II SA/Sz 1471/17
WyrokWSA w Szczecinie2018-03-01
Skład orzekający: Arkadiusz Windak, Barbara Gebel, Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo nałożył karę pieniężną na przedsiębiorcę wykonującego przewóz drogowy za naruszenia przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków kierowców, pomimo argumentów strony o braku winy, obiektywnych przyczyn naruszeń oraz wniosków dowodowych?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały przepisy prawa materialnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dane z urządzeń rejestrujących stanowią wystarczający dowód naruszeń, a zeznania kierowców nie mogą zastąpić ani podważyć tych danych. Przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za rezultat działalności, a nie tylko za stworzenie warunków do jej zgodnego z prawem prowadzenia, co oznacza konieczność wykazania podjęcia wszelkich niezbędnych środków zapobiegawczych.Stan faktyczny
Kontrola przedsiębiorcy M. W. wykazała liczne naruszenia przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków kierowców, co skutkowało nałożeniem kar pieniężnych. Strona skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym niewłaściwe zastosowanie przepisów o odpowiedzialności administracyjnej, nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego oraz odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych (przesłuchanie kierowców). Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając zarzuty za niezasadne.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę.
Na podstawie upoważnienia Z. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. przeprowadzono kontrolę przedsiębiorstwa prowadzonego przez M. W.. Kontrolą objęto okres od dnia 19.06.2016 r. do dnia 19.06.2017 r. W ww. okresie przedsiębiorca wykonywał przewozy drogowe na podstawie zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego w zakresie krajowego przewozu rzeczy nr [...], wydanego przez Prezydenta Miasta S. w dniu [...] r. oraz licencji na międzynarodowy zarobkowy przewóz drogowy rzeczy nr [...], wydanej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego w dniu 15.09.2015 r. na okres do dnia 15.09.2020 r. Przedmiotem kontroli były regulacje związane przestrzeganiem przepisów dotyczących okresów prowadzenia pojazdu i obowiązujących przerw oraz czasu odpoczynku kierowcy. W okresie 6 miesięcy od dnia wszczęcia kontroli przedsiębiorca zatrudniał średnio 3 kierowców (na miesiąc). Ustalenia kontroli zostały ujawnione w protokole kontroli nr [...] z dnia [...] r.
Po przeprowadzeniu postępowania, Z. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją nr [...], z dnia [...] r. nałożył na M. W. karę pieniężną w wysokości [...] zł, za naruszenia określone w lp. 5.1.1, lp. 5.1.2, lp. 5.2.1, lp. 5.2.2, lp. 5.3.1, lp. 5.3.2, lp. 5.4.1, lp. 5.6.1, lp. 5.6.2, lp. 6.1.4, lp. 6.3.11, załącznika nr 3 do u.t.d.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. W. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o transporcie drogowym, ustawy o czasie pracy kierowców, rozporządzenia (WE) nr 561/2006
i przyjęcie, że nastąpiło zawinione przekroczenie maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu o czas powyżej 15 minut do jednej godziny oraz za każdą następną rozpoczętą godzinę ([...]zł), przekroczenie maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy przez 30 minut przy wykonywaniu przewozu drogowego o czas powyżej 15 do 30 minut oraz za każde rozpoczęte 30 minut ([...]zł), skrócenie dziennego czasu odpoczynku o czas powyżej 15 minut do jednej godziny oraz za każdą następną rozpoczętą godzinę ([...]zł), skrócenie tygodniowego czasu odpoczynku o czas do jednej godziny ([...]zł), oraz przekroczenie całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni o czas powyżej jednaj godziny do czterech godzin oraz za każdą następną rozpoczętą godzinę.
Ponadto nie zastosowano w sprawie art. 92b ustawy o transporcie drogowym
z uwagi na nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości i pominięcie wnioskowanych przez stronę dowodów.
Strona zarzuciła także naruszenie prawa procesowego tj. art. 7,8,9,10 § 1, 75 § 1, 77, 78 i 80 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania administracyjnego.
Podnosząc powyższe M. W. wniosła o:
I. uchylenie decyzji w zaskarżonej części i orzeczenie w tym zakresie, co do istoty sprawy, z uwzględnieniem przeprowadzenia wnioskowanych dowodów oraz stanowiska skarżącej,
ewentualnie o:
II. uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "K.p.a." (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), art. 4 pkt 22, art. 7 ust. 1-2, art. 7a ust. 1-2, art. 14 ust. 1, art. 92 a ust. 1-6, art. 92b, art. 92c ustawy z dnia 6 września 2001r.
o transporcie drogowym, zwanej dalej "u.t.d." (Dz. U. z 2016 r., poz. 1907 ze zm.), lp. 5.1.1, lp. 5.1.2, lp. 5.2.1, lp. 5.2.2, lp. 5.3.1, lp. 5.3.2, lp. 5.4.1, lp. 5.6.1, lp. 5.6.2,
lp. 6.1.4, lp. 6.3.11 załącznika nr 3 do u.t.d., art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8, art. 10 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85
i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85, zwanego dalej "rozporządzenie 561/2006" (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006), art. 13, art. 25, art. 27 ust. 4 ustawy z dnia z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. 2004 Nr 92 poz. 879), art. 32 ust. 1, art. 33 ust. 4, art. 34 ust. 1-5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85, zwanego dalej "rozporządzenie 165/2014" (Dz. UE L60 z 28.02.2014r.), art. 1 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 581/2010 z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie maksymalnych okresów na wczytanie danych odpowiednich danych z jednostek pojazdowych oraz kart kierowców, zwanego dalej "rozporządzenie 581/2010" (Dz.U.UE.L.2010.168.16), po rozpatrzeniu odwołania utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.
Organ podkreślił, że strona wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji
w zaskarżonej części (lp. 5.1.1, lp. 5.1.2, lp. 5.2.1, lp. 5.2.2, lp. 5.3.1, lp. 5.3.2, lp. 5.4.1, lp. 5.6.1, lp. 5.6.2) i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy lub uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Stosownie do art. 92a ust. 3 pkt 1 u.t.d., suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas kontroli w podmiocie wykonującym przewóz drogowy nie może przekroczyć [...] złotych - dla podmiotu zatrudniającego kierowców w liczbie średnio do 10 w okresie 6 miesięcy przed dniem rozpoczęcia kontroli.
Zgodnie z art. 92a ust. 4 u.t.d., za kierowców, o których mowa w ust. 3 pkt 1-3, uważa się również osoby niezatrudnione przez podmiot wykonujący przewóz drogowy, wykonujące osobiście przewozy drogowe na jego rzecz.
Zgodnie z art. 92a ust. 5 u.t.d., jeżeli czyn będący naruszeniem przepisów,
o których mowa w ust. 1, wyczerpuje jednocześnie znamiona wykroczenia, w stosunku do podmiotu będącego osobą fizyczną stosuje się wyłącznie przepisy
o odpowiedzialności administracyjnej.
Z art. 92a ust. 6 u.t.d. wynika, że wykaz naruszeń obowiązków lub warunków,
o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy.
Organ odwoławczy poinformował, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 189a § 2 pkt 1-3 K.p.a.
Odnośnie stwierdzonego naruszenia polegającego na przekroczeniu maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu o czas powyżej 15 minut do jednej godziny oraz za każdą następną rozpoczętą godzinę, lp. 5.1. załącznika nr 3 do u.t.d. organ przypomniał, że zgodnie z art. 4 lit. k rozporządzenia (WE) nr 561/2006, dzienny czas prowadzenia pojazdu, oznacza łączny czas prowadzenia pojazdu od zakończenia jednego dziennego okresu odpoczynku do rozpoczęcia następnego dziennego okresu odpoczynku lub pomiędzy dziennym okresem odpoczynku a tygodniowym okresem odpoczynku.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, dzienny czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 9 godzin. Jednakże dzienny czas prowadzenia pojazdu może zostać przedłużony do nie więcej niż 10 godzin nie częściej niż dwa razy w tygodniu.
Stosownie do art. 1 Decyzji wykonawczej Komisji Europejskiej z dnia 7 czerwca 2011r. w sprawie obliczania dziennego czasu prowadzenia pojazdu zgodnie
z rozporządzeniem (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady, nie naruszając przepisów art. 4 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 zalecane podejście wyłącznie dla potrzeb obliczenia dziennego okresu prowadzenia pojazdu, w sytuacji gdy kierowca nie wykorzystał w całości okresów dziennego odpoczynku wymaganych zgodnie z przepisami rozporządzenia nr (WE) 561/2006 jest następujące: obliczanie dziennego okresu prowadzenia pojazdu kończy się wraz z początkiem nieprzerwanego okresu odpoczynku trwającego co najmniej 7 godzin. Obliczanie kolejnego dziennego okresu prowadzenia pojazdu zaczyna się po upływie tego nieprzerwanego okresu odpoczynku trwającego co najmniej 7 godzin.
Konsekwencją powyższych rozwiązań jest treść lp. 5.1 załącznika nr 3 do u.t.d., która sankcjonuje przekroczenie maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu czas powyżej 15 minut do 1 godziny karą pieniężną w wysokości [...] zł, za każdą następną rozpoczętą godzinę w wysokości [...] zł.
W przedmiotowej sprawie na podstawie analizy danych cyfrowych kierowcy J. C. stwierdzono, iż:
a) w dniu 05.10.2016 r. od godz. 05:58 do godz. 19:04 prowadził pojazd łącznie
10 godzin 25 minut. Kierowca mógł w tym dniu prowadzić pojazd przez 10 godzin. Norma dziennego czasu została przekroczona o 25 minut,
b) w dniu 05.04.2017 r. od godz. 04:11 do godz. 21:04 prowadził pojazd łącznie
12 godzin 57 minut. Kierowca mógł w tym dniu prowadzić pojazd przez 10 godzin. Norma dziennego czasu została przekroczona o 2 godziny 57 minut.
Ponadto na podstawie analizy danych cyfrowych kierowcy M. P. stwierdzono, iż:
a) w dniu 21.10.2016 r. od godz. 06:03 do godz. 18:20 prowadził pojazd łącznie
9 godzin 43 minuty. Kierowca mógł w tym dniu prowadzić pojazd przez 9 godzin. Norma dziennego czasu została przekroczona o 43 minuty,
b) w dniu 24.04.2017 r. od godz. 05:41 do godz. 20:20 prowadził pojazd łącznie
10 godzin 17 minut. Kierowca mógł w tym dniu prowadzić pojazd przez 10 godzin. Norma dziennego czasu została przekroczona o 17 minut.
W toku kontroli strona nie okazała dokumentu uzasadniającego odstąpienie od przestrzegania norm czasu prowadzenia pojazdu oraz wymaganych przerw
i odpoczynków. Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego kara pieniężna w wysokości [...] zł (lp. 5.1.1 oraz lp. 5.1.2 załącznika nr 3 do u.t.d.) z tytułu ww. naruszeń została nałożona na stronę zasadnie.
Odnośnie do naruszenia polegającego na przekroczeniu maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy o czas powyżej 15 minut do 30 minut oraz za każde następne rozpoczęte 30 minut; lp. 5.2. załącznika nr 3 do u.t.d.
Zgodnie z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, po okresie prowadzenia pojazdu trwającym cztery i pół godziny kierowcy przysługuje ciągła przerwa trwająca, co najmniej czterdzieści pięć minut, chyba że kierowca rozpoczyna okres odpoczynku. Przerwę tę może zastąpić przerwa długości co najmniej 15 minut, po której nastąpi przerwa długości co najmniej 30 minut, rozłożone w czasie w taki sposób, aby zachować zgodność z przepisami akapitu pierwszego.
Konsekwencją powyższych rozwiązań jest treść lp. 5.2 załącznika nr 3 do u.t.d., która sankcjonuje przekroczenie maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy:
. o czas powyżej 15 minut do 30 minut karą pieniężną w wysokości [...] zł,
. za każde następne rozpoczęte 30 minut w wysokości [...] zł.
W przedmiotowej sprawie na podstawie analizy karty kierowcy J. C. stwierdzono, iż:
a) w dniu 18.10.2016 r. - w godz. 10:25 do godz. 15:54 prowadził pojazd przez
4 godziny 57 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 27 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia;
b) w dniu 27.11.2016 r. - w godz. 09:44 do godz. 14:48 prowadził pojazd przez
4 godziny 50 minuty Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 20 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
Ponadto w przedmiotowej sprawie na podstawie analizy karty kierowcy H. O. stwierdzono, iż:
c) w dniu 14.02.2017 r. - w godz. 11:02 do godz. 18:37 prowadził pojazd przez
4 godziny 52 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi Rozporządzenia (WE)
nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 22 minuty.
Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
Na podstawie analizy karty kierowcy M. P. stwierdzono, iż:
a) w dniu 07.10.2016, r. - w godz. 05:15 do godz. 11:47 prowadził pojazd przez
5 godzin 43 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 13 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia;
b) w dniu 13.10.2016 r. - w godz. 09:41 do godz. 17:54 prowadził pojazd przez
5 godzin 7 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 37 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
c) w dniu 17.10.2016 r. - w godz. 06:05 do godz. 17:13 prowadził pojazd przez
8 godzin 28 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 3 godziny 58 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
d) w dniu 20.10.2016 r. - w godz. 07:36 do godz. 14:02 prowadził pojazd przez
5 godzin 12 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 42 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
e) w dniu 24.10.2016 r. - w godz. 04:33 do godz. 11:17 prowadził pojazd przez
5 godzin 15 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 45 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
f) w dniu 25.10.2016 r. - w godz. 06:53 do godz. 15:02 prowadził pojazd przez
6 godzin 2 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 32 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
g) w dniu 28.10.2016 r. - w godz. 06:51 do godz. 13:40 prowadził pojazd przez
5 godzin 22 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 52 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
h) w dniu 17.11.2016 r. - w godz. 03:45 do godz. 11:15 prowadził pojazd przez
5 godzin 45 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 15 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
i) w dniu 18.11.2016 r. - w godz. 08:50 do godz. 15:29 prowadził pojazd przez
5 godzin 23 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 53 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
j) w dniu 22.11.2016 r. - w godz. 06:10 do godz. 12:39 prowadził pojazd przez
4 godziny 52 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE)
nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 22 minuty.
Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
k) w dniach 23-24.11.2016 r. - w godz. 16:51 (23.11) do godz. 00:02 (24.11) prowadził pojazd przez 5 godzin 34 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 4 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
l) w dniu 25.11.2016 r. - w godz. 08:00 do godz. 14:47 prowadził pojazd przez
5 godzin 26 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 56 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
m) w dniu 28.11.2016 r. - w godz. 14:10 do godz. 22:08 prowadził pojazd przez
6 godzin 54 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 2 godziny 24 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
n) w dniu 05.12.2016 r. - w godz. 14:31 do godz. 21:17 prowadził pojazd przez
5 godzin 39 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 9 minut.
Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
o) w dniu 19.12.2016 r. - w godz. 16:15 do godz. 21:59 prowadził pojazd przez
4 godziny 46 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 16 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
p) w dniu 20.12.2016 r. - w godz. 07:00 do godz. 11:54 prowadził pojazd przez
4 godziny 48 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 18 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
q) w dniu 21.12.2016 r. - w godz. 06:15 do godz. 17:39 prowadził pojazd przez
9 godzin 2 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 4 godziny 32 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
r) w dniu 10.01.2017 r. - w godz. 07:01 do godz. 14:48 prowadził pojazd przez
6 godzin 24 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 54 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
s) w dniu 11.01.2017 r. - w godz. 09:51 do godz. 18:23 prowadził pojazd przez
7 godzin 31 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 3 godziny 1 minutę. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
t) w dniu 23.01.2017 r. - w godz. 09:21 do godz. 15:21 prowadził pojazd przez
5 godzin 3 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 33 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
u) w dniu 01.02.2017 r. - w godz. 11:41 do godz. 18:55 prowadził pojazd przez
6 godzin 4 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 34 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
v) w dniu 15.02.2017 r. - w godz. 06:30 do godz. 14:38 prowadził pojazd przez
5 godzin 28 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 58 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
w) w dniu 17.02.2017 r. - w godz. 09:01 do godz. 17:08 prowadził pojazd przez
6 godzin 35 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 2 godziny 5 minut.
Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
x) w dniu 02.03.2017 r. - w godz. 11:15 do godz. 19:57 prowadził pojazd przez
6 godzin 25 minut. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 55 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
y) w dniu 14.03.2017 r. - w godz. 08:35 do godz. 16:02 prowadził pojazd przez
6 godzin 1 minutę. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 1 godzinę 31 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
z) w dniu 25.04.2017 r. - w godz. 12:01 do godz. 18:47 prowadził pojazd przez
5 godzin 2 minuty. Brak przerwy w wymiarze minimum 45 minut. Przerwa nie została też podzielona według art. 7 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Norma - 4 godziny 30 minut została przekroczona o 32 minuty. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
Za wszystkie naruszenia, łączna kara pieniężna nałożona na stronę z tytułu naruszeń sankcjonowanych przez lp. 5.2.1 oraz lp. 5.2.2 załącznika nr 3 do u.t.d. wyniosła w niniejszej sprawie [...] zł. Zdaniem organu odwoławczego kary te wymierzono prawidłowo.
Odnośnie do naruszenia polegającego na skróceniu dziennego czasu odpoczynku o czas powyżej 15 minut do jednej godziny oraz za każdą następna rozpoczętą godzinę; lp. 5.3. załącznika nr 3 do u.t.d.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 - 5 i 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, kierowca korzysta z dziennego i tygodniowego okresu odpoczynku. W każdym 24.godzinnym okresie po upływie poprzedniego dziennego okresu odpoczynku lub tygodniowego okresu odpoczynku kierowca musi wykorzystać kolejny dzienny okres odpoczynku.
Jeśli część dziennego okresu odpoczynku zawarta w 24.godzinnym okresie wynosi co najmniej 9 godzin, ale mniej niż 11 godzin, wówczas ten dzienny okres odpoczynku uznaje się za skrócony dzienny okres odpoczynku. Dzienny okres odpoczynku może zostać przedłużony do rozmiarów regularnego lub skróconego tygodniowego okresu odpoczynku. Kierowca może mieć najwyżej trzy skrócone dzienne okresy odpoczynku pomiędzy dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku.
Analiza danych z karty kierowcy wykazała, iż kierowca J. C. w dniach 05-06.04.2017 r. rozpoczął pracę o godzinie 04:11. W 24.godzinnym okresie rozliczeniowym trwającym od godziny 04:11 w dniu 05.04.2017 r. do godziny 04:11
w dniu 06.04.2017 r., najdłuższy odpoczynek odbył w godzinach od 21:04 (05.04) do 04:11 (06.04). Odpoczynek ten trwał 7 godzin 7 minut. Do normy 9-godzinnego odpoczynku dziennego regularnego brak 1 godziny 53 minut. Nie wykonano wydruku
z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
Ponadto analiza okazanych do kontroli wykresówek wykazała, iż kierowca M. P. w dniach 13-14.02.2017 r. rozpoczął pracę o godz. 09:50.
W 24-godzinnym okresie rozliczeniowym trwającym od godziny 09:50 w dniu 13.02.2017 r. do godziny 06:28 w dniu 14.04.2017 r., najdłuższy odpoczynek odbył
w godzinach od 23:43 (13.04) do 06:28 (14.04). Odpoczynek ten trwał 6 godzin
45 minut. Do normy 9-godzinnego odpoczynku dziennego regularnego brak 2 godzin
15 minut. Nie wykonano wydruku z karty kierowcy i nie opisano przyczyn powstania tego naruszenia.
Łączna kara pieniężna nałożona na stronę z tytułu naruszeń sankcjonowanych przez lp. 5.3.1 oraz lp. 5.3.2 załącznika nr 3 do u.t.d. wyniosła w niniejszej sprawie [...] zł.
Odnośnie do naruszenia polegającego na skróceniu tygodniowego czasu odpoczynku o czas do jednej godziny i za każdą następną rozpoczętą godzinę; lp. 5.4. załącznika nr 3 do u.t.d.
Stosownie do treści art. 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, kierowca korzysta z dziennego i tygodniowego okresu odpoczynku. W ciągu dwóch kolejnych tygodni kierowca wykorzystuje co najmniej dwa regularne tygodniowe okresy odpoczynku, lub jeden regularny tygodniowy okres odpoczynku i jeden skrócony tygodniowy okres odpoczynku trwający co najmniej 24 godziny. Skrócenie to należy jednak skompensować równoważnym odpoczynkiem wykorzystanym jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po danym tygodniu. Tygodniowy okres odpoczynku rozpoczyna się nie później niż po zakończeniu sześciu okresów 24. godzinnych licząc od końca poprzedniego tygodniowego okresu odpoczynku. Odpoczynek wykorzystywany jako rekompensata za skrócony tygodniowy okres odpoczynku wykorzystuje się łącznie z innym okresem odpoczynku trwającym co najmniej dziewięć godzin. Jeżeli kierowca dokona takiego wyboru, dzienne okresy odpoczynku i skrócone tygodniowe okresy odpoczynku poza bazą można wykorzystywać w pojeździe, o ile posiada on odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i pojazd znajduje się na postoju. Tygodniowy okres odpoczynku, który przypada na dwa tygodnie można zaliczyć do dowolnego z nich, ale nie obu.
Analiza danych cyfrowych pobranych z karty kierowcy M. P. dokonana przez organ wykazała, iż kierowca w tygodniu zawierającym się od godziny 00:00 dnia 20.03.2017 r. do godziny 24:00 dnia 26.03.2017 r. skrócił odpoczynek tygodniowy o 57 minut. W dniach 25-27.03.2017 r. kierowca odebrał 44 godziny i 3 minuty odpoczynku tygodniowego od godz. 8:52 dnia 25.03.2017 r. do godz. 5:55 dnia 27.03.2017 r. We wskazanym okresie rozliczeniowym kierowca był zobligowany do odebrania 45-godzinnego odpoczynku tygodniowego.
W toku kontroli nie okazano dokumentu uzasadniającego odstąpienie od przestrzegania norm czasu prowadzenia pojazdów oraz wymaganych przerw
i odpoczynków. Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie organu odwoławczego kara pieniężna w wysokości [...] zł (słownie: pięćdziesiąt złotych) z tytułu ww. naruszenia sankcjonowanego przez lp. 5.4.1 załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona na stronę zasadnie.
Odnośnie do naruszenia polegającego na przekroczeniu całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu kolejnych dwóch tygodni o czas powyżej jednej godziny do czterech godzin oraz za każdą następną rozpoczętą godzinę; lp. 5.6 załącznika nr 3 do u.t.d.
Zgodnie z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego
i Rady z dnia 15 marca 2006, łączny czas prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni nie może przekroczyć 90 godzin.
Analiza danych cyfrowych zapisanych na karcie kierowcy J. C. wykazała, iż w ciągu kolejnych dwóch tygodni, tj. od godziny 00:00 dnia 14.11.2016 r. do godziny 24:00 dnia 27.11.2016 r., zsumowane okresy prowadzenia pojazdu ww. kierowcy wyniosły łącznie 94 godziny i 27 minut. Powyższe oznacza, iż kierowca przekroczył dopuszczalny czas prowadzenia pojazdu w ciągu kolejnych dwóch tygodni o 4 godziny i 27 minut.
W toku kontroli nie okazano dokumentu uzasadniającego odstąpienie od przestrzegania norm czasu prowadzenia pojazdu oraz wymaganych przerw
i odpoczynków. Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego kara pieniężna w wysokości [...] zł z tytułu ww. naruszenia sankcjonowanego przez lp. 5.6. załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona na stronę zasadnie.
Odnośnie do naruszenia polegającego na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące bez wymaganego sprawdzenia okresowego, badania kontrolnego lub kalibracji; lp. 6.1.4 załącznika nr 3 do u.t.d.
Zgodnie z art. 23 rozporządzenia 165/2014:
1. Tachografy poddaje się regularnym przeglądom wykonywanym przez zatwierdzone warsztaty. Przeglądy te przeprowadza się przynajmniej raz na dwa lata.
2. Zakres przeglądów, o których mowa w ust. 1, obejmuje co najmniej sprawdzenie:
. czy tachograf jest właściwie zainstalowany i czy jest odpowiedni dla danego pojazdu,
. czy tachograf działa prawidłowo,
. czy tachograf jest opatrzony znakiem homologacji typu,
. czy zamocowana jest tabliczka instalacyjna,
. czy wszystkie plomby są nienaruszone i spełniają swoją funkcję.,
. czy do tachografu nie są podłączone urządzenia manipulacyjne lub czy nie ma śladów użytkowania takich urządzeń,
. rozmiaru opon i faktycznego obwodu tocznego opon.
3. Warsztaty przeprowadzające przeglądy sporządzają protokół przeglądu,
w przypadkach gdy konieczne było usunięcie nieprawidłowego działania tachografu, bez względu na to czy nastąpiło to w efekcie przeglądu okresowego, czy przeglądu przeprowadzonego na konkretne żądanie właściwego organu krajowego. Prowadzą oni wykaz wszystkich sporządzonych protokołów przeglądu.
4. Protokoły przeglądu są przechowywane co najmniej przez dwa lata od czasu sporządzenia protokołu. Państwa członkowskie decydują, czy protokoły przeglądu mają być w tym okresie przechowywane, czy przesyłane właściwemu organowi.
Jeżeli warsztat, który sporządził protokoły, przechowuje takie protokoły przeglądu, na żądanie właściwego organu udostępnia protokoły przeglądu i kalibracji wykonanych
w tym okresie.
Główny Inspektor Transportu Drogowego zauważył, iż po dniu 2.03.2016 r. stosownie do treści art. 47 rozporządzenia 165/2014, wszelkie odesłania do rozporządzenia (EWG) nr 3821/85 będzie uznawać się za odesłania do rozporządzenia 165/2014. W myśl art. 46 " W zakresie aktów wykonawczych wspomnianych w niniejszym rozporządzeniu, które nie zostały przyjęte i nie mogą być stosowane od daty rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia, nadal obowiązują przejściowo- od daty wejścia w życie aktów wykonawczych wspomnianych w niniejszym rozporządzeniu - przepisy rozporządzenia (EWG) nr 3821/85, w tym przepisy załącznika IB do tego rozporządzenia."
Stosownie do rozdziału I lit. f Załącznika IB rozporządzenia nr 3821/85 "kalibracja" oznacza: aktualizację lub potwierdzenie parametrów pojazdu przechowywanych w pamięci danych. Parametry pojazdu obejmują identyfikację pojazdu (numery VIN, YRN i kod rejestrującego Państwa Członkowskiego)
i charakterystyki pojazdu, (w, k, 1, wielkość opon, ustawienie ogranicznika prędkości, (gdy dotyczy), bieżący czas UTC, bieżąca wartość licznika kilometrów); do kalibracji urządzenia rejestrującego potrzebna jest karta warsztatowa.
Konsekwencją powyższych rozważań jest naruszenie określone lp. 6.1.4 załącznika nr 3 ustawy o transporcie drogowym polegające na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenia rejestrujące bez wymaganego sprawdzenia okresowego, badania kontrolnego lub kalibracji, co sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości [...] zł.
W niniejszej sprawie w czasie kontroli w przedsiębiorstwie stwierdzono,
iż tachograf zainstalowany w pojeździe o nr rej. [...] nie został poddany wymaganemu sprawdzeniu okresowemu. Jak wynika z danych odczytanych z pamięci tachografu cyfrowego ww. pojazdu, ważność sprawdzenia okresowego tachografu upłynęła 19.01.2017 r. Dane cyfrowe pobrane z pojazdu, kart kierowców M. P. i H. O. oraz okazanych dokumentów przewozowych wskazują, iż ww. pojazdem wykonywano przewozy drogowe. Ponadto w dniu 09.05.2017 r. dokonano kalibracji tachografu.
Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie organu odwoławczego kara pieniężna w wysokości [...] zł z tytułu stwierdzonego naruszenia sankcjonowanego przez lp. 6.1.4 załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona zasadnie.
Odnośnie do naruszenia polegającego na naruszeniu obowiązku wczytywania danych z karty kierowcy - za każdego kierowcę; lp. 6.3.11 załącznika nr 3 do u.t.d.
Zgodnie z art. 10 ust. 5 lit. a rozporządzenia 561/2006 przedsiębiorstwa transportowe używające pojazdów objętych zakresem niniejszego rozporządzenia
i wyposażonych w urządzenia rejestrujące zgodne z załącznikiem IB do rozporządzenia (EWG) nr 3821/85:
i) zapewniają wczytywanie danych z jednostki pojazdowej oraz karty kierowcy
z częstotliwością określoną przez Państwo Członkowskie oraz wczytywanie odpowiednich danych częściej, tak aby zapewnić wczytanie danych dotyczących wszystkich działań podejmowanych przez to przedsiębiorstwo lub dla niego;
ii) zapewniają, aby wszystkie dane wczytane zarówno z jednostki pojazdowej jak
i z karty kierowcy, były przechowywane przez co najmniej dwanaście miesięcy po ich zarejestrowaniu oraz, na żądanie funkcjonariusza służb kontrolnych, były dostępne, bezpośrednio albo na odległość, na terenie tego przedsiębiorstwa.
Zgodnie z rozdziałem I lit. s załącznika IB do rozporządzenia Rady (EWG)
nr 3821/85 "wczytywanie danych" oznacza kopiowanie wraz z podpisem cyfrowym części lub całego zbioru danych zapisanych w pamięci danych pojazdu lub w pamięci karty tachografu, które są niezbędne do ustalenia zgodności z przepisami zawartymi
w rozporządzeniu (WE) nr 561/2006. Producenci przyrządów rejestrujących tachografów cyfrowych oraz producenci urządzeń skonstruowanych i przeznaczonych do wczytywania zbiorów danych podejmują wszelkie racjonalne działania zapewniające wczytanie takich danych z minimalnym opóźnieniem dla przedsiębiorstw transportowych lub kierowców. Wczytywanie danych nie może zmienić ani skasować zapisanych danych. Wczytywanie danych z pliku zawierającego dane szczegółowe dotyczące prędkości nie jest konieczne do ustalenia zgodności z rozporządzeniem (WE) nr 561/2006, ale może być wykorzystane do innych celów, takich jak dochodzenie w sprawie wypadku.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 581/2010 z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie maksymalnych okresów na wczytanie danych odpowiednich danych z jednostek pojazdowych oraz kart kierowców, maksymalny okres na wczytanie odpowiednich danych nie przekracza:
a) 90 dni w przypadku danych z jednostki pojazdowej;
b) 28 dni w przypadku danych z karty kierowcy.
W czasie kontroli w przedsiębiorstwie okazano następujące pliki cyfrowe:
1. z karty kierowcy J. C. wczytane w dniach 20.08.2016 r. oraz
09.10.2016 r. Między 20.08, a 09.10 upłynęło 50 dni kalendarzowych i 47 dni zarejestrowanej aktywności. Organ I instancji ustalił, że pomiędzy odczytami upłynęło 35 dni zarejestrowanej aktywności, co stanowi omyłkę pisarską i nie wpływa na wymiar kary. W czasie kontroli nie przekazano innych plików potwierdzających dochowanie terminu wczytywania danych - 28 dni w przypadku danych z karty kierowcy;
2. z karty kierowcy M. P. wczytane w dniach 24.01.2017 r. oraz 03.03.2017 r. Między 21.01, a 03.03 upłynęło 38 dni kalendarzowych i 36 dni zarejestrowanej aktywności. Organ pierwszej instancji wskazał, iż odczyty dokonano 21.01.2017 r. a nie 24.01.2017 r., a liczba dni zarejestrowanej aktywności w tym okresie wyniosła 30 dni. Różnice te stanowią omyłki pisarskie i nie mają wpływu na wymiar kary. W czasie kontroli nie przekazano innych plików potwierdzających dochowania terminu wczytywania danych - 28 dni w przypadku danych z karty kierowcy.
Sankcją za naruszenie z lp. 6.3.11 załącznika nr 3 ustawy o transporcie drogowym jest kara pieniężna w wysokości [...] zł złotych sankcjonująca naruszenie obowiązku wczytywania danych z karty kierowcy - za każdego kierowcę. Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego kara pieniężna w wysokości [...] zł z tytułu ww. naruszenia sankcjonowanego przez lp. 6.3.11 załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona na stronę zasadnie.
Odnosząc się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu, organ II instancji zważył, iż są niezasadne i nie mogą zostać uwzględnione.
Skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 K.p.a. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie organu odwoławczego, postępowanie prowadzone przez organ I instancji było prowadzone w sposób prawidłowy. Zgodnie z art. 9 organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ I instancji należycie informował stronę o wszystkich okolicznościach faktycznych i prawnych, udzielał także odpowiednich wyjaśnień i wskazówek o czym świadczą znajdujące się w aktach pisma skierowane do strony. Co więcej, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a., strona miała możliwość czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji prawo do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.
Strona zarzuciła również naruszenie art. 77, art. 75 § 1, art. 78 i art. 80 K.p.a.. Ocena, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, należy do uznania organu, który jest jednakże związany w tej mierze przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia (por. B. Adamiak (w:) Komentarz, 1996, s. 371). Strona w czasie postępowania wnosiła o osobiste złożenie wyjaśnień oraz przesłuchanie świadków - kierowców. Zdaniem odwołującej się, świadkowie posiadali zapisy i dokumenty wskazujące na obiektywne powody skrócenia odpoczynków bądź przekroczenia czasu prowadzenia pojazdu. Strona nie wskazała natomiast, których konkretnie naruszeń miałyby dotyczyć wyjaśnienia świadków i jakie okoliczności faktyczne mogłyby zostać dodatkowo wyjaśnione. Organ odwoławczy wskazał, iż wszystkie odpowiednie dokumenty i inne dowody powinny zostać przedstawione w czasie trwania kontroli w przedsiębiorstwie. Znajdujące się w aktach wydruki z tachografów wskazują, iż przedsiębiorca przedstawił stosowne dokumenty kontrolującym. Odnośnie naruszeń wskazanych w decyzji organu I instancji strona nie przedstawiła odpowiednich dokumentów. Odnośnie art. 75 K.p.a. organ wskazał na wyrok WSA z dnia 16 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Po 965/16: "Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2014r" sygn. akt II GSK 1398/12: "skoro w art. 12 rozporządzenia nr 561/2006 wyraźnie określono sposób dokumentowania odstępstw od czasu pracy kierowców, to posłużenie się przez organy w prowadzonym postępowaniu administracyjnym innymi środkami dowodowymi na te okoliczności, byłoby sprzeczne "z obowiązującym prawem i naruszałoby dyspozycję art. 75 k.p.a." W świetle powyższego przesłuchanie kierowcy na okoliczność przyczyn powstałego naruszenia nie zmieni okoliczności faktycznej i obiektywnej, jaką jest skrócenie dziennego czasu odpoczynku i nie zastąpi skutecznie dowodu z dokumentów uzasadniających odstępstwo od reguł przestrzegania czasu pracy. Dowód z zeznań świadków mógłby uzupełnić lub wyjaśnić wątpliwości wynikające z treści dowodów źródłowych, ale taki środek dowodowy nie może ich zastąpić."
Odnośnie do okoliczności wskazujących na możliwość zastosowania art. 92b u.t.d. organ przywołał wyrok NSA z dnia 21 lipca 2015 r. o sygn. akt II GSK 1334/14- "Podmiot wykonujący transport ma zapewnić właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, a nie jedynie stworzyć warunki do przestrzegania przez kierowców czasu pracy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym wyroku, że przeszkolenie kierowcy z zakresu czasu pracy, czy też podpisanie regulaminu obowiązującego
w przedsiębiorstwie jest potwierdzeniem spełnienia wstępnych wymagań. Przeprowadzenie szkolenia oraz zapoznanie się kierowcy z regulaminem jest niewystarczające, jeżeli przedsiębiorca skutecznie nie egzekwuje przestrzegania ustanowionych zasad. Przeprowadzanie indywidualnych rozmów z kierowcami naruszającymi normy czasu prowadzenia pojazdów, jak również udzielenie im ustnych upomnień, bez zastosowania efektywnych środków dyscyplinujących, nie świadczy o zapewnieniu przez podmiot wykonujący przewóz właściwej organizacji i dyscypliny pracy. Jak trafnie podkreślił Sąd pierwszej instancji - pojęcia "organizacji i dyscypliny pracy" - nie można utożsamiać z jakimikolwiek działaniami organizacyjnymi, ale działaniami - w myśl omawianego przepisu "właściwymi".
Fakt licznych stwierdzonych naruszeń dowodzi o braku skutecznych działań nadzorczych i kontrolnych wobec kierowców. Dokumenty przedstawione
w postępowaniu wskazują na brak właściwej organizacji i dyscypliny pracy. Naruszenia popełnione w kontrolowanym okresie miały charakter wielokrotny, a strona nie przedstawiła dokumentów, z których wynikałoby, że była świadoma ich występowania. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest nadzór nad odpowiednimi zachowaniami ludzkimi. Zakres tych obowiązków ściśle jest związany z rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej, na którą składają się poszczególne czynności przedsiębiorcy. Jedną zaś z takich czynności niewątpliwie jest kierowanie pojazdem samochodowym. W zdecydowanej większości przypadków kierowca samodzielnie prowadzi pojazd, gdzie trudno jest o osobisty nadzór pracodawcy. Jednakże wskazanej okoliczności nie można kwalifikować w kategoriach wyłączających odpowiedzialność przedsiębiorcy, bowiem ma on obowiązek przeszkolenia kierowcy i organizowania kierowcom pracy w taki sposób, aby nie dochodziło do naruszeń ustawy o transporcie drogowym. Wyłączenie odpowiedzialności w takiej sytuacji, którą należy uznać za typową, godziłoby w specyfikę danego obowiązku nadzoru przedsiębiorcy nad przestrzeganiem ustawy o transporcie drogowym, z którego to obowiązku przedsiębiorca powinien się wywiązać. Przedsiębiorca powinien wykazać się dbałością o osiągniecie zamierzonego celu. Należy wskazać, iż przedsiębiorca powinien każdorazowo sprawdzać pojazd przed wysłaniem kierowcy w zadanie przewozowe oraz mieć kontakt telefoniczny z kierowcą, który znajduje się w trasie. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności których nie mogła przewidzieć oraz na które nie miała wpływu.
W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym za względu na fakt, iż do wskazanych wyżej naruszeń doszło w okolicznościach, które przedsiębiorca powinien przewidzieć i nie dopuścić do ich zaistnienia.
W rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 92 c ust. 1
pkt u.t.d., który stanowi, iż nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (...) a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.
Łączna kara pieniężna w przedmiotowej sprawie wyniosła [...] zł, jednakże z uwagi na treść art. 92a ust 3 pkt 1 u.t.d. została ona zredukowana do kwoty [...]zł.
Powyższa decyzja w całości została zaskarżona przez M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną ich wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie w szczególności przepisów art. 92 b ust. 1 i 2, art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. - polegające na bezpodstawnym uznaniu, iż brak jest przesłanek do odstąpienia przez organ od nałożenia na skarżącą kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca nie zapewniła właściwej organizacji i dyscypliny pracy ogólnie wymaganej w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, umożliwiającej przestrzeganie przez kierowców przepisów:
a) rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85,
b) rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym;
2) naruszenie prawa procesowego w tym w szczególności art. 7, 8, 9,10 § 1, 75 § 1, 77, 78, 80 K.p.a., przez nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego. Nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów, w szczególności dowodu z przesłuchania świadków. A nadto swobodną i dowolną, nieuwzględniającą zasad doświadczenia życiowego oraz zasad logicznego rozumowania ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów oraz innych ustaleń organu i pomięcie wyjaśnień kierujących pojazdami oraz zarządzającego transportem;
3) nie wyjaśnienie stanu faktycznego;
4) załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego.
Mając na względzie powyższe zarzuty wniosła o:
1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego znak: [...] z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Z. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego znak: [...] z dnia [...] r.
2) rozpoznanie niniejszej sprawy również pod nieobecność skarżącej,
3) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżąca zwróciła uwagę na brzmienie art. 92b i art. 92c u.t.d. oraz przepisów postępowania administracyjnego.
Jej zdaniem, wykazane w Protokole Kontroli WITD naruszenia wskazanych przepisów prawa krajowego i unijnego nie są naruszeniami popełnianymi umyślnie wbrew przepisom ustawy. W zasadzie sprowadzają się do nieznacznego skrócenia czasu odpoczynku lub czasu prowadzenia pojazdu przez kierowców z powodów przez nich niezawinionych. Kierowcy ci posiadali zapisy i dokumenty wskazujące na te obiektywne powody skrócenia odpoczynku lub przekroczenia czasu prowadzenia pojazdu usprawiedliwiające takie naruszenia.
W sprawie wyjaśniania tych okoliczności strona skarżąca chciała złożyć obszerne wyjaśnienia osobiście, a także przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków wykazując, że zeznania te są kluczowe w tej sprawie. Prowadzący postępowanie nie mieli okazji do uwzględnienia tych wyjaśnień i nie przeprowadzili jeszcze wnioskowanych dowodów odmawiając tego prawa stronie skarżącej, czym przyczynili się do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Mając na uwadze jedynie nieznacznie przekroczone normy czasu pracy kierowców, zeznania kierowców miały kluczowe znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, o czym skarżąca informowała na każdym etapie sprawy.
Zgodnie z dyspozycją art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika nakaz zakreślania przez stronę tezy dowodowej. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła we właściwym czasie wnioski dowodowe, jednak organ I instancji nie przeprowadził wnioskowanych dowodów bez podania przyczyny.
Naruszono prawo stromy do rzetelnego wyjaśnienia sprawy stosując zasadę inkwizycyjności postępowania. Z akt sprawy i jej okoliczności wynika, że organ I instancji realizował z góry przyjęty zamiar, co do ustalonego sposobu zakończenia sprawy pomijać te okoliczności, które by ten zamiar niweczyły. Nie wyjaśniono, czy zachodzą przesłanki z art. 92b ustawy o transporcie drogowym w skutek, czego go nie zastosowano.
Ponadto organ II instancji odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazał, iż wszystkie odpowiednie dokumenty i inne dowody powinny zostać przedstawione w czasie trwania kontroli w przedsiębiorstwie. Z powyższym stwierdzeniem skarżąca się nie zgadza, brak bowiem przepisu prawa statuującego prekluzję dowodową w tym zakresie. Strona jest uprawniona na każdym etapie sprawy do zapoznania się z aktami sprawy i wnioskowaniem o przeprowadzenie dowodu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie podstawą przeprowadzenia kontroli przedsiębiorcy wykonującego przewóz drogowy były przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r.
o transporcie drogowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1907 ze zm.). Zgodnie z art. 92a ust. 1 tej ustawy podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej. Stosownie do art. 92a ust. 6 u.t.d. wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż sąd nie znalazł podstaw, aby zakwestionować czynności organów administracji publicznej podejmowane w toku niniejszej sprawy, a zmierzające do jej wyjaśnienia. W szczególności sąd uznał,
że zostały wyczerpująco zbadane wszelkie istotne w sprawie okoliczności, które poprzedzono przeprowadzeniem stosownych dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).
W ocenie sądu, w szczególności utrwalone w protokole kontroli okoliczności stanowią wystarczająca podstawę dla wykazania naruszeń, o których mowa w treści spornych decyzji. Dowody te zostały następnie prawidłowo ocenione, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 K.p.a. Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 i art. 75 K.p.a., poprzez odmowę przeprowadzenia dowodów z wyjaśnień i przesłuchania kierowców.
W art. 12 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 wyraźnie określono sposób dokumentowania odstępstw od czasu pracy kierowców: "Pod warunkiem, że nie zagraża to bezpieczeństwu drogowemu oraz umożliwia osiągnięcie przez pojazd odpowiedniego miejsca postoju, kierowca może odstąpić od przepisów art. 6-9
w zakresie niezbędnym dla zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu lub ładunku. Kierowca wskazuje powody takiego odstępstwa odręcznie na wykresówce urządzenia rejestrującego lub na wydruku z urządzenia rejestrującego, albo na planie pracy najpóźniej po przybyciu do miejsca pozwalającego na postój".
W czasie kontroli organ analizuje dane dotyczące aktywności kierowców, zapisane zgodnie z omawianym wyżej przepisem, przez urządzenia rejestrujące zamontowane w pojeździe. Natomiast zeznania kierowców nie mogą ani zastąpić, ani podważyć danych rejestrowanych na bieżąco na wykresówkach i kartach pracy. Przepisy art. 6-9 dotyczą czasu prowadzenia pojazdów, przerw i odpoczynków.
Nie jest zatem dopuszczalne wykazywanie odstępstw od przepisów rozporządzenia zeznaniami kierowców lub innych osób. Podkreślenia wymaga, że kontrolą objęta została dokumentacja przedsiębiorcy dotycząca wykonywanych przewozów. W czasie kontroli oraz w toku postępowania skarżąca miała możliwość uzupełniania dokumentacji oraz składania wyjaśnień. Wskazanie przez skarżącą, że kierowcy posiadają wiedzę na temat przeprowadzonych szkoleń, rozmów dyscyplinujących, posiadają swoją dokumentację prowadzą ręcznie, która może mieć wpływ na wynik sprawy, w ocenie sądu, całkowicie uzasadniało odstąpienie organu od przeprowadzania dowodów o jakie wnosiła skarżąca.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2017 r. "Skoro w art. 12 rozporządzenia nr 561/2006 w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego wyraźnie określono sposób dokumentowania odstępstw od czasu pracy kierowców, to posłużenie się przez organy w prowadzonym postępowaniu administracyjnym innymi środkami dowodowymi na te okoliczności, byłoby sprzeczne z obowiązującym prawem i naruszałoby dyspozycję art. 75 K.p.a."
Dodać należy, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że nie mogła wypowiadać się w sprawie, czy też przedłożyć dowodów, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Fakt, że organ wskazał stronie krótki termin na wypowiedzenie się odnośnie do zgromadzonych w aktach materiałów (art. 10 § 1 K.p.a.) nie stanowi naruszenia przepisów, gdyż strona nie wykazała, że ten termin spowodował niemożność przedstawienia dowodów mających wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od [...] złotych do [...] złotych za każde naruszenie. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (art. 92a ust. 6).
Zgodnie z art. 92c ustawy o transporcie drogowym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia,
a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Norma wynikająca z art. 92c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym odnosi się do wyjątkowych sytuacji, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był
w stanie przewidzieć. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest takie zorganizowanie pracy kierowców, aby transport drogowy wykonywany był zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Profesjonalny przewoźnik nie może bowiem skutecznie bronić się argumentem, że zachowań kierowcy nie mógł przewidzieć.
W przepisach art. 92a ust. 1 oraz 92c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym chodzi tylko i wyłącznie o zdarzenia nieoczekiwane, niedające się przewidzieć, a nie związane z doborem i świadomym zachowaniem pracowników. Przepis art. 92a ust. 1 ww. ustawy wyraźnie statuuje odpowiedzialność obiektywną, więc nie wystarczy wykazanie braku winy, lecz wymagane jest pozytywnie udowodnione podjęcie wszystkich niezbędnych środków w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa.
Przedsiębiorca powinien tak kształtować swoje relacje z pracownikami wykonującymi na jego rzecz transport drogowy, aby – przy użyciu odpowiednich środków kontroli i nadzoru – nie dochodziło do łamania przepisów znajdujących w tym zakresie zastosowanie. Na przedsiębiorcy spoczywa obowiązek szkolenia oraz takiej organizacji pracy i nadzorowania czasu pracy kierowców, aby nie dochodziło do naruszeń w powyższym zakresie (art. 92b ust.1). W niniejszej sprawie przedsiębiorca nie wykazał by wcielał w życie takie rozwiązania. Brak stosowania przez przedsiębiorcę właściwych rozwiązań obciąża pracodawcę, który powinien wykazać szczególną dbałość w zakresie przestrzegania przez kierowców czasu pracy, gdyż naruszenia w tym zakresie stwarzają zagrożenia dla życia i mienia innych użytkowników dróg. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż kierowca sam prowadzi pojazd oraz, że trasa przejazdu została tak zaplanowana, aby kierowca przestrzegał przepisów o czasie pracy, gdyż są to sytuacje typowe w stosunkach tego rodzaju (patrz: wyrok NSA z dnia 11 marca 2015 r., II.GSK 205/14 ). Przedsiębiorca jest odpowiedzialny za rezultat prowadzonej działalności transportowej, a nie wyłącznie za stworzenie warunków do realizacji działalności zgodnej z prawem. Wszelkie stwierdzone nieprawidłowości obciążają zatem przedsiębiorcę. Dla przyjęcia jego odpowiedzialności wystarczające jest ustalenie, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, że nastąpiło naruszenie obowiązków, nawet jeśli postało ono w sposób niezawiniony.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera żadnych przesłanek wskazujących na możliwość odstąpienia od wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (art. 92b u.t.d.). Skarżąca na żadnym etapie postępowania nie przedłożyła w tym zakresie żadnych dodatkowych dowodów. Ciężar wykazania okoliczności wynikających z art. 92b ust. 1 u.t.d. spoczywa na przewoźniku. Dlatego to prowadzący przedsiębiorstwo transportowe winien udowodnić, że dołożył należytej staranności organizując pracę i nie miał wpływu na naruszenia prawa przez kierowców. Przez należytą staranność należy rozumieć uczynienie wszystkiego, czego można rozsądnie wymagać od przewoźnika organizującego przewóz w celu wyeliminowania naruszeń prawa. Przedsiębiorca nie jest odpowiedzialny wyłącznie za stworzenie warunków do realizacji działalności zgodnej z prawem, lecz za rezultat prowadzonej działalności transportowej, w tym związany z naruszeniem przepisów prawa.
Dodać należy, że istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Znajduje ona zastosowanie do podmiotu wykonującego transport drogowy w przypadku wystąpienia zakazanego ustawą skutku i to niezależnie od tego, kto prowadził pojazd samochodowy i czy poniósł karę za dokonane wykroczenie.
Zdaniem sądu wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy
i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło