II SA/Sz 1385/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art.104 Kpa i art. 3 pkt 11, art. 16a, art. 20, art. 23 ust. 4e, art. 25, art. 26, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), Pracy Socjalnej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza, po rozpatrzeniu wniosku M. W. z dnia [...] – odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na ojca A. W. Organ I instancji ustalił, że A. W. jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...]. Ponadto A. W. pozostaje w związku małżeńskim z H. W., która posiada własne orzeczenie - lekarza Orzecznika ZUS - uznające ją za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. A. W. i H. W. pobierają emerytury. Wnioskodawca jest osobą niepracującą. Przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pracował zawodowo, był zarejestrowany w urzędzie pracy. Ostatnio w stosunku pracy pozostawał w okresie od dnia [...]do dnia [...], po czym nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] do dnia [...]. Od dnia [...] do dnia [...] był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dniu [...] został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej z powodu nie stawienia się w wyznaczonym dniu przez PUP. Do [...] M. W. posiadał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Organ I instancji wskazał dalej, że z dniem [...] zostały zmienione przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Zmiany tej dokonano ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W związku z powyższym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. W rozpatrywanej sprawie dochód na członka rodziny po przeliczeniu wyniósł [...] zł i przekracza przewidziane ustawą kryterium dochodowe o kwotę [...] zł na osobę, a poza tym nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w konsekwencji nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i należało odmówić stronie tego prawa. Od powyższej decyzji M. W. odwołał się wskazując, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym i narusza elementarne zasady prawne, gdyż wymaga się od niego ponownej rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy już tego faktu dokonał wcześniej i pobierał świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto odwołujący się oświadczył, że nie jest zgodne ze stanem faktycznym, że dochód w jego gospodarstwie domowym przekracza ustawowy pułap, gdyż on sam nie posiada żadnego dochodu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 3 pkt 22 i art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji wydanej w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki koniecznej do przyznania takiego zasiłku, a mianowicie nie doszło do rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca ostatnio zatrudniony był w Zespole Szkół P. w okresie od [...], a następnie od [...] nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych i od dnia [...] zarejestrowany był jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku w Urzędzie Pracy. Po tym okresie pobierał od [...] świadczenie pielęgnacyjne na ojca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na treść art. 16a oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreśliło, że jedną z koniecznych przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt wcześniejszego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w przypadku, jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, jest niewystarczający do przyznania wnioskodawcy wnioskowanego świadczenia. M. W. nie zrezygnował z zatrudnienia lub: innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą, albowiem z akt sprawy wynika, iż ostatni jego stosunek pracy ustał z dniem [...]. Tym samym brak jest związku pomiędzy zakończeniem zatrudnienia ()a sprawowaniem opieki. M. W. zaskarżył decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie podniósł zarzuty zgłoszone na etapie postępowania odwoławczego, wskazując między innymi, że od[...] otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne z powodu opieki nad ojcem o znacznym stopniu niepełnosprawności i z powodu rezygnacji z poszukiwania pracy. Rezygnacja z zatrudnienia była warunkiem otrzymania świadczenia. Obecnie urząd domaga się aby ponownie zrezygnował z pracy podczas gdy już to uczynił w [...] rezygnując z poszukiwania pracy. Takie podejście godzi – zdaniem skarżącego – w zasadę państwa prawa. Ponadto skarżący podkreślił, że nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, ani nieletnią i sam dba o swoje sprawy finansowe. Mieszka z rodzicami w jednym domostwie, ale jego dochody wynoszą zero złotych. Państwo nie jest w stanie zapewnić opieki jego rodzicom, zaś jemu odmawia pomocy, co obraża elementarne zasady sprawiedliwości społecznej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dała podstawę do stwierdzenia, że skarga M. W., pomimo częściowo słusznych zarzutów, nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem kontrolowane rozstrzygniecie tej sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć zapadłych w niniejszej sprawie stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: "u.ś.r.", obowiązujący od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Przepisy te wprowadziły do polskiego systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia – specjalny zasiłek opiekuńczy. To nowe świadczenie w istotnej mierze nawiązuje do konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego w jego wcześniejszym kształcie, obowiązującym do dnia, tj. do nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą, z tym że jako wymóg jego przyznania wprowadzono tzw. kryterium dochodowe. W świetle treści art. 16a u.ś.r., przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione zostało od spełnienia łącznie następujących przesłanek: 1) osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawuje; 2) na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529), 3) osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki; 4) osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 5) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, wyliczonych w art. 16a ust. 8 u.ś.r. Aktualnie, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z dnia 24 sierpnia 2012 r.) wysokość kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynosi [...] zł. W rozpatrywanej sprawie organy uznały zgodnie, że brak jest podstawy do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż nie spełnia on przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z art. 16a ust. 1 u.ś.r., a ponadto – jak wyliczył organ I instancji - łączny dochód wnioskodawcy i jego rodziny oraz rodziny osoby wymagającej opieki przekracza w przeliczeniu na osobę tzw. kryterium dochodowe. W ocenie Sądu, organ I instancji prawidłowo przyjął, co zaaprobował organ odwoławczy, że dochód rodziny skarżącego wyklucza możliwość przyznania mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, gdyż prawo to jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty[...] zł. Organ w sposób prawidłowy ustalił, że dochód obu rodzin, a więc w tym przypadku suma przeciętnych miesięcznych dochodów ojca i matki skarżącego w roku [...] wyniosła kwotę [...] zł i po przeliczeniu miesięczny dochód na trzech członków rodziny stanowi kwotę [...] zł, co znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe określone w ustawie na członka rodziny. Wyjaśnić należy, że przy obliczaniu dochodu w ramach tego postępowania bez znaczenia była okoliczność, że skarżący, jako osoba dorosła, deklarował całkowitą niezależność finansową od rodziców i sam nie osiągnął żadnych dochodów. Ustawodawca wymaga bowiem od organów ustalenia łącznego dochodu członków rodziny osoby wymagającej opieki, a więc i osoby wymagającej opieki i małżonka tej osoby i dochodu osoby sprawującej tą opiekę i jej rodziny (por. art. 16 a ust. 2 w zw. z art. 16 a ust. 4 pkt 2 u.ś.r.). Przepisy nie przewidują w tym przypadku żadnego odstępstwa od zasad obliczania dochodu w celu ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle zebranego materiału dowodowego, nie ma wątpliwości, że rodzice skarżącego uzyskali w roku [...] w skali miesiąca dochód w podanej powyżej kwocie. Dlatego też zarzuty skarżącego w kwestii błędnych ustaleń w tym zakresie nie mogły być uwzględnione przez Sąd. Natomiast rację ma skarżący, że organy obu instancji, dokonując wykładni 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, błędnie przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które faktycznie, dosłownie i aktualnie zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Byłoby fikcją wymaganie od skarżącego, aby przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, podjął pracę, a następnie z niej zrezygnował w celu uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym ojcem, a takie właśnie działanie sugerują organy dokonując literalnej wykładni art. 16 a ustawy. W odniesieniu do sytuacji skarżącego, który w poprzednio obowiązującym stanie prawnym faktycznie zrezygnował z zatrudnienia w celu opieki nad ojcem, z tego też tytułu otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne i w sposób ciągły sprawuje opiekę nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem, specjalny zasiłek opiekuńczy należy postrzegać jako kontynuację przyznanego uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W tym zakresie Sąd uznał za słuszne zarzuty skargi, jednakże pozostaje to bez wpływu na zgodne z prawem rozstrzygniecie organów. Podstawą bowiem odmowy skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest fakt przekroczenia w tej sprawie ustawowego kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.