II SA/Sz 1322/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku P. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Służby Więziennej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego p o s t a n a w i a odmówić ustanowienia adwokata P. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Służby Więziennej z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Skarżący, powiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] r., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał na potrzebę otrzymania pomocy prawnej ze względu na przewlekłość i zawiłość sprawy oraz występujące problemy interpretacyjne przepisów prawnych. Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w [...] o pow. [...] m2, mieszka sam, utrzymuje się wynagrodzenia za pracę wynoszącego [...] zł brutto miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. wnioskodawca oświadczył, że pracuje jako funkcjonariusz w Areszcie Śledczym w [...] i jest to jego jedyne źródło dochodu z którego utrzymuje siebie i mieszkanie, często także pomaga swoim rodzicom będącym emerytami płacąc ich rachunki (np. podatek od nieruchomości czy faktury za prąd). Wskazał, że ze swojego wynagrodzenia opłaca czynsz, gaz, energię elektryczną, Internet, spłaca raty pożyczki zaciągniętej na wyposażenie kuchni, spłaca kredyt za laptop itp. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie o zarobkach, dowody potwierdzające wydatki na utrzymanie mieszkania oraz wyciągi rachunku bankowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata albo radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata albo radcy prawnego (art. 245 § 2 i 3 tej ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sprawie będącej przedmiotem skargi skarżący jest zwolniony od ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit d ww. ustawy, zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Na podstawie do art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, w tym koszty zastępstwa procesowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania są m. in. przepisy dotyczące prawa pomocy. Prawo pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem administracyjnym, mimo braku środków finansowych potrzebnych do opłacenia kosztów sądowych czy ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Prawo pomocy w założeniu ma służyć najuboższym, a więc podmiotom dla których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy ustanowienia adwokata z wyboru, oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Wobec ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, należy rozważyć, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W złożonym wniosku P. C. podał, że jego dochód miesięczny brutto wynosi [...] zł, jednakże z zaświadczenia od pracodawcy wynika, że miesięczny dochód brutto wnioskodawcy jest wyższy i wynosi [...] zł. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego z dnia [...] r. wynika, że skarżący kupił od swoich rodziców spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego za kwotę [...] i w dniu zawarcia tej umowy cena sprzedaży została przez niego zapłacona w całości (§[...]). W kolejnej umowie z dnia [...] r. strony postanowiły, że skarżący zapłacił z ustalonej ceny sprzedaży [...] zł, a pozostałą część ceny w wysokości [...] zł zapłaci gotówką najpóźniej do dnia [...] r. Z zaświadczenia o zarobkach skarżącego wynika, że jego roczny dochód netto wynosi ok. [...] zł. Zatem skarżący zobowiązał się zapłacić rodzicom do końca [...] r. kwotę przewyższającą wielokrotnie jego roczne dochody. W tym samym czasie poniósł także znaczące wydatki na remont i wyposażenie swojego mieszkania (samo wyposażenie do kuchni kupił za [...] zł z czego do spłaty pozostało [...] zł). Z przedłożonych dowodów wynika, że comiesięczny dochód skarżącego wynosi netto ok. [...] zł, a comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania są stosunkowo niskie i wynoszą ok. [...] zł (opłaty za użytkowanie lokalu [...] zł, energia elektryczna [...] zł, internet [...] zł). Pomoc finansowa udzielana przez skarżącego jego rodzicom, nie może być uznana za wydatek konieczny, uzasadniający przyznanie adwokata ze środków publicznych, skoro osoby te nie prowadzą ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają własne mieszkanie i własne źródła dochodów. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt II FZ 240/08, LEX nr 493753). W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że ustanowienie adwokata z wyboru przez wnioskodawcę, spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Z powodów wskazanych powyżej brak jest podstaw do uznania, że skarżący jest osobą ubogą, znajdującą się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów wynagrodzenia i wydatków adwokata z własnych środków finansowych. Należy zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki. Jeżeli jednak skarżący ustanowi pełnomocnika z wyboru, a skarga okaże się uzasadniona, skarżący będzie mógł żądać od organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.