II SA/Sz 1306/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Wojewody Zachodniopomorskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Chojnie z dnia 29 września 2011 r. nr X/106/2011 w przedmiocie wyboru ławników na kadencję w latach 2012-2015 stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały. Rada Miejska w Chojnie podjęła w dniu 29 czerwca 2011 r. uchwałę Nr VIII/88/2011 w sprawie powołania zespołu do wyboru ławników. Podstawę prawną podjętej uchwały stanowiły przepisy art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.); art. 160 i 163 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). W § 1 uchwały powołano zespół do wyboru ławników na kadencję w latach 2012 – 2015 w składzie : - R. B. – Przewodniczący Zespołu, - A. J. – członek Zespołu, - E. N. – członek Zespołu. W § 2 określono, że zadaniem Zespołu jest ocena zgłoszonych kandydatur na ławników oraz przedstawienie na sesji Rady Miejskiej swojej opinii o zgłoszonych kandydatach, w szczególności w zakresie spełnienia przez nich wymogów określonych w ustawie. W dniu 29 września 2011 r. Rada Miejska w Chojnie podjęła uchwałę Nr X/106/2011 w sprawie wyboru ławników na kadencję w latach 2012 – 2015. Podstawę prawną podjętej uchwały stanowiły przepisy art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 160, art. 163 i art. 164 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych. W § 1 uchwały stwierdzono wybór ławników do Sądu Rejonowego do orzekania w sprawach rodzinnych : - J. H., - E. J. S., - A. J. W. W § 2 uchwały zobowiązano Przewodniczącego Rady Miejskiej w Chojnie do przekazania listy wybranych ławników Prezesowi Sądu Rejonowego. W § 3 uchwalono, że protokół z tajnego głosowania stanowi załącznik do uchwały, a w § 4, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Wojewoda Zachodniopomorski wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę Nr X/106/2011 Rady Miejskiej w Chojnie z dnia 29 września 2011 r. w sprawie wyboru ławników na kadencję 2012 – 2015, zarzucając jej naruszenie procedury przewidzianej do podjęcia uchwały w sprawie wyboru ławników, wskazanej w przepisie art. 163 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności przedmiotowego aktu oraz wstrzymanie jego wykonania. W uzasadnieniu skargi, Wojewoda wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 163 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych przed przystąpieniem do wyborów rada gminy powołuje zespół, który przedstawia na sesji rady gminy swoją opinię o zgłoszonych kandydatach, w szczególności w zakresie spełnienia przez nich wymogów określonych w ustawie. Rada Miejska w Chojnie dopełniła obowiązku wynikającego z cytowanego przepisu, bowiem w dniu 29 czerwca 2011 r. podjęła uchwałę Nr VIII/88/2011 w sprawie powołania zespołu do wyboru ławników. Wojewoda podkreślił, że zespół, o którym mowa w art. 163 § 2 ww. ustawy pełni funkcję opiniodawczą. Jest on powołany przede wszystkim do dokonania oceny zgłoszeń kandydatów pod względem formalnym, a więc do sprawdzenia, czy zgłoszeni kandydaci spełniają wymogi wynikające z treści art. 158 oraz art. 159 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, czy karty zgłoszenia kandydatów na ławników zawierają odpowiednie załączniki wymienione w art. 162 § 2 cyt. ustawy, a także, czy zgłoszenia wpłynęły do rady gminy w ustawowym terminie. Zespół ten powinien ponadto zebrać, uzyskane przez radę gminy informacje o kandydatach, przekazane przez organy Policji natomiast, w opinii przedłożonej radzie gminy zespół winien - po analizie wszystkich posiadanych dokumentów - wskazać, którzy kandydaci spełniają wymogi formalne, oraz którzy kandydaci i z jakich powodów - w ocenie zespołu - nie spełniają materialnoprawnych przesłanek określonych w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych do pełnienia funkcji ławnika. W dniu[...]. do organu nadzoru wpłynął wniosek A. J. radnego Rady Miejskiej w Chojnie, pełniącego jednocześnie funkcję członka Zespołu powołanego do zaopiniowania kandydatów na ławników, w którym radny wskazał, że w jego ocenie nie dopełniono procedury przewidzianej w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Z treści tego pisma wynika, że w opinii Zespołu z dnia [...] przedłożonej Radzie Miejskiej w Chojnie na sesji w dniu 29 września 2011 r. wskazano, iż Zespół dokonał analizy zgłoszeń na posiedzeniach. Jednocześnie, A. J. wskazał, że "nigdy nie uczestniczył w jakimkolwiek posiedzeniu Zespołu, a tym bardziej w dniu [...] Osobą popierającą złożony przez A. J. wniosek była m.in. E. N., radna Rady Miejskiej w Chojnie i jednocześnie drugi członek Zespołu ds. zaopiniowania kandydatów na ławników. Z uwagi na powyższe, organ nadzoru pismem z dnia [...] wystąpił do Burmistrza z prośbą o udzielnie informacji, czy w czasie pracy Zespołu powołanego do wyboru ławników na kadencję w latach 2012 - 2015 miały miejsce jakiekolwiek nieprawidłowości, w szczególności dotyczące braku kworum podczas posiedzeń w dniach [...]. Burmistrz pismem z dnia [...], udzielił informacji, że w okresie od dnia [...] Przewodnicząca Zespołu Opiniującego R. B. za pośrednictwem Biura Obsługi Rady Miejskiej nie zlecała zwołania posiedzeń Zespołu Opiniującego i nie ustalała z pracownikami Biura daty, godziny ani miejsca posiedzeń. Do niniejszego pisma dołączona została kopia listy obecności członków Zespołu wyłącznie z posiedzenia w dniu[...] , a także oświadczenie E. N. - członka Zespołu, o woli uchylenia się od skutków złożenia swojego podpisu pod wpływem błędu, w który została wprowadzona. Podpis E. N. widnieje na liście obecności członków Zespołu ds. zaopiniowania kandydatów na ławników z posiedzenia w dniu [...]jednakże, jak wskazuje Radna, posiedzenia Zespołu nigdy nie zostały formalnie zwołane przez Przewodniczącą. Po uzyskaniu tychże informacji, organ nadzoru zwrócił się pismem z dnia[...], do Ry. B. Przewodniczącej Zespołu z prośbą o udzielenie informacji, czy w czasie prac Zespołu powołanego do wyboru ławników na kadencję w latach 2012 - 2015 miały miejsce jakiekolwiek nieprawidłowości, w szczególności dotyczące braku kworum podczas posiedzeń w dniach [...], a także o udzielenie informacji, w jakim trybie podejmowane były decyzje Zespołu w odniesieniu do poszczególnych osób kandydujących na funkcję ławnika (czy członkowie Zespołu podejmowali uchwały w drodze głosowania). Nadto, organ nadzoru wniósł o wskazanie, czy - a jeżeli tak to - w jaki sposób członkowie Zespołu – E. N. i A. J. - zawiadomieni zostali o posiedzeniach Zespołu, które odbyły się w dniach[...]. Z wyjaśnień przedłożonych przez Przewodniczącą (pismo z dnia[...]) wynika m.in., że Zespół działał w składzie -osobowym, nie głosowano nad wspólnym stanowiskiem w odniesieniu do poszczególnych osób kandydujących na ławników oraz, że nie zwoływano pisemnie posiedzeń Zespołu. R. B. w ww. piśmie wskazała również, że w Jej ocenie nie było nieprawidłowości w pracy Zespołu, gdyż dwóch członków Zespołu potwierdziło swoje pozytywne stanowisko (opinię) o kandydatach, natomiast A. J. był nieobecny i nie uczestniczył w posiedzeniu Zespołu oraz Komisji i sesji Rady Miejskiej, która odbyła się w dniu 29 września 2011 r. Mając powyższe na uwadze organ nadzoru doszedł do wniosku, że Przewodnicząca Zespołu nie dopełniła obowiązku zwołania jego posiedzeń. Jeden z członków Zespołu A. J. nie miał żadnej możliwości zapoznania się z dokumentami stanowiącymi podstawę do wydania opinii o kandydatach oraz dokonania oceny tychże kandydatur pod względem formalnym, gdyż nie został skutecznie poinformowany o posiedzeniu Zespołu. Nadto - co wynika z oświadczenia E. N. - w dniu 29 września 2011 r. przed sesją Rady Miejskiej w Chojnie R. B. przekazała E. N. do przeczytania i podpisania plik dokumentów z komentarzem: "". Z powyższego wynika, że opinia o kandydatach na ławników przedłożona radnym Rady Miejskiej w Chojnie w dniu 29 września 2011 r. nie była wynikiem pracy Zespołu, lecz była stanowiskiem wyrażonym wyłącznie przez jego Przewodniczącą. Zdaniem Wojewody swoim działaniem Przewodnicząca Zespołu powołanego do oceny kandydatów na ławników wprowadziła w błąd organ stanowiący Gminy, który postanawia o wyborze ławników i dlatego też uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia procedury określonej w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, przewidzianej do podjęcia uchwały w sprawie wyboru ławników. Skoro ustawodawca w przepisie art. 163 § 2 cyt. ustawy postanowił wprost, że rada gminy powołuje zespół, który przedstawia na sesji rady gminy swoją opinię o zgłoszonych kandydatach, wykluczone jest, aby opinia taka sporządzona została jednoosobowo przez przewodniczącego zespołu, czy też jednego z jego członków. Przedłożenie takiego dokumentu (pochodzącego jedynie od jednego członka Zespołu) determinuje stwierdzenie, że uchwała w sprawie wyboru ławników dotknięta jest wadą prawną. Reasumując organ nadzoru stwierdził, że podjęcie uchwały Nr X/106/2011 Rady Miejskiej w Chojnie z dnia 29 września 2011 r. w sprawie wyboru ławników na kadencją w latach 2012-2015 nastąpiło z naruszeniem procedury przewidzianej do podjęcia takiej uchwały (art. 163 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych). Rada Miejska w Chojnie w odpowiedzi na skargę potwierdziła stanowisko Wojewody Zachodniopomorskiego, że podjęcie uchwały nr X/106/2011 Rady Miejskiej w Chojnie z dnia 29 września 2011 r. w sprawie wyboru ławników na kadencję w latach 2012 – 2015 nastąpiło z naruszeniem procedury przewidzianej do podjęcia takiej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga Wojewody Zachodniopomorskiego zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Natomiast art. 93 ust. 1 tej ustawy stanowi, że po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organu nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W tym miejscu należy powołać również treść art. 91 ust. 4 w/w ustawy, który wskazuje, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. Odnosząc powyższe unormowania do rozpoznawanej sprawy przyjąć należy, że podjęcie uchwały Nr X/106/2011 z dnia 29 września 2011 r. przez Radę Miejską w Chojnie w sprawie wyboru ławników na kadencję w latach 2012 – 2015 nastąpiło z naruszeniem procedury przewidzianej do podjęcia takiej uchwały, co w ocenie Sądu stanowi istotne naruszenie prawa. Przepis art. 163 § 2 ustawy o ustroju sądów powszechnych z dnia 27 lipca 2011 r. (Dz.U. Nr 98 poz. 1070 ze zm.) stanowi, że przed przystąpieniem do wyborów rada gminy powołuje zespół, który przedstawia na sesji rady gminy swoją opinię o zgłoszonych kandydatach w szczególności w zakresie spełnienia przez nich wymogów określonych w ustawie. Rada Miejska w Chojnie dopełniła obowiązku wynikającego z przepisów ustawy, bowiem w dniu 29 czerwca 2011 r. podjęła uchwałę Nr VIII/88/2011 w sprawie powołania zespołu do wyboru ławników i taki zespół do wyboru ławników na kadencję 2012 – 2015 powołała. Zespół o którym mowa w art. 163 § 2 ustawy o ustroju sądów powszechnych pełni funkcję opiniodawczą. Jest on powołany przede wszystkim do dokonania oceny zgłoszeń kandydatów pod względem formalnym, a więc do sprawdzenia, czy zgłoszeni kandydaci spełniają wymogi wynikające z treści art. 158 oraz art. 159 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, czy karty zgłoszenia kandydatów na ławników zawierają odpowiednie załączniki wymienione w art. 162 § 2 cyt. ustawy, a także, czy zgłoszenia wpłynęły do rady gminy w ustawowym terminie. Zespół ten powinien ponadto zebrać, uzyskane przez radę gminy informacje o kandydatach, przekazane przez organy Policji natomiast, w opinii przedłożonej radzie gminy zespół winien - po analizie wszystkich posiadanych dokumentów - wskazać, którzy kandydaci spełniają wymogi formalne, oraz którzy kandydaci i z jakich powodów - w ocenie zespołu - nie spełniają materialnoprawnych przesłanek określonych w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych do pełnienia funkcji ławnika. Dopełnienie procedury przewidzianej w przepisie art. 163 § 2 w/w ustawy jest istotne bowiem sporządzone przez zespół opinie o kandydatach na ławników przedstawiane są na sesji rady gminy i mają decydujący wpływ na wyłonienie osób orzekających w sądach powszechnych – w zaskarżonej uchwale w sprawach rodzinnych. Przy rozstrzyganiu spraw ławnicy mają równe prawa z sędziami, a więc ważna pozycja ławnika w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości nie może budzić wątpliwości. Tym samym więc czynności dotyczące jego wyboru powinny być przeprowadzone zgodnie z treścią przepisów prawa regulujących tę kwestię. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone z udziałem Przewodniczącego Rady Miejskiej w Chojnie i Burmistrza Gminy, wykazało, że Przewodnicząca Zespołu nie dopełniła obowiązku zwołania zespołu, a opinia przedstawiona Radzie Miejskiej w Chojnie w dniu 29 września 2011 r. nie była wynikiem pracy "zespołu opiniującego", lecz stanowiskiem wyrażonym przez jego Przewodniczącą. Po zapoznaniu radnych Rady Miejskiej w Chojnie z treścią skargi Wojewody Zachodniopomorskiego radni podjęli w dniu 29 grudnia 2011 r. uchwałę Nr XIII/139/2011 w której podzielają opinię organu nadzoru wyrażoną w skardze z dnia 17 listopada 2011 r. Skoro zatem przy uchwalaniu zaskarżonej uchwały doszło do naruszenia procedury przewidzianej do podjęcia uchwały w sprawie wyboru ławników przewidzianej w przepisie art. 163 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, należało uznać, iż nastąpiło istotne naruszenie prawa, co skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały – art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).