II SA/Sz 1291/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 r. sprawy ze skargi B. J. i P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie podziału nieruchomości oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia 22 maja 2017 r. B. J. i P. J. (dalej powoływani jako "Skarżący"), wystąpili na podstawie art. 96 i 97 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami o dokonanie podziału nieruchomości - działki nr [...], położonej w obrębie ewidencyjnym [...] w S. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt: I C [...] oraz opinią biegłego z zakresu budownictwa i geodezji F. S. z dnia [...] r., która stanowi jego integralną część. 2. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta S., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257- zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 95 pkt 4, art. 96 ust. 1 i 97 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147, dalej przywoływana jako: "u.g.n."), odmówił dokonania podziału działki nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie nr [...] m. S. zapisanej w KW nr [...], a stanowiącej własność Skarżących, wskazując na okoliczność, że wyrok w sprawie I C [...] nie wyraża zgody zastępczej na dokonanie podziału działki nr [...] oraz ma brak zgody współwłaścicieli, tj. L. K. i A. J.. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wskazali na naruszenie: - art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 97 ust. 2 u.g.n w zw. z art. 365 § 1 i 1047 § 1 k.p.c. polegającym na stwierdzeniu, że do przeprowadzenia podziału geodezyjnego ewidencyjnego przedmiotowej nieruchomości wymagana jest zgoda L. K. i A. J., na podstawie przepisów o współwłasności, - art. 6,7 k.p.a. w zw. z art. 195 i 206 k.c. polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez uznanie, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt I C [...], doszło jedynie do nabycia współwłasności przedmiotowej działki bez jej podziału. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 96 ust. 1, 2 i 4 u.g.n., uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie Organu pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy wskazał, że w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie sygn. akt I C [...] Sąd Rejonowy w K. orzekł, iż pozwani L. K. i A. J. oświadczają, że przenoszą na małżonków P. J. oraz B. J. przysługujące im udziały we współwłasności części nieruchomości położonej w S. działka nr [...] KW nr [...] o pow. [...] m2, oznaczonej w opinii biegłego z zakresu budownictwa i geodezji F. S. z dnia [...] r. w sprawie I C [...], która stanowi integralną część niniejszego oświadczenia. Zdaniem Organu, orzeczenie sądu stwierdzające taki obowiązek, ma charakter konstytutywny i nie tylko stwierdza jakiej treści wolę pozwany ma obowiązek ujawnić, ale także zastępuje pozwanego w realizacji tego obowiązku, poprzez wprowadzoną w art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 § 1 k.p.c. fikcję prawną, że zobowiązany złożył oświadczenie o treści wynikającej z prawomocnego orzeczenia. Przy tym zastępcza funkcja orzeczenia, o którym mowa, spełnia się ex lege, z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia. W sytuacji zatem gdy zobowiązany ma przenieść na powoda część istniejącej działki, orzeczenie sądu dotyczące projektowanego podziału działki (zaznaczonego na właściwej mapie - art. 624 k.p.c.) odpowiada, po uprawomocnieniu się wyroku - postanowieniu o podziale, jakie zapada w postanowieniu o zniesieniu współwłasności. Mając powyższe na uwadze Organ uznał, że B. i P. J. z chwilą uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt I C [...], nabyli prawo własności wskazanej w wyroku wydzielonej działki o pow. [...] m2 oznaczonej w opinii biegłego z zakresu budownictwa i geodezji F. S. z dnia [...] r. w sprawie I C [...]. Opinia, ta stanowi integralną część oświadczenia L. K. i A. J.. Sentencja tego orzeczenia precyzyjnie określa treść umowy, którą ono zastępuje (przeniesienie własności) oraz przebieg granic wydzielonej działki. Zgodnie z ust. 4 art. 96 u.g.n. w przypadku gdy o poddziale nieruchomości orzeka sąd nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1 i pozwolenia, o którym mowa w ust. 1a. W rozpatrywanej sprawie o fizycznym podziale przedmiotowej nieruchomości orzekł prawomocnie Sąd Rejonowy w K. w cytowanym wyroku, zatem zdaniem Organu, postępowanie o dokonanie podziału geodezyjnego na drodze administracyjnej, zainicjowane wnioskiem Skarżących z 22 maja 2017 r. uznać należy za bezprzedmiotowe, gdyż nie było podstaw do załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej (art. 104 k.p.a.). Nadto w myśl art. 96 ust. 4 u.g.n. orzeczenie sądu stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz w katastrze nieruchomości. 5. Skarżący założyli skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: - art. 105 § 1 k.p.a. w zw. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 97 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 365 § 1 i 1047 § 1 k.p.c. polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez uznanie, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe w całości i wydanie decyzji o umorzeniu postępowania podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaszły przesłanki do przeprowadzenia podziału geodezyjnego i ewidencyjnego przedmiotowej nieruchomości i wydania decyzji, - art. 105 § 1 k.p.a. w zw. art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 96 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. i 621 k.p.c. polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez uznanie, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe w całości i wydanie decyzji o umorzeniu postępowania z powodu uznania, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt I C [...] odpowiada postanowieniu o podziale nieruchomości, mimo tego, że wyrok ten w sensie cywilistycznym wieczystoksięgowym nie umożliwia wykonania podziału geodezyjnego i ewidencyjnego działki nr [...], - art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 96 ust. 4 u.g.n. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. i 621 k.p.c. polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez uznanie, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt I C [...] stanowi podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej oraz w katastrze nieruchomości, mimo tego, że wyrok ten w sensie cywilistycznym wieczystoksięgowym nie umożliwia wykonania podziału geodezyjnego i ewidencyjnego działki nr [...], a w konsekwencji dokonanie wpisu w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości jest niemożliwe z uwagi na brak wyznaczenia granic części działki o powierzchni [...] m2 i brak numeracji wydzielonych działek, - 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w konsekwencji uznanie, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt I C [...] odpowiada postanowieniu o podziale nieruchomości. 6. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. 7. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej przywoływana jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując według powyższych kryteriów kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że akt ten odpowiada prawu. 8. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym to przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i umarza postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części – art. 105 § 1 k.p.a. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. 9. W orzecznictwie przyjmuje się, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05). Bezprzedmiotowym może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA 428/01). Innymi słowy rzecz ujmując o bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. 10. W realiach niniejszej sprawy dla oceny zasadności umorzenia postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem Skarżących o dokonanie podziału działki nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym [...] w S. istotne znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 96 ust. 1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. Natomiast w myśl ust. 2, w przypadku gdy o podziale nieruchomości orzeka sąd, nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1, i pozwolenia, o którym mowa w ust. 1a. Jeżeli podział nieruchomości jest uzależniony od ustaleń planu miejscowego, a w razie braku planu - od warunków określonych w art. 94 ust. 1 i 2, sąd zasięga opinii wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a w odniesieniu do nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków także opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Do opinii tych nie stosuje się art. 93 ust. 5. 11. Powyższy przepis wprowadza dualizm kompetencji wskazując, że o podziale nieruchomości może rozstrzygnąć organ w drodze decyzji administracyjnej bądź sąd powszechny wydając stosowne orzeczenie w sprawie cywilnej. W doktrynie przyjmuje się, że tę kompetencję sądu należy rozumieć w ten sposób, że sąd nie zastępuje organu podziałowego w sprawach dotyczących tylko podziału nieruchomości (sąd nie zajmuje się samymi podziałami nieruchomości). Natomiast sąd podejmuje rozstrzygnięcia w sprawach należących do jego kompetencji i jeśli któraś z nich wymaga dokonania także podziału nieruchomości, to sąd władny jest przesądzić o takim podziale, co powoduje, że w odniesieniu do takiego podziału nie wydaje się już decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. W takim przypadku sąd we własnym zakresie powołuje biegłego geodetę w celu sporządzenia operatu podziałowego, aby na podstawie sporządzonej przez niego dokumentacji rozstrzygnąć sprawę główną. Podział ewidencyjny nieruchomości jest w takim przypadku zwykle skutkiem orzeczenia sądu, gdyż w samej sentencji sąd na ogół nie orzeka o zatwierdzeniu podziału ewidencyjnego nieruchomości, ale rozstrzyga sprawę cywilną wskazując jedynie na granice i oznaczenie działek podane w dokumentacji sporządzonej przez biegłego geodetę powołanego przez sąd (por. Ewa Bończak-Kucharczyk. Komentarz do art. 96 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pub. Lex 2014 i 2018). Wskazać także należy, iż skorzystanie przez jeden z uprawnionych podmiotów z wyżej opisanej kompetencji wyklucza jednocześnie możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie podziału przez drugi z podmiotów. 12. Przechodząc na grunt rozpoznanej sprawy wskazać należy, że okolicznością bezsporną jest, iż w dacie wystąpienia przez Skarżących do Organu z wnioskiem o podział działki nr [...], obr. [...] S. istniał w obrocie prawnym prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt. I C [...] zobowiązujący do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: L. K. i A. J. oświadczają, że przenoszą na małżonków P. J. oraz B. J. na zasadzie wspólności ustawowe małżeńskiej, przysługujące im po ˝ udziały we współwłasności części nieruchomości położonej w S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym w K. Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga KW nr [...], o pow. [...] m2 - oznaczonej w opinii biegłego z zakresu budownictwa i geodezji F. S. z dnia [...] r. w sprawie I C [...], która stanowi integralną część niniejszego oświadczenia". Zgodzić należy się z Organem odwoławczym, że na mocy art. 64 k.c. powyższe orzeczenie sądu zastępuje wskazane w nim oświadczenie, ale jednocześnie odpowiada postanowieniu o podziale nieruchomości. Jak wynika bowiem z akt sprawy dla potrzeb postępowania sądowego biegły sporządził projektowany sposób podziału nieruchomości, a zatem nie sposób uznać, aby orzeczenie odwołujące się wprost do opinii biegłego nie wywoływało skutku w postaci podziału działki. Bez wątpienia wydzielenie działki z nieruchomości o nr [...] obr. [...] S. wskazanym orzeczeniem sądu powszechnego nie jest uzależnione od późniejszego rozstrzygnięcia administracyjnego, gdyż brak jest stosownej regulacji, w myśl której organ administracji dokonywałby podziałów nieruchomości, zgodnie z ustaleniami prawomocnych orzeczeń sądów. Wręcz przeciwnie w ustawie o gospodarce nieruchomościami wyrażono jednoznacznie zasadę, że podziały dokonywane orzeczeniami sądów wykluczają wydanie przez organ decyzji zatwierdzających podział. W związku z powyższym rację należy przyznać Organowi odwoławczemu, że w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała podstawa do merytorycznego rozstrzygnięcia o wniosku Skarżących w trybie administracyjnym, skoro skutkiem wyroku sądu powszechnego zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności części nieruchomości, był także podział tej nieruchomości. W konsekwencji zatem słusznie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że postępowanie przed organem pierwszej instancji było od samego początku bezprzedmiotowe, co z kolei stanowi o spełnieniu przesłanki do jego umorzenia. 13. Zdaniem Sądu, umorzeniu postępowania administracyjnemu w sprawie podziału nieruchomości nie przeciwstawia się art. 96 ust. 4 u.g.n. wskazujący, że orzeczenie sądu, o którym mowa w ust. 2 stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz w katastrze nieruchomości. Przepis ten w niniejszej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi, nie został naruszony, albowiem z mocy prawa wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt I C [...] wraz z dokumentacją geodezyjną stanowi źródło zmian wpisów w ewidencji gruntów i budynków, a także w księdze wieczystej. Wyjaśnienia wymaga, co umknęło tak Skarżącym, jak też Organowi I instancji, że to na mocy wyroku doszło do podziału nieruchomości, zaś do opinii sporządzonej na potrzeby postępowania sądowego biegły załączył mapę wraz z wyznaczonymi granicami wydzielonej działki. W takiej sytuacji, co Sąd podkreśla, to na organie ciąży obowiązek nadania numeracji powstałej działce. Natomiast brak w orzeczeniu sądu nowego ewidencyjnego oznaczenia nie pozwala na stwierdzenie, aby wyrok uniemożliwiał wykonanie podziału nieruchomości. Bowiem o ile prawodawca założył dualizm kompetencji w zakresie decydowania o podziale (organ administracji albo sąd powszechny), to obowiązek skutku zdecydowania o podziale – nadanie numeracji nowo wydzielonej działce – jest kompetencja wyłącznie organu administracji. Tak decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości, jak i orzeczenie sądu, o którym mowa w art. 94 ust. 4 u.g.n., stanowią urzędowy dokument będący podstawą do dokonania zmian wpisów w ewidencji gruntów i budynków, a następnie w księdze wieczystej, bo podstawę oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej stanowią dane z ewidencji gruntów i budynków (art. 26 u.k.w.h. oraz art. 21 ust. 1 p.g.k.). Jednak, co warto uwypuklić, art. 94 ust. 4 u.g.n. jest w stosunku do norm ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne przepisem późniejszym, zatem winien mieć zastosowanie w pierwszej kolejności. Brak jest zatem podstaw, by twierdzić, że wpis nowego oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej dokonywany na podstawie orzeczenia sądu wymaga dodatkowych wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów i budynków. Źródłem zmian ewidencyjnych są bowiem same decyzje (zatwierdzające podział) lub orzeczenia sądu, wraz z załączonymi do nich dokumentami geodezyjnymi. Do ewidencji gruntów i budynków wpisywane są tylko te dane ewidencyjne, które ulegają zmianie w wyniku zawartych w decyzji lub orzeczeniu rozstrzygnięć (nowe ewidencyjne oznaczenia wydzielanych działek, przebieg granic ewidencyjnych tych działek). Nie ma potrzeby przedkładania celem dokonania zmian w księdze wieczystej wyrysów i wypisów z ewidencji gruntów i budynków, skoro są one efektem zmian z urzędu, które Organ ma wprowadzić w myśl art. 22 ust. 2 i art. 23 p.g.k. na podstawie tego samego orzeczenia sądu, na podstawie którego ma zostać dokonana zmiana wpisu w księdze wieczystej. Wskazać należy, iż skoro ustawodawca zrównuje w skutkach prawnych decyzję zatwierdzającą podział nieruchomości z orzeczeniem sądu, to orzeczenie, o którym mowa wyżej jest też podstawą wyznaczenia i utrwalenia na gruncie nowych punktów granicznych – zgodnie z przepisami § 14 pkt 2 r.s.d.p.n. 14. Podsumowując stwierdzić należy, że Organ odwoławczy nie naruszył prawa w sposób opisywany skargą, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie Organu II instancji opiera się na należycie zebranym i ocenionym materiale dowodowym, w toku prawidłowo prowadzonego postępowania oraz na właściwie zastosowanych przepisach prawa. Również Sąd, działając z urzędu poza granicami skargi, nie stwierdził żadnych naruszeń prawa materialnego, czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego kwestionowanej decyzji. 15. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.