II SA/Sz 1281/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. R. W. i A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sygn. akt II SA/Sz 1281/09 P O S T A N O W I E N I E Dnia, 9 sierpnia 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. R. W. i A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W formularzu PPF P. R. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi i A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. wymierzające skarżącym karę z tytułu nielegalnego przystąpienia do użytkowania pawilonu handlowo usługowego przy ul. [...] w [...], w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w wysokości [...] zł. W okresie od [...] do [...] r. prowadził działalność gospodarczą ( sklep [...]), a od [...] r. jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Dodatkowo łoży na utrzymanie dwóch synów i jest rodziną zastępczą dla syna zmarłej siostry – S. W. Wnioskodawca choruje na [...], co wiąże się z ponoszeniem kosztów na leczenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych powyżej [...] euro ani oszczędności czy też papierów wartościowych. Miesięczny Jego dochód stanowi pensja w wysokości [...] zł brutto oraz renta rodzinna otrzymywana z tytułu ustanowienia Go rodziną zastępczą S. W. w wysokości [...] zł. Przy czym wnioskodawca zaznaczył, że są to dochody odrębne bratanka, z których rozlicza się przed sądem. Pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. P. R. W. został wezwany do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - zaświadczenia dot. likwidacji bądź zawieszenia prowadzonej przez Niego działalności gospodarczej, - zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na zakup lekarstw dla siebie i bratanka w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania i inne niezbędne wydatki ponoszone w okresie ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z posiadanych kont, rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, że ponosi koszty zakupu lekarstw dla siebie i bratanka, jednakże nie zbierał dowodów potwierdzających ten fakt., jednakże przy piśmie z dnia [...] r. nadesłał fakturę VAT z dnia [...] r. dokumentującą zakup leku [...] na łączną kwotę [...] zł. Ze wspólnego oświadczenia wnioskodawcy i A. W. wynika, że płaci On miesięcznie po [...] zł na każdego z synów. Na syna M. przestał łożyć z dniem [...] r., ponieważ wtedy syn zaczął prowadzić działalność gospodarczą. Nadto załączył dowody opłat ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania jak: opłaty za czynsz, prąd, wodę oraz kserokopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta w sprawie wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej z datą [...] r. wpisu nr [...] zarejestrowanego od dnia [...] pod nazwą Przedsiębiorstwo A. Mając powyższe na uwadze, zważono co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie zarówno w całości, jak i w części. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie, osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy również zauważyć- co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach – że zgodnie z treścią powołanego przepisu regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 P.p.s.a. na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd winien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie , o jakim mowa w ww. przepisie. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia [...] r., sygn. akt [...]) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykonania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (postanowienie NSA z [...] r., sygn. akt [...]). Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący podaje, że dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości [...] zł netto, co potwierdza załączone zaświadczenie wystawione przez pracodawcę Przedsiębiorstwo B. Ponoszone miesięcznie wydatki to [...] zł świadczenie na rzecz młodszego syna, [...] zł opłaty ponoszone na utrzymanie mieszkania (czynsz, prąd, gaz) oraz [...] zł z tytułu zakupu lekarstw, co daje łącznie kwotę przewyższającą wskazywany dochód - [...] zł. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że uczestniczy jeszcze w innych wydatkach związanych z wychowaniem obu synów jak nauka języków obcych, zakup odzieży, obuwia, lekarstw itp. Prześledzenie historii listy operacji dokonywanych na koncie Przedsiębiorstwa B., wykazuje, że faktycznym użytkownikiem tego konta jest P. R. W. I tak w miesiącu [...] r. wnioskodawca wypłacił z konta kwotę [...] zł, w [...] r. kwotę [...] zł , a w czerwcu [...] zł. Dodatkowo w [...] r. wnioskodawca wpłacił na konto [...] zł, a w [...] br. [...] zł. Przy czym nie odnotowano wypłaty na rzecz wnioskodawcy w wysokości wskazywanej miesięcznej pensji. Powyższe oraz zestawienie miesięcznych wydatków pozwala sądzić, że P. R. W. w rzeczywistości dysponuje innym dochodem niż deklaruje. Taki sposób ujawniania danych powoduje, że trudno jest ustalić rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego. Należy podkreślić, że referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dalszego dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów, należało orzec jak na wstępie. Sygn. akt II SA/Sz 1281/09 U Z A S A D N I E N I E We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF A. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od złożonej skargi w wysokości [...] zł. Od miesiąca [...] r. podjęła pracę, z miesięcznym wynagrodzeniem wynoszącym [...] zł brutto. Wnioskodawczyni otrzymuje pieniądze na dzieci od męża, finansowo wspierała ją także matka oraz teść. Osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, to dwójka synów w wieku [...] i [...] lat. Posiadany majątek stanowi [...] część nieruchomości gruntowej, zabudowanej pawilonem handlowo-usługowym w stanie surowym-zamkniętym. Synowie K. i M. posiadają udziały po [...] nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2 zabudowanej pawilonem handlowo-usługowym o pow. [...] m2 w stanie surowym zamkniętym Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny stanowi pensja A. W. w wysokości [...] zł brutto, syn M. od [...] r. prowadzi działalność gospodarcza, jednakże nie uzyskuje z niej dochodu. Końcowo A. W. podała, że jest w [...] miesiącu ciąży. Pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. A. W. została wezwana do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy, - odpisu bądź kserokopii wyroku zasądzającego alimenty na rzecz dzieci oraz dowodów potwierdzających ich płatność przez byłego męża w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania i inne niezbędne wydatki ponoszone w okresie ostatnich trzech miesięcy ( np. opłaty za wodę, prąd, gaz), - wyciągów z posiadanych kont, rachunków bankowych za okres ostatnich miesięcy wnioskodawczyni i jej syna M. W., - oświadczenia jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi syn. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego A. W. złożyła razem z P. W. oświadczenie z którego wynika, że P. W. płaci na synów po [...] zł miesięcznie, z tymże w związku z podjęciem przez starszego z nich działalności gospodarczej z dniem [...] r. zaprzestał płatności na jego rzecz. Dodatkowo P. W. wspomaga wnioskodawczynię w innych bieżących wydatkach na dzieci jak: nauka języków obcych, zakup odzieży, obuwia, lekarstw. Wnioskodawczyni przedłożyła też zaświadczenie wystawione przez Firmę A., podające że zatrudniona jest na stanowisku [...] za wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie brutto oraz listę operacji konta Przedsiębiorstwa B. z Banku A. i podatkową księgę przychodów i rozchodów – sumy za [...] rok. Pozostałych dokumentów oraz oświadczeń wymienionych w wezwaniu skarżąca nie przedłożyła. Mając powyższe na uwadze, zważono co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie, osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości płatniczych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, że nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie udokumentowała wydatków ponoszonych na utrzymanie domu przy u. [...] w [...]. Oświadczyła, że działalność syna nie przynosi żadnego dochodu, a z rachunku Jego firmy wynika, że co miesiąc na konto wpływa kwota w wysokości ok. [...] zł z tytułu dzierżawy sklepu, przy ul. [...] w [...], również co miesiąc tytułem przelewu z [...] wpływa kwota ok. [...] zł. Skoro skarżąca razem z dziećmi ma udziały w tej nieruchomości, co wynika z decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na [...] r., to pozwala sądzić, że razem z dziećmi uczestniczy w zyskach z tytułu najmu. Trudno również przyjąć, że dochodów, zwłaszcza w sezonie letnim, nie przynosi wynajem [...] na [...] w [...], którą to ofertę firmy Przedsiębiorstwa B. można znaleźć na stronach internetowych. Zgodnie z treścią art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu finansowego skarżącej, bowiem w uzupełnieniu swego wniosku o przyznanie prawa pomocy pominęła Ona wiele znaczących dla takiej oceny kwestii. Na marginesie należy zaznaczyć, że orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie, a odpowiedzi udziela wybiórczo. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.