II SA/Sz 1442/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego B. K.-F. kwotę [...] złotych zawierającą kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu oraz kwotę [...] złotych tytułem zwrotu wydatków. Decyzją z dnia [...] r., nr [...][[...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej: "k.p.a.", art. 106 ust. 4 w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769), Z-ca Dyrektora M. O. P. S. w W., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta W., odmówił L. C. przyznania zasiłku celowego w postaci pomocy finansowej na opłacenie kosztów dojazdu do Przychodni L. w W. oraz konsultacji medycznej. Organ wskazał, że w dniu [...] r. strona złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej na ww. cel. Jak ustalił organ, wnioskodawca ma [...] lata, mieszka sam, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jest niezdolny do podjęcia pracy zarobkowej, posiada [...] do dnia [...] r. Porusza się o [...] z powodu [...]. Od wielu lat wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej MOPS w W.. Utrzymuje się z zasiłku stałego oraz z dodatku mieszkaniowego, w łącznej kwocie [...]zł, przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Organ przedstawił kryterium, według którego wypłacane są środki finansowe w ramach zadań własnych ośrodka pomocy społecznej. Wyjaśnił, że na realizację zasiłków celowych w [...] r. dysponuje kwotą [...]zł, co przy szacunkowej liczbie osób oczekujących pomocy ([...] rodzin) powoduje, że na jedno środowisko przypada rocznie kwota [...]zł, a w ujęciu miesięcznym [...] zł. W [...] r. wnioskodawca uzyskał dodatkową pomoc w łącznej wysokości [...] zł, tj.: - z programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w łącznej kwocie [...]zł, - specjalne zasiłki celowe – w łącznej kwocie [...]zł, - zasiłki celowe na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w łącznej kwocie [...]zł, - zasiłki celowe na zaspokojenie innych potrzeb w łącznej kwocie [...]zł. Wnioskodawca korzysta również z pomocy w formie usług opiekuńczych, na które od miesiąca [...] do [...] r. organ przeznaczył kwotę [...] zł. Wszelkie opłaty mieszkaniowe są regulowane w ramach przyznanego stronie dodatku mieszkaniowego. Wnioskodawca jest ubezpieczony w N. F. Z. (NFZ), które to ubezpieczenie opłaca MOPS w W.. W ocenie organu, nie ma przeszkód, aby wnioskodawca korzystał ze swojego ubezpieczenia i podjął leczenie w ramach NFZ. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ ustalił, że toczy się postępowanie sądowe z powództwa L. C. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeniowemu z tytułu uszkodzenia ciała w wyniku zdarzenia drogowego z udziałem wnioskodawcy z dnia [...] r. Z posiadanych przez organ informacji wynika, że wnioskodawca nie dąży do polubownego rozstrzygnięcia sprawy, przez co generuje koszty postępowania sądowego oraz koszty związane z obsługą kancelarii. W ocenie organu, częste wnioski strony nie mieszczą się w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej, a przyznane zasiłki celowe są znacznie wyższe niż kwota przeciętnej pomocy przyznanej w tej samej formie i w tym samym okresie jednemu środowisku pozostającemu pod opieką ośrodka. Nadto organ wskazał, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wnioskodawca nie wykorzystał własnych możliwości i uprawnień z tego tytułu. L. C. wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, w którym przedstawił swoją sytuację zdrowotną, bytową, dotychczasowy przebieg pracy zawodowej oraz okoliczności wypadku drogowego, któremu uległ w dniu [...] r. Wyjaśnił, że w żaden sposób nie przyczynił się do skutków i następstw wypadku komunikacyjnego. Podniósł, iż nie jest prawdą twierdzenie organu, że przedłuża czas procesu sądowego o odszkodowanie. Wnioskodawca upomina się o należne mu prawa z zapisanym w Konstytucji RP prawem dostępu do służby medycznej. Braki finansowe ograniczają wnioskodawcę w możliwości korzystania z ośrodków medycznych specjalistycznych, rehabilitacyjnych, jak ośrodków leczenia jego chorób. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Kolegium podzieliło słuszność rozstrzygnięcia organu I instancji. Wskazało, że wnioskowane świadczenie jest świadczeniem fakultatywnym, czyli organ może przyznać taką formę pomocy, ale nie jest do tego zobligowany. Organ przyznając taką formę pomocy kieruje się zasadą zaspokajania w pierwszej kolejności niezbędnych, podstawowych potrzeb bytowych, tj.: żywność, leki jeden gorący posiłek dziennie. Przyznanie pomocy w formie wnioskowanego zasiłku celowego uzależnione jest od środków pieniężnych posiadanych przez Ośrodek oraz liczby osób korzystających z pomocy społecznej. W pierwszej kolejności organ zobowiązany jest do zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych osób i rodzin nie posiadających żadnych dochodów. Kolegium wskazało, że w roku [...], wnioskodawca uzyskał dodatkową pomoc społeczną w łącznej wysokości [...] zł, a w formie usług opiekuńczych w łącznej kwocie [...]zł (od [...] do [...] r.). Opłaty mieszkaniowe pokrywane są w ramach przyznanego stronie dodatku mieszkaniowego. Organ I instancji opłaca stronie ubezpieczenie w NFZ. Końcowo Kolegium stwierdziło, iż zdaje sobie sprawę, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji, ale jednocześnie podkreśliło, że pomoc w postaci zasiłku celowego jest świadczeniem nieobowiązkowym i ma charakter wspomagający i uzupełniający. L. C. wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. wnosząc o jej "anulowanie". W uzasadnieniu skargi, L. C. wyjaśnił, że w Polsce jest od 9 lat. Przedstawił przebieg swojej dotychczasowej pracy zawodowej. Swoje oszczędności wydał na leczenie, lekarstwa, dojazdy do placówek medycznych, rehabilitację, życie, ubranie. Dodatkowym obciążeniem był pogrzeb matki skarżącego w [...] r. Skarżący jest zadłużony u brata w związku z opłatami za mieszkanie, które w części mu użycza, na około [...] zł. Brat wspomaga skarżącego w zakupie żywności i w innych wydatkach. Skarżący stracił swoje dobra w mieszkaniu w B. . Wskazał, że do wypadku (komunikacyjnego) i jego skutków w żaden sposób się nie przyczynił. Uważa, iż jako obywatel prawem chroniony z mocy Konstytucji RP ma prawo np. do służby medycznej i leków, ale jak ma to zrobić, bez pieniędzy nie da się dojechać do placówek specjalistycznych medycznych. Wskazał, że sprawa dot. wypadku komunikacyjnego trwa [...] lat, nie są przesłuchani świadkowie, brak jest badań biegłych, wielki problem stanowi wyliczenie utraconych dochodów skarżącego. Skarżący dołączył: zaświadczenia z MOPS o wysokości dochodów, zaświadczenie o wszczęciu dochodzenia przez Prokuraturę Okręgową w K. sygn. akt [...] [...], oświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, wniosek o przyznanie prawa pomocy, wydruk kosztów leczenia w Przychodni w W.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Pismem z dnia [...] r., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wyznaczonym na zasadzie prawa pomocy, sprecyzował zarzuty skargi. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o zasądzenie zwrotu wydatków w kwocie [...]zł, według załączonego spisu wydatków. W przypadku oddalenia skargi, pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w wysokości minimalnej podwyższonej o podatek VAT oraz o zasądzenie zwrotu wydatków w kwocie [...]zł, według załączonego spisu wydatków. Oświadczył, że koszty postępowania nie zostały przez skarżącego zapłacone w całości lub w części. Wydanej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że: a) decyzja organu I instancji narusza przepisy postępowania – art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez: - wadliwe ustalenie stanu faktycznego, poprzez niezgodne z rzeczywistością określenie wysokości środków przeznaczonych w budżecie gminy W. na pomoc społeczną, - zaniechanie jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zakresie wyjaśnienia, czy przeprowadzenie dojazdu na badania objęte wnioskiem stanowi uzasadnioną potrzebę dla skarżącego, w szczególności poprzez zaniechanie powołania biegłego, b) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wadliwe, w sposób wprowadzający w błąd, sporządzenie uzasadnienia ww. decyzji, 2. naruszenie art. 136 k.p.a., poprzez zaniechanie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ II instancji. Skarżący podnosił, że zgodnie z budżetem Gminy Miejskiej W. na rok [...], na pomoc społeczną przeznaczona została kwota [...]zł, z czego: - na zasiłki okresowe [...] zł, - na zasiłki stałe [...] zł, - na dodatki mieszkaniowe [...] zł, - na pomoc w zakresie dożywiania [...] zł, - na usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze [...] zł. Tymczasem w decyzji organu I instancji znajduje się stwierdzenie, że organ na zasiłki celowe dysponuje kwotą [...]zł. Zgodnie z uzasadnieniem decyzji, organ na pomoc skarżącemu przeznaczył kwotę [...]zł, która pokryta została z pozostawionej do dyspozycji organu kwoty [...]zł. Kwota pomocy udzielonej skarżącemu stanowiłaby ponad 5 % kwoty, którą dysponuje organ na potrzeby całego miasta W., co wywołuje wrażenie, że udzielona pomoc jest wysoka, a nawet nadmierna. Tak poczynione ustalenia są niezgodne z rzeczywistością, a sposób sporządzenia uzasadnienia wprowadza w błąd. Analiza budżetu gminy w zakresie pomocy społecznej wskazuje bowiem, że pomoc udzielona skarżącemu finansowana była z różnych rozdziałów budżetu. Organ zarówno I jak i II instancji wadliwie ustalił stan faktyczny w zakresie możliwości gminy przyznania wnioskowanej pomocy. Zdaniem strony, uniemożliwia to kontrolę sądowoadministracyjną zaskarżonej decyzji, poprzez kontrolę granic uznaniowości gminy, mając na uwadze jej możliwości finansowe przy przyznawaniu zasiłku celowego. Organ I instancji zaniechał jakichkolwiek ustaleń co do tego, czy dojazd na zabiegi poza granicami gminy, o których sfinansowanie ubiegał się skarżący są uzasadnioną potrzebą skarżącego. Organ wskazał, że skarżący jest ubezpieczony, powinien korzystać zabiegów na terenie gminy, nie sprawdzając w żadnym zakresie, czy zabiegi te są dla skarżącego niezbędne i czy są oferowane przez publiczną służbę zdrowia na terenie gminy. Skarżący podkreślił, że zabiegi te są oferowane jedynie przez wyspecjalizowane ośrodki niepubliczne. Wykonanie zabiegów jest niezbędne celem powstrzymania dalszych zmian patologicznych nóg, prowadzących do amputacji. Pełnomocnik przedstawił spis poniesionych wydatków sądowych, obejmujących wartość opłat pocztowych ([...] zł), koszty wydruków i kopii, potwierdzeń ([...] zł), koszty dojazdu w celu badania akt i na rozprawę ([...] zł), opłaty parkingowej ([...] zł), opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku ([...] zł). Na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Skarżący podtrzymał skargę ponawiając argumentację w niej zawartą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Decyzje w przedmiocie zasiłków celowych mają charakter decyzji uznaniowych, co oznacza, że to od uznania organu zależy, czy przyzna wnioskowaną pomoc, czy też nie. Analizując taką sprawę organ musi nie tylko ocenić zasadność takiego żądania, ale również musi uwzględnić możliwości pomocowe, a więc, czy dysponuje środkami na ten cel. Oceny takiej organ musi dokonać przez pryzmat wszystkich potrzeb i liczby podopiecznych funkcjonujących przy wsparciu ośrodka, wśród których są osoby samotne, bez pracy, osoby samotnie wychowujące dzieci, osoby niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji, itp. Organ orzekając w przedmiocie zasiłku celowego może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc. Jednakże wybór organu nie może być dowolny, ale musi być należycie uzasadniony i wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia okoliczności faktycznych sprawy (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.), przy uwzględnieniu ustawowo określonych celów i zasad przyznania pomocy społecznej. W ocenie Sądu, organy orzekające obu instancji poczyniły niezbędne czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, dając temu wyraz w uzasadnieniu wydanych decyzji. Skarżący jest osobą, której potrzebne jest wsparcie, świadczy o tym jego sytuacja życiowa i zdrowotna, ta ostatnia, jako trudna, nie jest kwestionowana w sprawie. Tym nie mniej należy mieć na względzie, że organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób wymagających wsparcia, nawet jeśli wydają się uzasadnione. Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że możliwości ośrodków pomocy społecznej są ograniczone. Wykazanie przez organ wielkości środków jakimi dysponuje przy uwzględnieniu liczby środowisk wymagających wsparcia w danej gminie, ma na celu wyjaśnienie stronie dlaczego organ nie może zaspokoić wszystkich oczekiwań skarżącego. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, tzn. wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ww. ustawy). Organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy. Sąd uznał za niezasadne zarzuty przedstawione w uzupełnieniu skargi o niezgodności z rzeczywistością kwoty [...]zł, którą organ dysponuje na zasiłki celowe w [...] r., z której pokryta została kwotę [...]zł na pomoc skarżącemu. Na podstawie przedstawionego wyciągu z uchwały Rady Gminy Wałcz z dnia 27 grudnia 2016 r. Nr VII/SXXVIII/179/16, nie można wnioskować, że organ I instancji, na zasiłki celowe w [...] r., dysponował inną kwotą niż przez organ podaną we uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazana w uzasadnieniu skargi kwota [...]zł obejmuje łącznie roczne wydatki na gminną pomoc społeczną, a zatem nie tylko na zasiłki celowe, ale także na: domy pomocy społecznej, na ośrodki wsparcia DDP i SDŚ, przeciwdziałanie przemocy w rodzinie, na składki na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zadań własnych i zleconych, na zasiłki okresowe, na dodatki mieszkaniowe, na zasiłki stałe, na ośrodki pomocy społecznej, na usługi opiekuńcze, na dożywianie, na pozostałą działalność w ramach zadań własnych. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji, nie wynika również, że organ I instancji tylko z jednego tytułu przyznał skarżącemu pomoc z opieki społecznej. Organy wskazały, że w [...] r. skarżący otrzymał dodatkową pomoc w formie specjalnych zasiłków celowych, zasiłków celowych na pokrycie części lub w całości leków i leczenia, zasiłków celowych na zaspokojenie innych potrzeb, uzyskał pomoc w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Powyższe oznacza, że skarżący nie został i nie jest pozostawiony bez opieki ośrodka pomocy społecznej. Organ badając podstawy zaspokojenia kolejnej potrzeby skarżącego nie naruszył prawa wskazując na dotychczas uzyskane przez stronę wsparcie ośrodka pomocy społecznej w danym roku kalendarzowym. Wielokrotność składania żądań może bowiem w danej sytuacji faktycznej determinować rozmiar pomocy. Zauważyć należy, że skarżący pozostaje w istocie na utrzymaniu ośrodka i wsparcie jakie jest mu udzielanie jest istotne. Wartość przyznanych skarżącemu przez organ świadczeń w roku [...] wyniosła około [...] zł. Słusznie organ wyjaśnił, że skarżący jest również ubezpieczony w N. F. Z., a opłaca to ubezpieczenie MOPS w W.. Skarżący ma w ten sposób zapewnioną opiekę medyczną. Organ nie ma przy tym obowiązku finansować wszelkich badań czy konsultacji, jakie skarżący chciałby przeprowadzić dodatkowo poza miejscem zamieszkania, tym bardziej, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek zaleceń lekarskich do odbycia takowych w W., we wskazanej prywatnej jednostce. Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżoną decyzją organ nie naruszył przepisów prawa wskazanych skardze i jej uzupełnieniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy. Motywy decyzyjne organu zostały przedstawione w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący. Nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organ szczegółowo wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, zaś Sąd argumentację tę podzielił. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie dostrzegł tego rodzaju naruszeń prawa, które miałyby skutkować uwzględnieniem skargi. Z tych względów Sąd, oddalił skargę, o czym orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). O przyznaniu wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi skarżącego z tytułu udzielonej pomocy prawnej z urzędu w wysokości [...] zł, Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 i 2 ww. ustawy i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. § 4 ust. 3 § rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego. Przyznając pełnomocnikowi zwrot wydatków w kwocie [...]zł Sąd uwzględnił poniesione w sprawie przez pełnomocnika koszty: opłat pocztowych, wydruków i kopii, dojazdu, opłaty parkingowej. Sąd nie uwzględnił wykazanego przez pełnomocnika wydatku w postaci opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku ([...] zł), gdyż skarżący takiego kosztu nie poniósł, będąc z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ww. ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w tej sprawie.