wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy X Wydziału Cywilnego Rodzinnego orzekający rozwód B. S. z W. S. oraz zobowiązujący W. S. do płacenia alimentów na rzecz dzieci - D. w kwocie [...]zł oraz na rzecz P. w kwocie [...]zł, decyzję PUP w W. z dnia [...]., w której uznano z dniem 31 października 2016 r. B. S. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, decyzję Wójta Gminy W. z dnia 2 czerwca 20216 r. przyznającą B. S. świadczenie wychowawcze na P. S. w kwocie [...]zł na okres od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r., decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] przyznającą B. S. zasiłek rodzinny na P. S. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 01.11.2016 r. do 31.10.2017 r., zasiłek rodzinny na P. S. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 01.11.2016 r. do 31.10.2017 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na P. S. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 01.11.2016 r. do 31.10.2017 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na P. S. w kwocie [...]zł jednorazowo we wrześniu 2017 r., oraz taki sam na P. S., dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła przyznany na P. S. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz na okres od 1 września 2017 r. do 31 października 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie po rozpoznaniu wniosku J. T., postanowieniem z dnia 31 października 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. J. T. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że nie jest w stanie opłacić wpisu oraz radcy prawnego. W uzasadnieniu sprzeciwu oświadczył, że ma na utrzymaniu pięcioosobową rodzinę oraz jednocześnie wysoki kredyt do spłacenia. Wniósł zastrzeżenia do źle obliczonego dochodu oraz wydatków. Podał, że w miesiącu lipcu dochód rodziny stanowiła kwota [...]zł, i została osiągnięta z tytułu wynagrodzenia za pracę [...] zł), alimentów ([...] zł), świadczeń rodzinnych ([...] zł), świadczenia wychowawczego ([...] zł), po opłaceniu kredytu i opłat w wysokości [...] zł pozostała skarżącemu do dyspozycji kwota [...]zł ( z przeznaczeniem na jedzenie). W miesiącu sierpniu dochód rodziny stanowiła kwota [...]zł, i została osiągnięta z tytułu wynagrodzenia za pracę ([...] zł), alimentów ([...] zł), świadczeń rodzinnych ([...] zł), świadczenia wychowawczego ([...] zł), po opłaceniu kredytu i opłat w wysokości [...] zł pozostała skarżącemu do dyspozycji kwota [...]zł. Z kolei we wrześniu dochód rodziny stanowiła kwota [...]zł, i została osiągnięta z tytułu wynagrodzenia za pracę ([...] zł), alimentów [...] zł), świadczeń rodzinnych ([...] zł), świadczenia wychowawczego ([...] zł), po opłaceniu kredytu i opłat w wysokości [...] zł pozostała skarżącemu do dyspozycji kwota [...]zł ( z przeznaczeniem na jedzenie). Odnośnie sytuacji dziecka konkubiny P. S. skarżący oświadczył, że na jego rzecz nie są uiszczane alimenty, jednocześnie powołał się na dołączony do sprzeciwu wyrok Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 4 czerwca 2007 r. o zaprzeczeniu ojcostwa z powództwa P. S.. Ponadto wyjaśnił, że syn konkubiny D. skończył w tym roku naukę, obecnie nie pracuje. W dalszej części uzasadnienia sprzeciwu skarżący wskazał, że osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie są jego dziećmi, tylko konkubiny z poprzedniego małżeństwa. Dodatkowo J. T. oświadczył, że wynagrodzenie za pracę odbiera w kasie Zakładu pracy, a na odcinkach (za wynagrodzenie) zostało napisane: "przelew", a nie "przelew na konto", zaś jego konkubina świadczenia rodzinne i wychowawcze odbiera w kasie MOPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Podkreślenia wymaga, że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na uwagę zasługuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Stan bezrobocia strony, oczywiście może być przesłanką przyznania prawa pomocy, ale jednocześnie konieczne jest ustalenie, że wnioskujący o jego przyznanie jest obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania środków na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na prowadzenie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1152/14, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W myśl art. 255 ustawy – jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niewykonanie wskazanego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie bowiem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wniosek złożony przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja majątkowa przedstawiona przez stronę budzi bowiem uzasadnione wątpliwości, ponieważ informacje podane przez nią nie są pełne i spójne, co prowadzi do wniosku, że strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a także opłat związanych z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca pomimo wezwania zarządzeniem z dnia 27 września 2017 r. nie przedstawił wyciągów z posiadanych przez wszystkich dorosłych domowników rachunków bankowych. Za niewiarygodne Sąd uznał wyjaśnia skarżącego wskazujące, że sformułowanie: "przelew", w pasku płacowym wynagrodzenia nie dotyczy przelewu na konto bankowe, w sytuacji gdy na jednym z ww. pasków, odnoszącym się do wynagrodzenia za lipiec 2017 r., zawarta jest wyraźna adnotacja: "suma na konto", a na pozostałych (dotyczących wynagrodzenia za sierpień i wrzesień) jest informacja o przelewie. Zdaniem Sądu, wyciąg z rachunku bankowego zawierający pełne dane, pozwoliłby ocenić rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącego oraz zobrazować, w jaki sposób kształtuje się jego sytuacja finansowa, tym bardziej, że w realiach niniejszej sprawy informacje przedstawiane przez skarżącego odnośnie dochodu nie są spójne. Sąd zwrócił uwagę, że we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 18 września 2017 r. skarżący podał, że jego łączny dochód wynosi [...] zł (na który składa się osiągane przez niego wynagrodzenie z pracy [...] zł oraz świadczenia rodzinne uzyskiwane przez jego konkubinę w wysokości [...] zł). Z kolei, w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego wskazał na dodatkowy dochód w postaci świadczenia wychowawczego przyznanego na rzecz jego konkubiny ([...] zł) oraz alimenty konkubiny na jedno z dzieci ([...] zł), czyli w sumie [...] zł. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wskazał jeszcze inną wysokość dochodu, tj. około [...] zł, informując o alimentach na kolejne dziecko oraz wskazując, że dochód osiągany z tytułu alimentów wynosi w sumie [...] zł, a nie [...] zł, jak w poprzednim piśmie z dnia 18 października 2017 r. (data wpływu do Sądu). Jednocześnie, jak wynika z oświadczenia samego skarżącego wskazane dane dotyczą tego samego okresu. W tej sytuacji selektywne i wybiórcze przedstawianie informacji przez skarżącego, mające na celu ukrycie rzeczywistego dochodu, powoduje, że nie jest także wystarczające dla rozpoznania zgłoszonego żądania, porównanie arytmetyczne dochodu z wydatkami wskazanymi przez skarżącego. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego faktu ponoszenia wydatków związanych z pokrywaniem rat kredytu należy wskazać, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonych przez nią postępowań sądowych (por. post. NSA z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena materiału zgromadzonego w sprawie pozwala wyrazić pogląd, że skarżący wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzić jego sytuację majątkową, a udzielane informacje były niepełne i budzą wątpliwości co do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, J. T. nie wykazał w sposób rzetelny, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, uznając że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.