II SA/Sz 145/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Pismem z dnia [...] r. S. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn. "[...] Do skargi S. dołączyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPPr S. podało, że zrzesza miłośników S. i kajakarstwa i "oparte jest o społeczne, wolontariackie zasady działania". Mogłoby zwrócić się z apelem "do ofiarności mieszkańców" jednakże w chwili obecnej stanowiłoby to dla niego "nadmierną mitręgę absorbującą energię i czas niezbędne do działalności merytorycznej związanej z przygotowywaniem odpowiednich dokumentów i projektów". Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżące S. posiada szerokie możliwości pozyskania środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej, w tym również prowadzenie procesów sądowych, zaś fakt, że z nich nie korzysta nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie takiego prawa nie jest usprawiedliwiony w sytuacji, gdy strona dobrowolnie pozbawia się środków, z których mogłaby pokryć ewentualne koszty postępowania, a cel aktywności podmiotu ubiegającego się o prawo pomocy nie jest przesłanką jego przyznania. Odpis powyższego rozstrzygnięcia doręczono skarżącemu dniu 7 kwietnia 2015 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 42). W dniu 10 kwietnia 2015 r. S. złożyło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, podnosząc, że z uwagi na treść przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Może uzyskiwać środki na swoją działalność jedynie ze składek. S. podkreśliło, że dotychczasowa, bardzo aktywna wynikająca z jego misji działalność, bardzo ważna z punktu widzenia interesu społecznego, wskazuje, że działalność taką można prowadzić bez posiadania majątku, a jedynie w oparciu o zaangażowanie i ofiarność wąskiej grupy osób – członków stowarzyszenia. Są jednak pewne granice tej ofiarności i choć są one płynne i różne dla różnych osób, to jednak "należy zważać, aby granic tych przypadkiem nie przekroczyć". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd zatem na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekając o przyznaniu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę lub odmowie jego przyznania. Przedmiotem skargi wniesionej do Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia pn. "[...] Zgodnie z treścią art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei w myśl art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 cytowanej ustawy). Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 cytowanej ustawy). Użyte w cytowanym powyżej przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów. Należy pokreślić, że osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko to, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09). W niniejszej sprawie skarżące S. podniosło, że prowadzi działalność w oparciu o zaangażowanie i ofiarność członków tego S. , jednak są "pewne granice tej ofiarności" i "należy zważać, aby granic tych przypadkiem nie przekroczyć". Strona przedstawiła jedynie regulamin S., z którego wynika, że uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z treści pism S. nie wynika by takie składki były zbierane ani by w ogóle ustalono wysokość składki. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, należy uznać, że S. nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że nie posiada ono żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność S. związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie. Jak już wskazano powyżej, w regulaminie S. przyjęto, że uzyskuje ono środki na swoją działalność ze składek członkowskich, a zatem nic nie stoi na przeszkodzie, aby członkowie stowarzyszenia, w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Ponieważ skarżące stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Należy w pełni podzielić stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OZ 22/09), zgodnie z którym "fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony". Treść pism skarżącego wskazuje, że jest to S. utworzone przez osoby, nie posiadające po temu środków finansowych, które rezygnując ze zbierania składek członkowskich (przewidzianych w treści regulaminu), umożliwiających prowadzenie statutowej działalności - faktycznie dąży do tego, aby funkcjonowanie S. było finansowane z funduszy państwowych. Takie dążenie pozostaje jednak w sprzeczności z podstawową zasadą, że każdy, kto zamierza uruchomić postępowanie sądowe, powinien ponieść koszty z tym związane, zaś instytucja prawa pomocy jest przewidziana wyłącznie jako prawo, z którego mogą korzystać podmioty ubogie, aby zapewnić im możliwość korzystania z drogi sądowej, z zagwarantowaniem równości wobec prawa. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Jedynym staraniem stowarzyszenia nie może być przerzucenie ciężaru jego funkcjonowania na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych co rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana z środków publicznych, co prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1, w związku z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.