II SA/Sz 1298/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza na podstawie art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu [..] r. odmówił E. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną- synem S. B.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, iż syn E. B. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Nr [...] z dnia [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności , który zaliczył go do osób niepełnosprawnych do dnia [...]. Jest osobą niepełnosprawną ruchowo, ma wstawioną protezę prawej stopy. Na co dzień porusza się bez oprzyrządowania. Od poniedziałku do piątku przebywa w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo , gdzie realizuje obowiązek szkolny, ma zapewnioną opiekę i rehabilitację. E. B. sprawuje opiekę nad synem od popołudnia w piątek do niedzieli, kiedy syn wraca ze szkoły, jednak nie jest to opieka stała i długotrwała. Część czynności syn wykonuje sam. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż obowiązki pełnione przez E. B. w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, nie kolidują z podjęciem przez nią zatrudnienia, a dziecko jest na tyle samodzielne, że nie wymaga stałej i długotrwałej opieki wnioskodawcy. Powołując się na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania E. B. świadczenia pielęgnacyjnego. E. B. odwołała się od powyższej decyzji. Odwołująca się szczegółowo opisała niepełnosprawność i stan zdrowia dziecka, przebyte i planowane zabiegi chirurgiczne oraz związany z tym sposób i zakres opieki nad synem ze wskazaniem podejmowanych koniecznych czynności przy dziecku. Skarżąca wyjaśniła, że syn odbywa naukę w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo , w każdy piątek, sobotę i niedzielę oraz dni wolne od nauki (wakacje, ferie) przebywa w domu pod jej opieką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania E. B., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że syn wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] zaliczającym Go do osób niepełnosprawnych od urodzenia do dnia [...]. Z orzeczenia tego wynika, iż syn wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, a także wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. E. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. B. oraz synami: A. B., M. B. oraz S. B., który jest uczniem klasy Gimnazjum nr dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo . Mąż zatrudniony jest , E. B. nie pracuje i nie jest zarejestrowana w PUP. Od dnia [...] była zatrudniona w Spółce A. Otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem S. S. B. urodził się bez i, ze, cierpi na schorzenie. Przeszedł już trzy operacje. Do końca roku szkolnego S. B. przebywa w internacie od poniedziałku do piątku, w czasie podróży ze szkoły i do szkoły wymaga opieki. Porusza się samodzielnie dzięki protezie, wymaga pomocy przy kąpieli, sam wykonuje czynności związane z higieną osobistą i ubieraniem się, samodzielnie porusza się po schodach, wymaga opieki podczas spacerów, w czasie pobytu w domu wymaga przygotowania posiłków. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że S. B. jest osobą samodzielną, ma zapewnioną opiekę w internacie, zaś gdy przebywa w domu opiekę sprawuje matka, jednakże opieka ta nie jest stała i długotrwała. Takiej opieki S. B. wymaga w czasie rekonwalescencji po operacji - wówczas E. B. sprawuje faktyczną, długotrwałą opiekę i pomoc w utrzymaniu higieny ciała, poruszaniu się i korzystaniu z toalety. Jak wynika z oświadczenia E. B. wnioskodawczyni nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad S. B.. Zdaniem Kolegium, E. B. nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika bowiem z zaświadczenia z dnia [...] wystawionego przez Samodzielny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr [...] dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo S. B. przebywa w grupie wychowawczej przez dni w tygodniu, na weekendy, przerwy świąteczne, ferie, wakacje i w przypadku ewentualnych chorób wyjeżdża z Ośrodka. Opieka E. B. nad synem nie ma zatem charakteru stałego lub długotrwałego, sprawowana jest od popołudnia w piątek do niedzieli, przy czym w większości czynności syn jest osobą samodzielną. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że obowiązki pełnione przez E. B. w związku z opieką nad synem nie kolidują z podjęciem przez Nią zatrudnienia. E. B. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc w skardze, że syn przebywa dni w tygodniu w Ośrodku, w każdy weekend, dni wolne od nauki oraz podczas chorób, które zdarzają się bardzo często, syn przebywa w domu pod jej opieką. Syn ma problemy z poruszaniem się, poddawany jest częstym zabiegom operacyjnym, po których musi pozostać w domu i wymaga zwiększonej opieki. Nie może wówczas chodzić. Podczas wywiadu środowiskowego syn akurat czuł się dobrze. Skarżąca oświadczyła, że była zatrudniona i pracowała od poniedziałku do czwartku, syn przebywał w ośrodku, rano w piątek jechała po niego do szkoły, jednakże problemy zdrowotne syna nie pozwoliły jej pogodzić pracy z opieką. W Ośrodku Pomocy Społecznej uzyskała informację, że na czas pracy może zrezygnować ze świadczenia pielęgnacyjnego, a po utracie pracy lub rezygnacji może powrócić do tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Skarga E. B. okazała się zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania E. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem S. B. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] zaliczającym Go do osób niepełnosprawnych od urodzenia do dnia [...]. Z dokumentów wynika nadto, że S. B. przebywa w Samodzielnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo przez dni w tygodniu, zaś na weekendy, przerwy świąteczne, ferie, wakacje i w przypadku ewentualnych chorób wyjeżdża z Ośrodka (zaświadczenie z dnia [...].). Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że dziecko jest na tyle samodzielne, że nie wymaga stałej i długotrwałej opieki matki. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy pozwalał na uznanie, że w sytuacji E. B. nie zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem. Materalnoprawną podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia był art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 art. 17 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi wówczas, gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny albo, w związku z koniecznością kształcenia, E. lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Przepis ten wyklucza zatem możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji umieszczenia dziecka w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym, w którym dziecko korzysta z całodobowej opieki przez więcej niż dni w tygodniu, a dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji umieszczenia i korzystania przez dziecko z całodobowej opieki przez mniej niż dni w tygodniu, bądź też tylko przez dni w tygodniu. Przy czym całodobowej opieki nie sposób rozumieć inaczej, jak opieki przez całą dobę tj. przez 24 godziny. W tym miejscu, w odniesieniu do zarzutów skargi, należy zaznaczyć, że w orzecznictwie jest przyjęte i niekwestionowane, że o uprawnieniach do świadczenia pielęgnacyjnego decyduje możliwość (rozumiana jako gotowość) danej placówki zapewnienia opieki dziecku przez taki okres (aktualnie przez więcej niż dni), a nie rzeczywista liczba dni przebywania dziecka w ciągu tygodnia w placówce, czy też liczba godzin w poszczególnych dniach. Ustawodawca nie przewidział prawnej formy przyznania rodzicowi dziecka świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na indywidualną sytuację zdrowotną dziecka. Tak więc okoliczność częstych chorób syna skarżącej i związana z tym zmniejszona ilość godzin, czy dni faktycznego pobytu syna w placówce nie mogła być brana pod uwagę przy ocenie przesłanki "korzystania dziecka z całodobowej opieki w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym przez więcej niż dni w tygodniu". Istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy Samodzielny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo ma możliwość zapewnienia dzieciom całodobowej opieki przez więcej niż dni w tygodniu. W ocenie Sądu, w świetle materiału dowodowego i dokonanych przez organy ustaleń, nie można było przyjąć, że Ośrodek, w którym został umieszczony syn skarżącej, zapewnia opiekę w wymaganym prawem zakresie (więcej niż dni). Jednymi i decydującym dokumentem w tej sprawie jest zaświadczenie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Nr [...] , w którym wskazano, że S. B. przebywa w Ośrodku przez dni w tygodniu. Tymczasem stwierdzenie takie nie jest wystarczające dla jednoznacznego ustalenia, że w sprawie został spełniony warunek wykluczający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przypomnieć należy, że podejmując decyzję administracyjną, organ jest zobowiązany respektować reguły postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też organ zobligowany był m.in. do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Miał obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy w tym te podnoszone przez stronę zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zdaniem Sądu, organy obu instancji, rozpoznając sprawę z wniosku E. B. uchybiły opisanym powyżej zasadom postępowania administracyjnego, albowiem nie wyjaśniły w sposób należyty i wyczerpujący organizacji pracy Ośrodka w którym przebywa dziecko skarżącej, w kontekście wymogu zapewnienia dziecku całodobowej opieki przez więcej niż dni. Na uwagę zasługuje jeszcze jedna kwestia w tej sprawie, mianowicie ocena możliwości do samodzielnej egzystencji syna skarżącej w związku z jego stanem zdrowia dokonana przez organ I instancji w sposób odbiegający od ustaleń wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności ustalił w orzeczeniu z dnia [...], że stan zdrowia S. B. jest taki, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy (pielęgnacji) innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tymczasem organ w uzasadnieniu decyzji sformułował ocenę, że syn skarżącej jest na tyle samodzielny, że nie wymaga stałej i długotrwałej opieki matki. W opinii Sądu, powyższe stwierdzenie narusza zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Przypomnieć należy, że dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach ma szczególną moc dowodową w postępowaniu, a takim jest bez wątpienia ww. orzeczenie, która polega na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. Dlatego też organ, nie posiadając innych dowodów na wskazaną okoliczność, nie był uprawniony do odmiennej oceny wskazań i wymogów w stosunku do S. B., niż zostały one określone w orzeczeniu o jego niepełnosprawności. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy stosownie do art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organy winny uwzględnić powyższe wskazania Sądu i przeprowadzić postępowanie administracyjne w tej sprawie z poszanowaniem reguł procesowych. Z tych względów, skoro zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzeczono jak w sentencji wyroku.