II SA/Sz 1236/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 maja 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 maja 2016 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, gdyż została ona wniesiona z uchybieniem terminu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. II OZ 1379/15 akt oddalił zażalenie na to postanowienie. W dniu [...] Stowarzyszenie wniosło o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jednocześnie składając wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. oddalił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na niewykazanie przez stronę spełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Od tego postanowienia Stowarzyszenie nie złożyło sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 11 marca 2016 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W dniu [...] Stowarzyszenie złożyło zażalenie na to postanowienie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w rubryce nr 3 formularza PPF ("informacja o przedmiocie zaskarżenia"), że wniosek dotyczy postanowienia z dnia 11 marca 2016 r. odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu ww. wniosku, odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 28 stycznia 2016 r. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na trudną sytuację finansową skarżącego Stowarzyszenia. W tej sytuacji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 28 stycznia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem referendarza, skarżące Stowarzyszenie składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy jednakże nie wykazało, by okoliczności, które były brane pod uwagę, przy ocenie poprzedniego wniosku o prawo pomocy, uległy zmianie. W szczególności nie wykazało, by mimo odmowy uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, ustaliło składki członkowskie pozwalające na pokrycie kosztów swojej działalności. W dalszym ciągu Stowarzyszenie liczy tylko czterech członków, a składka członkowska wynosi tak samo jak poprzednio 20 zł rocznie. We wcześniej złożonym wniosku Stowarzyszenie wskazywało na te same powody swojej trudnej sytuacji finansowej, zatem okoliczności sprawy, mające znaczenie dla rozpoznania wniosku, nie uległy zmianie. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia, Stowarzyszenie wniosło o merytoryczne rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że intencją strony nie było wnioskowanie o zmianę postanowienia z dnia 28 stycznia 2016 r. Strona skarżąca podkreśliła, że powyższe postanowienie, na które to powołał się referendarz sądowy, dotyczyło odmowy zwolnienia z kosztów od skargi. Natomiast przedmiotem kolejnego wniosku było zwolnienie z kosztów od zażalenia na odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Stąd nawet jeśli sytuacja strony nie uległa zmianie, to wniosek powinien zostać rozpatrzony merytorycznie, gdyż dotyczył innej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności wskazać należy, że referendarz sądowy prawidłowo potraktował wniosek Stowarzyszenia z dnia [...] jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 28 stycznia 2016 r. oddalającego żądanie strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tych postanowień niewątpliwie należy postanowienie wydane w przedmiocie prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Jak wynika z akt sprawy, wniosek będący przedmiotem postanowienia z dnia 28 stycznia 2016 r., wbrew twierdzeniu strony, dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych w całości (a więc wszelkich opłat sądowych oraz wydatków) i takim zakresie został rozpatrzony przez referendarza sądowego. Od powyższego postanowienia strona nie wniosła sprzeciwu. Skoro zatem w dacie złożenia przez skarżące Stowarzyszenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w obrocie prawnym pozostawało postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2016 r., to wniosek taki podlegał rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.s.a., nawet jeśli żądanie w nim zawarte, ograniczono do zwolnienia od kosztów związanych z zaskarżeniem postanowienia sądu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Niewątpliwie bowiem wniosek ten obejmował swym zakresem kwestię już rozstrzygniętą. Wyjaśnienia wymaga, że instytucja przewidziana w art. 165 P.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku w tym przedmiocie nie obliguje więc do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a., lecz wyłącznie do zbadania, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, Lex nr 1492988). W niniejszej sprawie sąd zgadza się z referendarzem sądowym, który dokonując analizy porównawczej treści wniosków o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że nie doszło do takiej zmiany okoliczności, która przemawiałaby za zmianą prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie i przyznaniem stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Jak prawidłowo bowiem zauważył referendarz sądowy, skarżące Stowarzyszenie we wniosku z dnia [...] przedstawiło w zasadzie tożsame okoliczności (mianowicie, że Stowarzyszenie liczy czterech członków, nie posiada żadnego majątku, a roczna składka jaką wnoszą członkowie wynosi 20 zł, co daje kwotę 80 zł rocznie), które to zostały już wzięte pod uwagę poprzednio. Oceny tej nie podważa fakt, że przedmiotowy wniosek związany był z obowiązkiem uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, gdyż okoliczność ta nie uprawniała do ponownego merytorycznego rozpoznania przedstawionej we wniosku argumentacji pod kątem spełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., ani zmiany poprzednio zapadłego postanowienia. Co istotne, Stowarzyszenie w dniu [...] uiściło wskazany wpis na rachunek sądu. Z tych względów, sąd działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.