II SA/Sz 1324/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności postanawia: I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, a w pozostałej części odmówić zwolnienia; II. ustanowić adwokata. J.W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności. W odpowiedzi na wezwanie sądu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek oświadczył, że w [...] r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu. Wskazał, że brakuje mu środków na wykupienie lekarstw. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną. Źródło dochodu rodziny stanowi renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura jego żony w kwocie [...] zł, czyli w sumie miesięczny dochód kształtuje się na poziomie [...] zł. W oświadczeniu dotyczącym stanu majątkowego podał, że posiada mieszkanie o całkowitej powierzchni [...] m2 , w którym aktualnie mieszka jego mama. Nie posiada żadnych środków pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że aktualnie mieszka wraz z żoną w mieszkaniu w [...] w związku z tym ponosi comiesięczne wydatki na pokrycie czynszu w wysokości [...] zł, opłat telekomunikacyjnych - [...] zł, spłat rat kredytu - [...] zł, ubezpieczenia [...],[...] zł, a także opłacenie energii elektrycznej - [...] zł (za 2 miesiące) oraz gazu - [...] zł. Ponadto wnioskodawca podał, że ponosi comiesięczne koszty wykupu lekarstw w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] skarżący oświadczył, że większość kosztów utrzymania mieszkania w [...] ponosi jego mama, która aktualnie tam mieszka, z kolei skarżący opłaca podatek od nieruchomości w wysokości [...] zł rocznie, dzierżawę pomieszczenia gospodarczego – [...] zł rocznie oraz energię elektryczną. Ponadto skarżący przedłożył dowody potwierdzające uzyskiwane dochody oraz ponoszone wydatki w tym faktury za energię elektryczną w mieszkaniu położonym w [...] , faktury za energię elektryczną oraz gaz w mieszkaniu położonym w [...], faktury za wykup leków, umowę najmu pomieszczenia gospodarczego, wyciągi z dwóch kont bankowych oraz kserokopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę 300 zł, a w pozostałej części odmówił zwolnienia, ponadto ustanowił na rzecz skarżącego adwokata. Kwestionując powyższe postanowienie J.W. złożył od niego sprzeciw, w którym wyjaśnił, że przedstawił dwa wydruki: z konta oszczędnościowego oraz podstawowego. Wskazał, że na koncie oszczędnościowym trzymał środki pieniężne w wysokości [...] zł otrzymane tytułem bezpodstawnego zwolnienia jego żony w okresie ochronnym oraz ubezpieczenia za zgon swojego ojca. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że jego wydatki związane z utrzymaniem mieszkań wzrastają w okresie zimowym. Zaznaczył, że ponosi dodatkowe opłaty związane z pobytem teścia w Domu Kombatanta w Szczecinie. Skarżący oświadczył, że aktualnie nie jest w stanie uiścić kwoty [...] zł, bowiem w grudniu poniósł spore wydatki na pokrycie raty kredytu, która wyniosła [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, czyli tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem rozpoznania. Powyższe oznacza, że sąd nie wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Wobec powyższego należy zaznaczyć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z kolei strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, publikowany w internecie). W świetle oświadczeń zawartych w złożonym wniosku PPF, nie można wnioskodawcy zaliczyć do osób, których środki do życia są ograniczone, na co wskazuje dochód skarżącego oraz jego żony kształtujący się na poziomie [...] zł miesięcznie. Z kolei ponoszone przez wnioskodawcę koszty utrzymania mieszkania, w którym zamieszkuje wraz z żoną, wynoszą około [...] zł miesięcznie w tym czynsz [...] zł, opłaty za energię elektryczną średnio około [...] zł (wg faktur: październik [...] zł, grudzień [...] zł), gaz średnio [...] zł (wg faktur: październik [...] zł, listopad [...] zł, grudzień [...] zł). Ponadto do koniecznych wydatków sąd zaliczył również te związane z wykupem leków dla skarżącego, które według jego oświadczenia wynoszą około [...] zł. W tej sytuacji po odliczeniu od dochodu koniecznych kosztów utrzymania w wysokości około [...] zł ([...] zł) pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota około [...] zł miesięcznie. Ponadto, jak wynika z komputerowego wydruku z rachunku skarżącego ([...]) na dzień [...] - saldo rachunku wynosiło [...] zł, co wskazuje na posiadane przez skarżącego środki pieniężne. Zgodnie zaś ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie - osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne w internecie). Odnosząc się do wskazanej przez skarżącego kwestii ponoszenia wydatków związanych z pokrywaniem rat kredytu należy wskazać, że spłacanie zaciągniętych kredytów jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonych przez nią postępowań sądowych (por. post. NSA z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700). Jak wynika ponadto z oświadczenia skarżącego, nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją mamą, która zatem posiada własne źródło dochodu, zaś świadczona przez wnioskodawcę na jej rzecz pomoc finansowa dotyczy ponoszenia kosztów energii elektrycznej oraz podatku od, położonej w Darłowie, nieruchomości. Sytuacja ta świadczy o tym, że skarżący jest w stanie wspierać finansowo swoją mamę, a także przebywającego w domu kombatanta teścia. Biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego zasadne jest zwolnienie wnioskodawcy z opłat sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę 300 zł oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w postanowieniu.