II SA/Sz 1289/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 pkt 7 lit. d, art. 12 ust.2, art. 23 ust. 1, ust. 5, ust. 6, ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 169 z późn.zm.) dalej także: "ustawa", Prezydent Miasta K.: • w pkt 1 - ustalił wysokość nienależnie pobranych przez J. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. przyznanych decyzją nr [...] z dnia [...] r. w łącznej wysokości [...] zł, z odsetkami ustawowymi od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, • w pkt 2 zobowiązał J. P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł za okres od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., przyznanych decyzją nr [...] z dnia [...] r. wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] J. P. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na K. P. i M. P. na okres od 01 października 2014 r. 30 września 2015 r. W dniu 9 października 2015r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło zaświadczenie Komornika Sądowego w K. - o dokonanych w 2014 r. wpłatach na rzecz D. P., K. P. i M. P. – tytułem alimentów Z ww. zaświadczenia wynika, że w dniu [...] r. strona otrzymała kwotę [...], w dniu [...]. kwotę [...] i w dniu [...]. kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ww. ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, stanowią świadczenia nienależnie pobrane. W dniu 3 października 2014 r. na wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego J. P. złożyła podpis pod pouczeniem o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym o otrzymaniu alimentów. Dodatkowo została o powyższym obowiązku pouczona w decyzji nr [...] z dnia [...] r. Organ wypłacił stronie świadczenia w okresie od 1 października 2014r. do 31 grudnia 2014 r. mimo zaistnienia okoliczności, które winny spowodować ustanie wypłaty świadczeń, a o których strona nie powiadomiła. O fakcie otrzymania alimentów w miesiącu październiku 2014, listopadzie 2014 r. i grudniu 2014 r. organ uzyskał wiedzę 9 października 2015 r. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. P. z dnia [...] r., z którego wynika, że ww. wpłaty alimentów rozliczyła proporcjonalnie na każde dziecko. W dniu 17 czerwca 2016r. strona dokonała sprostowania tego oświadczenia, wskazując, że ww. alimenty otrzymała córka w całości D. P. jako zaległości alimentacyjne. W ocenie organu, oświadczenie strony z dnia [...] r., zmienione w dniu 17 czerwca 2016 r. jest niewiarygodne i służy uniknięciu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zaś świadczenia pobrane za okres od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. w wysokości [...], są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zgodnie z art. 23 ust. 1, ust. 1a i ust. 7 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia, obowiązana do ich zwrotu, wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł. J. P. odwołała się od powyższej decyzji, podtrzymując argumentację, iż otrzymane alimenty uznała jako zaległe na rzecz córki D., na którą nie pobiera świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzję z dnia [...] r, znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ odwoławczy przypomniał, że organ I instancji decyzją z dnia [...] r. przyznał J. P. świadczenie alimentacyjne na dzieci K. i M. w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 1 października 2014r. do 30 września 2015 r. Decyzja ta zawierała pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia świadczeniobiorca jest obowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Jak wynika z akt sprawy, dłużnik alimentacyjny dokonywał na rzecz alimentowanych dzieci wpłat bezpośrednio stronie : dnia [...] r. - [...] zł, dnia [...] r. – [...] zł i dnia [...] r. – [..] zł, o czym strona nie powiadomiła organu pobierając świadczenia przyznane decyzją z dnia [...] r. Strona w okresie od 1 października 2014 r do 31 grudnia 2014 r. pobrała z funduszu alimentacyjnego świadczenia na dzieci w łącznej wysokości [...] zł otrzymawszy w tym samym czasie od dłużnika kwotę [...] zł, tym samym pobrała świadczenia nienależnie, które podlegają zwrotowi. (art. 2 pkt. 7 lit.d ustawy) Organ I instancji w decyzji pouczył stronę o możliwości zwrócenia się z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranych świadczeń, odroczeniu terminu płatności lub rozłożenia na raty. Powyższą decyzję J. P. zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc, iż wydana ona została z naruszeniem prawa, w związku z czym domaga się jej uchylenia w całości. Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa poprzez niewyjaśnienie przesłanek prawnych rozstrzygnięcia, w szczególności nie odniesienie się do argumentów wskazanych w odwołaniu oraz nieprawidłowe wyliczenie wartości przedmiotu sporu. Wskazała, iż w październiku 2014 r., składała do MOPS wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci, a na najstarsze trzecie dziecko - córkę D. wniosek złożyła dopiero w grudniu 2014 r. Te dobrowolne wpłaty zaliczyła na należne zaległe alimenty wobec D. Nie jest zatem prawdziwe twierdzenie SKO, iż pobierała wpłaty bezpośrednie od dłużnika alimentacyjnego na rzecz dzieci K. i M. w październiku i listopadzie 2014 r. jednocześnie pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Decyzja MOPS w K. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dwojga z trojga dzieci, tj. K. P. oraz M. P. zapadła dnia [...] r., natomiast środki wg tej decyzji zostały wypłacone przez MOPS dnia [...] r. Wobec tego sporna kwota (choć skarżąca uważa, że sytuacja nienależnie pobranych świadczeń w tym przypadku w ogóle nie wystąpiła) winna dotyczyć tylko wpłaty bezpośredniej dłużnika alimentacyjnego z dnia [...] r. w wysokości [...] zł (którą skarżąca w całości, przeznaczyła na potrzeby córki D. z uwagi na wzmożone wydatki w związku z podjęciem przez nią studiów poza domem rodzinnym) i wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego w grudniu 2014 r. w kwocie [...] zł. Jedyne co mogłoby mieć wpływ na wydanie decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach, to okoliczność przewyższenia progu dochodu, co nie nastąpiło. Skarżąca stoi na stanowisku, że jej oświadczenie w sprawie przeznaczenia dobrowolnych wpłat alimentów w trzecim kwartale 2014 r. nie ma znaczenia dla rozliczenia, na podstawie którego organ administracji publicznej mógłby wydać decyzję zobowiązująca ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Skarżąca nie podważa brzmienia art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jednakże uważa, że przepis ten nie może mieć w tej sprawie zastosowania. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. Akt I2C 454/10 nałożył na Z. P. obowiązek alimentacyjny na rzecz trójki jego dzieci: - K. P. – [...] zł miesięcznie, - M. P. – [...] zł miesięcznie, oraz D. P. – [...] zł miesięcznie. Skarżąca złożyła z wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w MOPS w K. z zaświadczeniem od komornika prowadzącego egzekucję o bezskuteczności tejże egzekucji. Wobec powyższego, art. 2 pkt 7 lit. d obowiązującej od 1 stycznia 2012 r. ww. ustawy mógłby znaleźć zastosowanie, gdyby Sąd zasądził na rzecz dzieci kwotę alimentów niższą lub równą niż pobierana z Funduszu Alimentacyjnego, tj. [...]zł miesięcznie oraz gdyby zachodziła tożsamość okresu i tożsamość kwot alimentów otrzymanych od dłużnika do rąk wierzyciela alimentacyjnego oraz świadczeń pobieranych z Funduszu Alimentacyjnego. Organy w ogóle nie wzięły pod uwagę faktu, iż wypłacone świadczenia stanowią jedynie 1/3 należnej jej dzieciom miesięcznie alimentów. Otrzymane od dłużnika alimentacyjnego kwoty nie były tożsame z kwotami pobranymi za bieżący okres z Funduszu Alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma w założeniu obniżania zasadzonych prawomocnym wyrokiem sądowym alimentów. Tylko Sąd może to uczynić. Ustawa dotyczy tylko sytuacji, kiedy wysokość zasadzonych miesięcznych alimentów jest równa lub niższa od wysokości miesięcznego świadczenia wypłacanego z funduszu alimentacyjnego. Nie jest nigdzie w prawie napisane, na co skarżąca miałaby zaliczyć dobrowolne wpłaty dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca nie przyjęła tożsamych kwot z tego samego okresu co wypłacone z funduszu alimentacyjnego, ale zdecydowała na co zaliczyła dobrowolne wpłaty dłużnika, mając do tego prawo. Dłużnik też nie określił przy dobrowolnej wpłacie dla którego dziecka ją zaliczyć. Kwoty dobrowolnych wpłat, które skarżąca otrzymała na rzecz alimentów dla dzieci w okresie wypłaty świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego nie są alimentami bieżącymi w rozumieniu tej ustawy lecz alimentami zasądzonymi wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 26 kwietnia 2010r., sygn. Akt I2C 454/10 i są pozostałą kwotą zasadzonych alimentów niewypłacaną, przez Fundusz Alimentacyjny, a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma uprawnień do ograniczania wysokości zasadzonych wyrokiem sądowym alimentów i nie może pozbawiać skarżącej możliwości egzekwowania pozostałej części należnych dzieciom alimentów, nie wypłaconej przez Fundusz Alimentacyjny. MOPS nie ma także prawa ingerować w tytuł wykonawczy i zmieniać bez procesu zasądzonej wyrokiem sądowym kwoty alimentów na rzecz usprawiedliwionych potrzeb dzieci. Każde z dzieci miało zasadzone po [...] zł alimentów miesięcznie i tyle powinno miesięcznie dostać. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej. W myśl art. 135 P.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem postępowania, w którym został wydany zaskarżony akt lub czynność. Sąd uwzględnia skargę i eliminuje z obrotu zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1). Rozpoznając niniejszą sprawę w aspekcie wspomnianego wyżej kryterium, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Analiza akt postępowania oraz treści wydanego w jego następstwie rozstrzygnięcia wskazuje na niezasadność podniesionych w skardze zarzutów oraz nietrafność argumentów. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), a zwłaszcza jej przepis art. 23 ust.1 w związku z art.2 pkt 7 lit. d. Zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ww. ustawy - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 2 pkt 7 lit. d, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, lub wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Jak wynika z akt postępowania o przyznanie rzeczonego świadczenia, wnioskodawczyni, wypełniając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podpisała w dniu 30 października 2014 r. pouczenie zawierające ustawową definicję nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. treść art. 2 pkt 7 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 15 stycznia 2012 r. oraz pouczenie o obowiązku informowania organu właściwego wierzyciela o zmianach w wysokości egzekwowanych przez komornika sądowego. Pouczenia takie zawierała również decyzja organu przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z treści decyzji przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego jednoznacznie wynikało nie tylko uprawnienie strony do pobierania świadczeń, ale również przyjęcie przez nią obowiązków konkretnego zachowania, tj. niepobierania w tym samym okresie alimentów od komornika lub osoby zobowiązanej. W realiach niniejszej sprawy niesporne jest, że skarżąca w okresie od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. otrzymała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł a także otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego kwotę [...] zł. Ziściły się zatem przesłanki, które zgodnie z przytoczonym wyżej przepisom oraz podpisanym przez skarżącą pouczeniem miały wpływ na uprawnienia wynikające z decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarzuty skarżącej sprowadzają się do twierdzenia, że organy naruszyły przepis art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy, bowiem nie uwzględniły tego, że kwota, którą skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego alimenty zaległe wobec jednego z dzieci – córki D., co do której świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego przyznano jej dopiero od miesiąca grudnia 2014 r., zatem nie dotyczyły one świadczeń przyznanych na dwoje pozostałych dzieci, a w stosunku do córki D. za nienależną można byłoby najwyżej uznać kwotę [...] zł. Powyższy pogląd skarżącej nie może zostać uznany za trafny. Skarżąca nie bierze bowiem pod uwagę zmiany przepisów ustawy przyjętej w podstawie prawnej kwestionowanej decyzji w części dotyczącej kwalifikacji środków jako nienależnie pobranych. Do dnia 1 stycznia 2012 r. art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy posiadał brzmienie "ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". Przepis ten w przywołanym kształcie, ze względu na datę wydania decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego - 25 listopada 2014 r. - nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. W treści aktualnie obowiązującego art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy ustawodawca wskazał, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Aktualny kształt przywołanego przepisu został wprowadzony ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205 poz.1212) i wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. Wobec wydania zaskarżonej decyzji po dniu 31 grudnia 2011 r., dotychczasowe regulacje nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z obowiązującymi aktualnie przepisami organy administracyjne orzekające w sprawie musiały zatem uwzględnić fakt, że skarżąca w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała od dłużnika kwotę w wysokości przekraczającej przyznanie decyzją świadczenie. Biorąc pod uwagę wskazaną w przepisie art. 28 ustawy kolejność zaspokajania dłużnika alimentacyjnego stwierdzić należy, że nie miało żadnego znaczenia to, za jaki okres i wobec którego z dzieci skarżąca chce zaliczyć otrzymane alimenty. Organ obecnie nie bada tego zagadnienia, lecz ma podstawy do uznania świadczenia za nienależne, jeżeli osoba uprawniona, poza świadczeniem z funduszu, otrzyma zaległe lub bieżące alimenty od dłużnika alimentacyjnego. W takiej sytuacji ziszcza się bowiem przesłanka wskazana w przywołanym przepisie w postaci otrzymania świadczenia niezgodnie z kolejnością. Pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując alimenty od dłużnika, skarżąca znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzytelności określonej w art. 28 ustawy. W tej sytuacji uznać należy, iż organy obu instancji zasadnie orzekły o uznaniu świadczeń jako nienależnie pobranych oraz o ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami. Należy też mieć na uwadze, że skarżąca zarówno na etapie składania wniosku jak i w decyzji przyznającej świadczenie została pouczona o treści art. 2 pkt 7 ustawy. Treść tego pouczenia, wbrew twierdzeniom skarżącej, została sformułowana w sposób przejrzysty i czytelny. Tym samym zarzuty skargi uznać należało za chybione. Mając na względzie przytoczone wyżej powody, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę jako bezzasadną oddalił.