II SA/Sz 1400/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Burmistrz decyzją z dnia [...] r. odmówił M. K. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzasadniając wydane rozstrzygniecie organ I instancji wskazał na nie spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz na fakt podlegania wnioskodawczyni ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wyjaśniła, że jej mąż wymaga całodobowej opieki w tym karmienia i mycia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie przez organ I instancji niespełnienia przez wnioskodawczynię warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej motywowanej wykonywaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W razie stwierdzenia braku zaistnienia powyższej przesłanki - stanowiącej warunek konieczny przyznania wnioskowanego świadczenia - organ ma obowiązek odmowy jego przyznania. Badając zasadność oceny dokonanej przez organ I instancji Kolegium miało na względzie, że istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym do pracy i mogącym faktycznie wykonywa-pracę, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy. Organ odwoławczy odniósł się również do definicji osoby bezrobotnej zawartej w art. 2 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U z 2013 r. poz. 674), zgodnie z którą osobą posiadającą taki status jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem osoba taka w sytuacji powstania konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny rezygnuje z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia jeżeli dysponuje on ofertami pracy. Ta potencjalna możliwość zatrudnienia nie jest jednak tożsama z trwającym zatrudnieniem, z którego, w myśl art. 16a) ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy musiałaby zrezygnować. Niemniej nie można jednak uznać a priori, iż w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia o jakiej mowa w powołanym przepisie. Nadto Kolegium dodało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego utrwalił się pogląd, iż nie każda rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W świetle powyższego Kolegium przyjęło, że zarówno rezygnacja jak i niepodejmowanie zatrudnienia muszą być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Natomiast w przypadku wnioskodawczyni nie ulega wątpliwości, że nigdy nie podjęła aktywności zawodowej, nie poszukiwała także pracy o czym świadczy ewidentnie brak rejestracji w PUP. Powyższe w zestawieniu z informacjami podanymi w rodzinnym wywiadzie środowiskowym oraz w treści odwołania nie dawało podstaw do uznania, iż aktualny brak zatrudnienia wnioskodawczyni jest (wyłącznie) skutkiem decyzji o rezygnacji z aktywności zawodowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Taki wniosek jest tym bardziej uzasadniony, jeśli zważy się na okoliczność, iż opieka sprawowana nad mężem trwa dwa lata, a przed chorobą męża wnioskodawczyni nie wykazywała żadnej aktywności zawodowej W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję M. K. podniosła, że decyzją z dnia [...] r. przyznano jej, do dnia [...] r., świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad mężem. Dlatego zmiana przepisów ustawy o przyznaniu świadczeń pielęgnacyjnych na nowych warunkach obowiązujących z dniem 1 lipca 2013 r. jest dla niej krzywdząca a ich zastosowanie nieuzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej zwaną "P.p.s.a.") w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przedmiot kontroli działalności administracji publicznej stanowi zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sprawując tę kontrolę zgodnie z art. 134 §1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja ani utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie są bowiem obarczone naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszeniem przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c powołanej ustawy P.p.s.a. Tylko tego rodzaju naruszenia mogą stanowić postawę uwzględnienia skargi przez uchylenie decyzji. Nie zachodzą też przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa - na podstawie art. 145 §1 pkt 2 i 3 P.p.s.a. Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej zwaną "ustawą"). Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy. Przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały sformułowane w art. 16a ust. 1 i 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby z związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Przepis art. 4 ust 4-9 stosuje się odpowiednio. Jednocześnie w art. 16 ust. 8 ustawa wskazuje, że zasiłek ten nie przysługuje jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów; c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym specjalnym ośrodku szkoleniowo-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; 5) na osobę wymagającą opieki ustalone jest prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną legitymująca się stosownym orzeczeniem, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. Zgodne z prawem jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, jako znajdujące oparcie w treści wyżej przytoczonego przepisu art. 16a ust. 1 ustawy oraz zebranym materiale dowodowym, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a której to spełnienie warunkuje przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca bowiem nigdy nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie była też osobą poszukującą zatrudnienia. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika również, że po stronie skarżącej zachodzi i druga podstawa odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie do cytowanego wyżej art. 16a ust. 8 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę; ... lit. b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. Zgodne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym jest ustalenie, oparte na zaświadczeniu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówka Terenowa z dnia [...] r., że skarżąca od dnia 1 października 2010 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik. Stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1403) w ubezpieczeniu wyodrębnia się: 1) ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie; 2) ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Z kolei ustawa w zakresie ubezpieczeń emerytalno-rentowych wyróżnia ubezpieczenia, którym podlega się z mocy ustawy (tzn. obowiązkowo) i ubezpieczenia na wniosek. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1ha przeliczeniowego lub dział specjalny; 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1. W świetle znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia, prawidłowe jest ustalenie, że skarżąca jako domownik rolnika, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Po stronie skarżącej zachodzi zatem także przewidziana w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b negatywna przesłanka, która wyłącza ją z grona osób, którym może przysługiwać specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodne z prawem jest zatem stanowisko zaskarżonej decyzji, odmawiające skarżącej prawa do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tej sytuacji wydanie decyzji odmawiającej przedmiotowego świadczenia było zgodne z prawem. Wobec czego Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako nieuzasadnioną.