II SA/Sz 1251/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2014 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...]. B. K. w dniu [...] r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką J. K. Decyzją z dnia [...] r., nr[...] , Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, odmówił B. K. przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że pomimo iż rodzina spełnia kryterium dochodowe, przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, bowiem nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy ustaniem zatrudnienia wnioskodawcy, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W dniu [...] r. B. K. złożył odwołanie od ww. decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołania strona podała, że w [...] r. utraciła prawo do otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego. Matka – J. K. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, wymaga stałej opieki, zaś konieczne do stosowania przez nią lekarstwa są bardzo drogie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy ww. decyzję wydaną przez Dyrektora MOPS. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że od dnia [...] r. w przepisie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wprowadził specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny i które to osoby rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi obligatoryjny warunek, od którego spełnienia uzależnione jest prawo do otrzymania ww. świadczenia. Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej znajduje się w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tą definicją przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumieć należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, zdaniem organu odwoławczego, że B. K. nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością spracowania stałej opieki nad matką. Analiza nadesłanych z odwołaniem akt sprawy potwierdza, że ostatni stosunek pracy B. K. ustał z dniem [...] r. Zatrudniony był od dnia [...] r. do dnia ustania stosunku pracy w Zakładzie Usług J. M.. W okresie od [..] r. do dnia [..] r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy, wyrażając tym samym gotowość do podjęcia zatrudnienia. Od dnia [...] r., do dnia [...] r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne na matkę – J. K. W związku z powyższym stwierdzić należy, że B. K. nie spełnia przesłanki określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkującej uzyskanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - zatrudnienie odwołującego ustało nie w wyniku rezygnacji z jego wykonywania. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] r. ustalony znaczny stopień niepełnosprawności J. K. ej datuje się od dnia [...] r., a więc [...] lat później, niż ustał stosunek pracy łączący B. K. ego z jego ostatnim pracodawcą. Brak więc związku pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a koniecznością sprawowana opieki nad matką. Wprawdzie od dnia [...] r. do dnia [...] r. (decyzja wygasła z mocy prawa) odwołujący się miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, to jednak wobec uregulowań prawnych zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem [...] r., forma rezygnacji z zatrudnienia, jak też fakt nie podejmowanie pracy, dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie miały istotnego znaczenia. Inaczej rzecz się ma w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, wprowadzonego przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. (Dz. U. z 2012r. poz. 1548), zmieniającym ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi obligatoryjny warunek, od którego spełnienia uzależnione jest prawo do otrzymania ww. świadczenia. Z woli ustawodawcy, pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki musi istnieć związek przyczynowy, polegający na tym, iż bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana świadczeniami opiekuńczymi osoba nie zrzekłaby się zatrudnienia. W przypadku odwołującego się, brak jest zatem możliwości zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia [...] r. B. K. złożył skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wskazał, że decyzja SKO jest niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje : Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze z m.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji jest przepis art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami : konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych, enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Świadczenie to jest także uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Ze względu na to, że kwestie związane z dochodem nie były problematyczne to Sąd nie znalazł powodu, aby się do nich odnosić w niniejszym uzasadnieniu. Istota sporu w przedmiotowej sprawie, sprowadza się do niespełnienia przez skarżącego, zdaniem organu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki musi istnieć związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej osobistej opieki zainteresowana świadczeniami opiekuńczymi osoba nie zrzekłaby się zatrudnienia. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że skarżący był zatrudniony od dnia [...] r. do dnia [...] r. w Zakładzie Usług, a następnie od [...] r. do dnia [...] r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, wyrażająca gotowość do podjęcia pracy. Od [...] r. do dnia [...] r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne na matkę. W ocenie Sądu przyjęta przez organ argumentacja jest niekonstytucyjna przez to, że ogranicza w sposób nieuzasadniony krąg podmiotów uprawnionych do otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego i przez to podważa społeczne uwarunkowania opieki nad osobami, które tej opieki wymagają. Nie ulega wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącego nie pozwala na pozostawienie jej bez opieki. Konieczność opieki nad niepełnosprawną matką zmusiła skarżącego do wyrejestrowania się z urzędu pracy, gdzie będąc zarejestrowany był osobą gotową do podjęcia zatrudnienia, jednak w związku z przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego na matkę został z tego urzędu wyrejestrowany. Powyższe okoliczności – istotne dla możliwości prawidłowego zastosowania art. 16a omawianej ustawy – nie zostały w ogóle zweryfikowane, a są, w ocenie Sądu, kluczowym elementem stanu faktycznego. Pozwalają one ocenić powiązania pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i opieką nad chorą matką. W znowelizowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych, brak przepisu wykluczającego osobę bezrobotną od możliwości uzyskania świadczenia o jakim mowa w art. 16 a. Nie sposób też przyjąć, zdaniem Sądu, takiej argumentacji, że osoba otrzymująca dotychczas świadczenie pielęgnacyjne powinna najpierw zatrudnić się, a następnie złożyć rezygnację z zatrudnienia. Byłby to wymóg nie do zaakceptowania biorąc pod uwagę stopę bezrobocia (powiat [...] ok. 20% stopa bezrobocia), gdyż w aktualnej sytuacji ekonomicznej dla wielu osób byłby w praktyce niewykonalny. Sąd nie może przyjąć argumentacji organu, która prowadzi do wyeliminowania znacznej grupy obywateli pobierających świadczenia pielęgnacyjne z możliwości pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego ze względu na ustanowienie kryterium w praktyce nierealnego. Podkreślić natomiast należy stanowisko, iż celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swymi niepełnosprawnym obywatelami. Rozpatrując ponownie sprawę organ obowiązany będzie ustalić stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem okoliczności wskazanych przez skarżącego, jako uzasadniających spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, rozumianej w sposób wskazany w niniejszym uzasadnieniu. Szczególnie istotna będzie ocena powyższych okoliczności – w sposób wskazany w art. 80 k.p.a. – dla wykazania spełnienia owej przesłanki. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.